Pirat – osoba, która napada w celu rabunkowym używając statku lub łodzi. Piraci atakują zwykle inne statki, ale mogą również napadać cele nabrzeżne.
W przenośni termin "pirat" stosowany jest również wobec szeregu innych osób, np. kopiujących i sprzedających nielegalnie nośniki z utworami artystycznymi, szczególnie z muzyką, w podobny sposób wzbogacających się na handlu nielegalnym oprogramowaniem komputerowym lub korzystających z takiego oprogramowania, nielegalnie nadających na falach radiowych, drastycznie łamiących niektóre przepisy ruchu drogowego (szczególnie dotyczące ograniczenia prędkości oraz prawa pierwszeństwa), podpinających się pod cudze linie telefoniczne (phreaking) itd. (zobacz: piractwo medialne, cracker, hacker).
Piractwo istniało od początków komunikacji morskiej. Najbardziej znanymi piratami byli piraci berberyjscy, również japońscy atakujący wybrzeża Chin. Rozkwit piractwa przypadł na XVI-XVII w., kiedy różni awanturnicy atakowali hiszpańskie statki przewożące złoto i srebro do ojczyzny.
Epoka nabrała specyficznego, romantycznego klimatu dzięki książkom, hollywoodzkim filmom oraz m.in. grze firmy LucasArts o nazwie The Secret of Monkey Island. Opowieści o piratach charakteryzują się specyficzną atmosferą, z powtarzającymi się wątkami hiszpańskich galeonów, ukrytych skarbów, do których prowadzi tajemnicza mapa, rafy koralowe, dzikie dżungle Karaibów, czarna flaga z namalowaną białą czaszką i piszczelami tzw. Jolly Roger.
Oprócz piractwa o charakterze typowo bandyckim, nastawionego na zyski prywatne piratów, rozwinęła się również oficjalna, zinstytucjonalizowana forma piractwa, dotowana i chroniona przez władców państw, a często i przez konkretne miasta nadmorskie. Więcej informacji na ten temat znajduje się pod hasłami bukanier, kaper oraz korsarz.
Obecnie wody Atlantyku są wolne od piractwa. Jednak na niektórych akwenach (gł. Azja Południowo-Wschodnia) ciągle jeszcze żegluga nie jest w pełni bezpieczna.
Do pirackich statków, na jakich pływano na terenie Morza Karaibskiego w XVI, XVII i w XVIII w. zaliczyć należy (w kolejności od najmniejszego do największego):
- pinasę (mały okręcik, zwykle wykorzystywany jako eskorta),
- slup (większy, bardzo zwrotny, z chęcią eksploatowany przez piratów),
- bryg (statek średniej wielkości, najczęściej kupiecki),
- bark (większy statek kupiecki),
- galeon (wielki statek handlowo-wojskowy).
Stanowczą walkę z piractwem władze państw morskich podjęły na początku XVIII wieku. Zwykle wieszano ich na szubienicy publicznie. Kapitan William Kidd zawisł na stryczku w 1701. Problem piractwa istniał nadal na przełomie XVIII i XIX wieku, stając się m.in. jednym z głównych tematów polityki zagranicznej nowo utworzonych Stanów Zjednoczonych. Piractwo na wybrzeżu berberyjskim (Afryka Północna) i częste ataki na amerykańskie statki stanowiły argument za ściślejszą strukturą polityczną państwa. W odpowiedzi na zagrożenie pirackie utworzono też United States Navy. Na początku XIX wieku doszło do dwóch wojen berberyjskich. Casus belli stanowiła piracka działalność państewek północnoafrykańskich[1].
[edytuj] Piractwo w XXI wieku
-
Osobny artykuł: Piraci somalijscy.
Obecnie za najbardziej niebezpieczne rejony pod względem zagrożenia piractwem uchodzą: Karaiby, Zatoka Adeńska, Cieśnina Malakka[2].
- W maju 2000 roku odnaleziono wrak polskiego jachtu Sadyba u wybrzeży Somalii. Nigdy nie odnaleziono Krzysztofa Zabłockiego, samotnego podróżnika. Wg źródeł somalijskich był ofiarą piratów[3].
