Pilot wycieczek

1965

Pilot wycieczek (ew. rezydent turystyczny) to zawód (nr 511301 w klasyfikacji zawodów i specjalności) wykonywany przez osoby posiadające uprawnienia do kierowania imprezą turystyczną. Uprawnienia pilota wycieczek uzyskuje się po odbyciu kursu i zdaniu egzaminu państwowego przed właściwą terytorialnie komisją egzaminacyjną powoływaną do grudnia 2005 roku przez wojewodów, a obecnie przez marszałków województw. Prowadzą oni także ewidencję nadanych uprawnień pilota. Nadanie uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek dokumentuje się poprzez wydanie odpowiedniej legitymacji i identyfikatora. Rok 2006 był okazją dla podwójnego branżowego jubileuszu: 130-lecia zorganizowanego przewodnictwa oraz 40-lecia zorganizowanego pilotażu.

Zadania pilota wycieczek

Do zadań pilota wycieczek należy:

• sprawowanie, w imieniu organizatora turystyki, opieki nad uczestnikami imprezy turystycznej w niezbędnym zakresie, wynikającym z charakteru imprezy, a w sytuacjach nieprzewidzianych udzielanie im niezbędnej pomocy,
• zapewnienie właściwej realizacji programu imprezy,
• udzielenie uczestnikom imprezy informacji o przepisach obowiązujących turystów oraz podstawowej informacji krajoznawczej,
• czuwanie nad sposobem wykonywania usług świadczonych na rzecz uczestników podczas imprezy oraz przyjmowanie od nich reklamacji dotyczących świadczonych im usług,
• reprezentowanie organizatora turystyki wobec kontrahentów świadczących usługi w trakcie trwania imprezy, dbanie o dobre imię organizatora i nienarażanie go na straty,
• obowiązek potwierdzenia klientowi przyjęcie reklamacji, a w wypadku jej niezałatwienia, przekazania jej niezwłocznie organizatorowi turystyki.
• pełnienie funkcji negocjatora w przypadku występowania sytuacji konfliktowych w grupie,
• warunkowo pełnienie funkcji tłumacza podczas imprezy za granicą oraz dla turystów z zagranicy,
• zgłaszanie organizatorowi uwag i opinii z przebiegu imprezy;
• wnioskowanie w sprawach programów imprez.

Organizator turystyki organizujący wycieczki za granicą jest obowiązany zapewnić opiekę pilota wycieczek posiadającego znajomość języka powszechnie znanego w kraju odwiedzanym lub języka uzgodnionego z kontrahentem zagranicznym. Organizując wycieczki dla turystów z zagranicy, organizator jest zobowiązany zapewnić usługi opiekę pilota wycieczek posiadających znajomość języka obcego umożliwiającą swobodny kontakt z uczestnikami lub języka uzgodnionego z kontrahentem zagranicznym.

Kursy dla kandydatów na pilotów wycieczek

Kursy pilotów wycieczek przeprowadzają podmioty upoważnione do końca 2005 roku przez wojewodów, a obecnie przez marszałków województw na stałe lub tymczasowo do przeprowadzenia szkolenia przewodników turystycznych lub pilotów wycieczek. Najczęściej takie uprawnienia posiadają biura podróży.

Szkolenia prowadzi kadra wykładowców i instruktorów, którzy ukończyli studia wyższe i posiadają praktykę zawodową poświadczoną przez jednostkę organizującą szkolenie lub przez stowarzyszenie zrzeszające przewodników turystycznych i pilotów wycieczek. Kurs powinien odbywać się wg regulaminu przedstawionego uczestnikom, określającego w szczególności warunki potwierdzania udziału w zajęciach teoretycznych i praktycznych oraz ich zaliczenia.

Organizator szkolenia dla kandydatów na przewodników turystycznych lub pilotów wycieczek, rozpoczynając szkolenie, pisemnie informuje o tym marszałka województwa właściwego dla miejsca odbywania szkolenia, przedkładając kopię upoważnienia do prowadzenia szkoleń od właściwego wojewody wraz z harmonogramem zajęć i wykazem wykładowców i instruktorów. Marszałek ma prawo przeprowadzić kontrolę organizatora polegającą na sprawdzeniu dokumentacji szkolenia i ocenie zgodności harmonogramu zajęć z procesem jego realizacji.

Wiedza ogólna kandydatów na pilotów wycieczek powinna być oparta na bazie programów szkoły średniej. W programach szkolenia są zajęcia teoretyczne (wykłady) oraz ćwiczenia prowadzone przez praktyków/instruktorów. Zajęcia praktyczne polegają na aktywnym udziale w wycieczce i samodzielnym realizowaniu przez uczestników szkolenia dla kandydatów na pilotów wycieczek wskazanych jej etapów pod nadzorem instruktora.

