Pilsko

Pilsko
Stacja końcowa wyciągu orczykowego na Pilsko
Państwo	Polska Słowacja
Pasmo	Beskid Żywiecki, Oravské Beskydy, Karpaty
Wysokość	1557 m n.p.m.
Wybitność	752 m
Położenie na mapie Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego Pilsko
49°31′38″N 19°19′06″E

Pilsko (słow. Pilsko) – drugi po Babiej Górze co do wysokości masyw górski w Beskidzie Żywieckim (według słowackiej regionalizacji są to Oravské Beskydy). Nazwa ta obejmuje tak cały masyw, jak i jego główną kulminację (1557 m n.p.m.), w całości leżącą po stronie słowackiej. Podszczytowe wypłaszczenie, przez które przebiega granica polsko-słowacka nosi nazwę Góry Pięciu Kopców (1542 m n.p.m.). Około 1500 m na południe od najwyższej kulminacji, po stronie orawskiej znajduje się szczyt Mechy (Pilsko Orawskie, 1479 m n.p.m.), oddzielony od głównego grzbietu przełęczą o tej samej nazwie.

Istnieje kilka teorii dotyczących pochodzenia nazwy Pilsko. Może ona pochodzić od dawnej, pojawiającej się w XVIII-wiecznych dokumentach nazwy podszczytowej hali Pielsko (ta zaś od nazwiska właściciela, Piela.) Może też pochodzić od dawnego określenia miejsca "piłowania" czyli pozyskiwania drewna. Ludowy przekaz wiąże nazwę z "opijaniem się" orawskich zbójników, którzy mieli zbierać się na szczycie.

Na najwyższej kulminacji, po stronie słowackiej, znajduje się krzyż ustawiony przez mieszkańców orawskiej wsi Mútne (Słowacja). Pod szczytem, na północno-wschodnim zboczu przy żółtym szlaku, znajduje się krzyż upamiętniający jedną z pierwszych ofiar kampanii wrześniowej, poległego w tym miejscu 1 września 1939 roku żołnierza Basika.

Przyroda

Kopuła szczytowa Pilska zbudowana jest z piaskowców magurskich. Stoki porośnięte są mieszanym lasem dolnoreglowym, świerkowym borem górnoreglowym, zaś w górnych partiach występuje kosodrzewina, stanowiąca w tym masywie najwyższe piętro roślinności. Szczyt porośnięty jest kępami kosodrzewiny, trawą, oraz pokryty rumoszem skalnym. Pilsko objęte jest od 1971 roku (rezerwat przyrody Pilsko) po stronie polskiej na niewielkim obszarze (15,4 ha) ochroną rezerwatową, po stronie słowackiej ustanowiony w 1967 roku rezerwat obejmuje 809 ha.

Interesującymi przedstawicielami flory na Hali Kornienieckiej są między innymi: knieć górska, rzeżucha łąkowa, tojad mocny, urdzik karpacki, pięciornik złoty. Na Hali Miziowej występują między innymi: wełnianki, ostrożeń błotny, borówka brusznica. Najcenniejszymi zaś przedstawicielami roślinności hal są niebielistka trwała, czosnek syberyjski i pełnik alpejski, tworzące wyjątkowe w skali Polski zbiorowisko na Hali Cebulowej. W zaroślach kosodrzewiny spotkamy borówkę czarną, podbiałka alpejskiego, czosnek siatkowaty, widłaka alpejskiego, szarotę drobną i marchwicę pospolitą. Z rzadkich w Karpatach gatunków roślin występuje m.in. modrzewnica pospolita, wierzbownica zwieszona oraz rzadkie w całej Polsce wyblin jednolistny, czosnek syberyjski i turzyca skąpokwiatowa.

Fauna to przede wszystkim duże ssaki jak wilk, niedźwiedź, ryś oraz ptaki. Z rzadkich kuraków występuje jarząbek i głuszec. Z drapieżców spotkamy tu myszołowa i pustułkę. Z mniejszych ptaków występują: świergotek drzewny, płochacz halny, siwerniak, drozd obrożny i orzechówka. W lasach natomiast liczne są sikory, dzięcioły, czyżyki, krzyżodzioby świerkowe, dzwońce i sójki.

Turystyka

Widok na Pilsko z Hali Rysianki

Szczyt jest bardzo popularnym wśród turystów miejscem widokowym, z szeroką panoramą na Beskidy Zachodnie, Tatry, góry Słowacji, a przy doskonałej widoczności także na wschodnie szczyty Sudetów.

W okresie zimowym na stokach opadających w stronę Korbielowa działają m.in. dwa ośrodki narciarskie:

• jeden z większych ośrodków w Polsce, Ośrodek Narciarski Pilsko w Korbielowie, najwyżej – poza Kasprowym Wierchem – położony ośrodek narciarski w Polsce, z 10 wyciągami, w tym 1 wyciągiem krzesełkowym (z Korbielowa Kamiennej na Halę Szczawiny) i prawie 20 km tras narciarskich
• ośrodek Kolej Baba w Korbielowie Kamiennej, tuż przy dolnej stacji ośrodka Pilsko, również z 1 wyciągiem krzesełkowym.

Wyciągi orczykowe i trasy zjazdowe wybudowano na przełomie lat 80 i 90, w tym celu wycięto 10,5 hektarów lasów oraz 0,25 hektara kosodrzewiny. Przeciwko dewastacji przyrody na Pilsku protestowało w latach 90. kilka organizacji pozarządowych między innymi Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, Liga Ochrony Przyrody, Polski Klub Ekologiczny, kilka organizacji czeskich i słowackich, organizacje te założyły koalicję na rzecz Pilska. Efektem tych działań było uzyskanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nakazującego rozebranie nielegalnych wyciągów nr 8 i 9 do końca 2005 r. oraz wykonanie ekspertyzy naukowej, która wprowadziła ograniczenia w użytkowaniu tras i wyciągów (zakaz jeżdżenia po kosodrzewinie i na terenie rezerwatu ścisłego po stronie słowackiej, użytkowanie tras zależne od grubości pokrywy śnieżnej).

U podnóża kopuły szczytowej (ok. 1270 m n.p.m.) na Hali Miziowej znajduje się schronisko PTTK oraz węzeł szlaków turystycznych.
Na szczyt prowadzą szlaki:

• • z Korbielowa na Górę Pięciu Kopców 1542 m n.p.m.
  • z węzła szlaków na Hali Miziowej na Górę Pięciu Kopców 1542 m n.p.m.

Słowackie szlaki w kopule szczytowej prowadzą:

• na położoną na granicy polsko-słowackiej Górę Pięciu Kopców 1542 m n.p.m.:
  • graniczny szlak słowacki z przełęczy Glinka na przełęcz Glinne

• na położoną po stronie słowackiej kulminację Pilska 1557 m n.p.m.:
  • z Góry Pięciu Kopców do Orawskiego Wesela (słow. Oravské Veselé)