- W 2007 roku zgłoszono około 31 pirackich napadów.
- W 2008 roku odnotowano już 26 pirackich napadów, głównie w okolicach Somalii, między innymi:
- luty 2008: piraci porwali holownik duński Svitzer korsakov z załogą brytyjsko-rosyjską. Za statek został zapłacony okup w wysokości 700 tysięcy dolarów[4]
- 4 kwietnia 2008 został porwany luksusowy jacht francuski Le Ponant przez somalijskich piratów wyposażonych w nawigację GPS i telefony satelitarne. Porwanie to zostało dokonane dla okupu. 9 kwietnia z wojskowej bazy Francji wypłynął okręt wojenny d'Arc i przy pomocy sił powietrznych zakładników 11 kwietnia 2008 udało się odbić.
- 20 kwietnia 2008 roku:piraci zdobyli abordażem i następnie uprowadzili trawler hiszpański Playa de Bakio. Okup wyniósł 1,2 mln dolarów[5].
- 27 maja 2008: porwano statek Amiya Scan z załogą rosyjsko-filipińską.
- 2 czerwca 2008 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ uchwaliła rezolucję nr 1816 zezwalającą na ściganie piratów na wodach terytorialnych Somalii (za zgodą rządu somalijskiego). Rezolucja jest ważna przez 6 miesięcy[6] W ściganie piratów w okolicach Somalii prawdopodobnie zaangażują się tzw. Połączone siły 150, czyli związek sił morskich flot wojennych kilku państw działających w pobliżu Somalii (m.in. V flota US Navy).
- w czerwcu 2008 Stany Zjednoczone zaproponowały pomoc swojej floty w ściganiu piratów Tajlandii oraz Malezji . Oba państwa nie zgodziły się na działania na ich wodach terytorialnych[7].
- *12 listopada 2008: Rosyjski okręt "Nieustraszymyj" wspólnie z brytyjską jednostką "Cumberland" uniemożliwił piratom uprowadzenie duńskiego transportowca na wodach Zatoki Adeńskiej
- W dniach 4-6 kwietnia 2009 r. uprowadzono łącznie pięć statków, pochodzących z Wielkiej Brytanii, Tajwanu, Niemiec, Francji oraz Jemenu
- 8 kwietnia porwano duński statek Maersk Alabama pływający pod banderą amerykańską. Załoga odparła atak, ale uprowadzono kapitana Richarda Phillipsa, obywatela amerykańskiego. 12 kwietnia kapitan został odbity przez oddział Navy SEALs. Był to pierwszy zarejestrowany przypadek ataku piratów na statek amerykański w XXI wieku.
[edytuj] Znani piraci
[edytuj] Książki o piratach
- "Pod piracką flagą", George Bidwell, Gdańsk 1970.
- "Potępieńcy średniowiecznej Europy", Szymon Wrzesiński, Kraków 2007.
- "Śladami arabskich kupców i piratów", M. Meissner, Warszawa 1977.
- "Kapitan Blood" Rafael Sabatini, (Captain Blood)
- "Piotruś Pan" (Peter Pan), James Matthew Barrie,
- "Złoto z Porto Bello", A. D. Howden Smith,
- "Wyspa skarbów" (Treasure Island), Robert Louis Stevenson
- "Opowieść o korsarzu Janie Martenie", Janusz Meissner,
- "Sokół Morski" (The Sea Hawk), Rafael Sabatini,
- "Piotruś Pan 2", James Matthew Barrie
- "Świat piratów morskich", Zdzisław Skrok, Gdańsk 1982
- "Karaibska krucjata", Marcin Mortka, 2005
- "Karaibska krucjata. La Tumba de los Piratas", Marcin Mortka,
- "Piraci", Celia Rees
- "Czarne żagle czterdziestu mórz", Lew Kaltenbergh
- "Życie i zwyczaje piratów", David Cordingly
- "Wampiraci", Justin Somper
- "One Piece" (manga), Eiichiro Oda
- "Czarna Bandera", Jacek Komuda
- "Opowieści o piratach",Lucy Lethbridge Tłumaczenie Joanna Borowska 2006
- "Żeglując między światami",Julia Golding
- "Piraci do abordażu",Sebastiano Mignone
- Karmazynowy pirat (film) (Crimson Pirate) , reż. Robert Siodmak , wyst. Burt Lancaster , rok produkcji: 1952.