Program kursu, przygotowany wg wytycznych zawartych w załączniku nr 10 do rozporządzenia ministra gospodarki w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek (rozporządzenie z dnia 17 stycznia 2006 roku, Dz. U. z 2006 r. Nr 15, poz. 103 i 104), obejmuje 120 godzin zajęć oraz 3 dni zajęć praktycznych - w ramach których powinna się odbyć wycieczka krajowa lub zagraniczna z minimum jednym noclegiem.

W warsztacie i w późniejszej praktyce profesjonalnego pilota szczególnie ważne są trzy elementy kursu: geografia turystyczna Polski i Europy wraz z historią kultury i sztuki (30 h) oraz elementy pracy z grupą (28 h) obejmujące zagadnienia:

• podstawy komunikowania się pilota z grupą;
• procesy grupowe i techniki negocjacji;
• cechy psychofizyczne pilota wycieczek;
• rozwiązywanie konfliktów, źródła i objawy stresu;
• program osobistego rozwoju pilota, w tym asertywność, autoprezentacja, praca z mikrofonem;
• postępowanie pilota w sytuacjach nadzwyczajnych;
• zasady sporządzania protokołów zdarzeń;
• emisja głosu;
• animacja grupy;
• elementy savoir-vivre’u i protokołu w biznesie;
• kształtowanie pozytywnego wizerunku kraju i biura podróży podczas imprezy turystycznej.

Inne przedmioty wchodzące w skład programu kursu:

• przemysł turystyczny w Polsce i na świecie (6 h);
• struktura społeczno-polityczna Polski oraz Polska na tle Europy i świata (4 h);
• obsługa ruchu turystycznego (36 h);
• przepisy prawne w turystyce i ubezpieczenia turystyczne (12 h);
• bezpieczeństwo, profilaktyka i ochrona zdrowia, higiena w turystyce (4 h).

Piloci wycieczek

Osoby ubiegające się o nadanie uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek oraz tym samym uzyskania licencji - legitymacji i identyfikatora, składają po skończeniu kursu i zdaniu egzaminu wniosek do marszałka województwa zawierający m.in. zaświadczenie lekarskie i oświadczenie o niekaralności. Urząd marszałkowski także poświadcza w legitymacji pilota znajomość języków obcych wnioskującego, które ten musi udokumentować właściwym wykształceniem (filologicznym) lub pozytywnym wynikiem egzaminu przed wojewódzką komisją egzaminacyjną języków obcych.

Licencjonowany pilot nie jest przewodnikiem. Uprawnienia przewodnickie (górskie lub terenowe lub miejskie) uzyskuje się na osobnych szkoleniach. Ostatnie rozporządzenie z dnia 16 sierpnia 2004 r. w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek (zobacz link w sekcji: linki zewnętrzne) opisuje dokładne wymagania wobec poszczególnych grup przewodników i miasta w Polsce, w których oprowadzanie wymaga licencji przewodnika miejskiego.

Osoby wykonujące zadania pilota wycieczek podlegają, wg ustawy o usługach turystycznych, kontroli obejmującej posiadanie uprawnień (w przypadku przewodników co do ich obszaru) i ważności ponadto poprawności wykonywania zadań. Kontroli podlega także zapewnienie przez organizatorów turystyki opieki przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek nad uczestnikami imprezy turystycznej.

W trakcie wykonywania zadań przewodnik turystyczny i pilot wycieczek zobowiązani są do posiadania przy sobie legitymacji potwierdzającej posiadanie uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek oraz do okazywania jej na żądanie osób upoważnionych do wykonywania kontroli, w tym policji państwowej i straży miejskich lub gminnych.

Uprawnienia pilota wycieczek cofa się, jeżeli pilot:

1. zostanie skazany prawomocnym wyrokiem za popełnienie przestępstwa, o którym mowa w art. 22 pkt 4,
2. nie zda egzaminu sprawdzającego, o którym mowa w art. 26 ust. 2,
3. wykonuje zadania przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek nie przedstawiając uprzednio właściwemu marszałkowi aktualnego orzeczenia o braku przeciwwskazań do wykonywania zadań pilota wycieczek, wydanego zgodnie z art. 23.

Po wejściu do UE minister gospodarki był także zobowiązany do wprowadzenia zasad wzajemnego uznawania uprawnień kwalifikacji zawodowych, które zostały dla pilotów wycieczek i przewodników turystycznych uregulowane w dwóch rozporządzeniach w sprawie stażu adaptacyjnego oraz testu umiejętności sprawdzających przygotowanie do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego i działalności pilota wycieczek (zobacz poniżej w punkcie linki zewnętrzne - link do informacji ministerstwa w tej sprawie).

Problematyka zawodowa

Na rynku dostępne są profesjonalne publikacje książkowe związane ze zdobywaniem i rozwojem kwalifikacji zawodowych przez pilotów; zobacz niżej (linki zewnętrzne): bibliografia - publikacje poświęcone zawodowi pilota wycieczek.

Piloci działający w organizacjach branżowych, które skupia Polska Federacja Pilotażu i Przewodnictwa (zobacz niżej: stowarzyszenia pilotów i przewodników) artykułują wobec izb turystyki i ministerstwa gospodarki regulującego tę dziedzinę, szeroki zakres problematyki zawodowej przewodnictwa i pilotażu, zawierający takie postulaty i problemy zawodowe jak:

• eliminacja szarej strefy; postuluje się kontrole grup turystycznych (szczególnie zagranicznych) poprzez policję turystyczną (konieczne doprecyzowanie tej kwestii w ustawie);
• zbyt masowe szkolenie, zwłaszcza pilotów; postuluje się certyfikację ośrodków edukacyjnych w celu eliminacji najsłabszych;
• powołanie instruktorów pilotażu na wzór istniejących instruktorów przewodnictwa, co pozwoli ujednolicić sposoby prowadzenia i poziom szkolenia kandydatów na pilotów (zmiana w ustawie);
• ze względu na duże zróżnicowanie postuluje się określenie minimum płacy, określenie warunków pracy pilota przy realizacji imprezy turystycznej i przygotowanie wzorcowej umowy;
• problemem pilotażu i przewodnictwa grup osób niepełnosprawnych, z dysfunkcjami (zmiana w ustawie odnośnie szkolenia); obsługa tych grup wymaga szkolenia podstawowego pilotów i przewodników, jak i wprowadzenia specjalizacji obsługi;
• zmiany do tzw. ustawy kompetencyjnej wraz z projektami rozporządzeń wykonawczych.
• podniesienie wymogów językowych – podniesienie poziomu o jeden stopień, uwzględnienie wysokich wyników egzaminów maturalnych z języka obcego;
• uregulowania problemu rezydentury – rezydentem biura podróży, tam gdzie mamy do czynienia z obsługą turystów, powinien być zatrudniony tylko pilot z doświadczeniem (przepisy w ustawie);
• w ramach doszkalania większa uwaga na interpretację dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego, zwłaszcza w odniesieniu do grup przyjazdowych;
• zniesienie wymaganego okresu między niezdanym egzaminem a poprawką egzaminu (zmiana w rozporządzeniu do ustawy);
• prowadzenie dalszych okresowych badań naukowych dotyczących sytuacji przewodników i pilotów, rozeznanie organizacji przewodnictwa w innych krajach UE;
• wymaganie od kandydatów na pilotów i przewodników zarówno umiejętności pracy z uczestnikami imprez turystycznych jak i znajomości zasad etyki w turystyce;
• rozważenie rezygnacji z obowiązku ukończenia szkolenia, ale przy jednoczesnym określonym standardzie egzaminu i określonych wymaganiach egzaminacyjnych;
• modyfikacja programów kształcenia z naciskiem na praktyczne aspekty szkolenia;
• doprecyzowanie ramowych programów szkolenia pilotów i przewodników;
• powołanie przez departament turystyki w ministerstwie zespołu (przede wszystkich wykładowców turystyki z aktualnymi uprawnieniami pilota, przewodnika, autorów publikacji), który zajmie się ostatecznym doprecyzowaniem programów szkolenia;
• egzekwowanie w większym stopniu przez organizatorów szkoleń i komisje egzaminacyjne znajomości przepisów prawnych w obszarze turystyki;
• doprecyzowanie przepisów ustawy i rozporządzenia regulujących zasady odbycia szkoleń i egzaminów;
• wniosek o zorganizowanie centralnego lub regionalnych szkoleń dla przedstawicieli komisji egzaminacyjnych dla przewodników i pilotów (np. warsztaty prowadzone przez autorów aktualnych publikacji szkoleniowych);
• ustandaryzowanie egzaminów, tak aby były porównywalne w każdym województwie;
• regularna organizacja forum przewodników i pilotów corocznie jesienią jako miejsca wymiany poglądów, dyskusji i formułowania wniosków.

(Źródło: Polska Federacja Pilotażu i Przewodnictwa - wnioski końcowe II Forum Pilotażu i Przewodnictwa zorganizowanego jesienią 2005 roku w Warszawie pod patronatem ministra gospodarki)

Zobacz też

• animator czasu wolnego
• przewodnik turystyczny
• turystyka

Linki zewnętrzne

• Międzynarodowe Stowarzyszenie Pilotów Wycieczek
• Polska Federacja Pilotażu i Przewodnictwa
• Instytut Turystyki - bibliografia zawodu pilota
• Artykuł: "Pilot wycieczek - przygoda czy trudna praca?"