- Czarny Pirat (Blackie the Pirate), reż. Lorenzo Gicca Palli, wyst. Terrence Hill, Silvia Monti, Bud Spencer, rok produkcji: 1971.
- Czarny korsarz (Il corsaro nero), reż. Sergio Sollima, wyst. Kabir Bedi, rok produkcji: 1976.
- Piraci XX wieku, (Piraty XX wieka), reż. Borys Durow, wyst. Mikołaj Jeremienko, Piotr Wieljaminow, Tołgat Nigmaturin, rok produkcji: 1979.
- Pirat, (The Pirate), reż. Vincente Minnelli, wyst. Judy Garland, Gene Kelly, rok produkcji: 1948.
- Pirat, (La Pirate), reż. Jacques Doillon, wyst. Jane Birkin, Maruschka Detmers, Philippe Léotard, rok produkcji: 1984.
- Piraci (Pirates), reż. Roman Polański, wyst. Walter Matthau, Cris Campion, rok produkcji: 1986.
- Wyspa skarbów (Treasure Island), reż. Fraser Clarke Heston, wyk. Charlton Heston, Christian Bale, rok produkcji: 1990.
- Wyspa Piratów (Cutthroat Island), reż. Renny Harlin, wyst. Geena Davis, Matthew Modine, Frank Langella, Rex Linn, Maury Chaykin, Patrick Malahide, rok produkcji: 1995.
- Skarb kapitana Kidda, reż. nieznany, wyst. Chris Kauffman, rok produkcji 1997.
- Piraci z Karaibów: Klątwa Czarnej Perły (Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl), reż. Gore Verbinski, wyst. Johnny Depp, Geoffrey Rush, Keira Knightley, Orlando Bloom, rok produkcji: 2003.
- Piraci z Karaibów: Skrzynia umarlaka (Pirates od the Caribbean : Dead Man's Chest) , reż. Gore Verbinski, wyst. Johnny Depp, Geoffrey Rush, Keira Knightley, Orlando Bloom, rok produkcji: 2006.
- Piraci z Karaibów: Na krańcu świata (Pirates of the Caribbean: At World's End), reż. Gore Verbinski, wyst. Johnny Depp, Geoffrey Rush, Keira Knightley, Orlando Bloom, rok produkcji: 2007.
- Potwory i Piraci- włoski serial animowany z 2008 roku opowiadający o dwóch konkurujących między sobą załogach.
- Piraci z Karaibów: Na nieznanych wodach (Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides), reż. Rob Marshall, wyst. Johnny Depp, Penélope Cruz, Geoffrey Rush, Ian McShane, rok produkcji : 2011.
[edytuj] Gry komputerowe
[edytuj] Zobacz też
Zobacz hasło
pirat w Wikisłowniku
Przypisy
- ↑ Lawrence A. Peskin, Afrykańscy piraci? Ten sam problem mieliśmy 200 lat temu, "Histmag.org", 30 maja 2009.
- ↑ Krzysztof Baranowski. Gdzie napadają?. „Jachting”. 2005. nr 7/2005.
- ↑ Helena Leman. Porwany przez piratów. „Przegląd”. 2002. nr 4/2002. S. s..
- ↑ Firmy płacące okup nie przyznają się oficjalnie do wysokości okupu, takie sumy natomiast podawane są w informacjach prasowych
- ↑ Firma hiszpańska nie przyznaje się oficjalnie do zapłacenia okupu, prasa światowa powołuje się na źródła somalijskie
- ↑ Wojsko ścignie piratów w Somalii. „Gazeta Wyborcza”. 4 czerwca 2008. nr 129.5739. S. s.12.
- ↑ Leszek Szymowski. Pod piracką banderą. „Gazeta Polska”. 9 czerwca 2008. nr 23. S. s.16.
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
