Pismo tybetańskie – alfabet sylabiczny używany do zapisu języka tybetańskiego oraz języków pokrewnych (dzongkha, ladakhi i czasami balti). Wywodzi się z północnoindyjskich systemów pisma, dlatego też zarówno kształt niektórych liter, jak i sposób zapisu samogłosek wykazuje wyraźne podobieństwo do alfabetów indyjskich. Pismo tybetańskie posiada dwie główne odmiany: དབུ་ཅན་ dbu-can (uchen), używaną w druku, oraz formę kursywną དབུ་མེད་ dbu-med (umé) wykorzystywaną w piśmie odręcznym. Pismo tybetańskie wywarło także wpływ na powstanie pisma lepcza[1].
Stworzenie pisma tybetańskiego przypisuje się ministrowi króla Songtsen Gampo (569-649) o nazwisku Thonmi Sambhota.
[edytuj] Charakterystyka
- Podobnie jak w innych alfabetach sylabicznych pochodzenia indyjskiego, podstawą pisma jest sylaba (spółgłoska z domyślną niezapisywaną samogłoską "a" np. ཀ "ka"). Sylaby są oddzielone od siebie kropką u góry np. དབྱིན༌ཇི dbyin-ji wymowa: indźi (angielski).
- Gdy występuje zbitka spółgłoskowa, poszczególne spółgłoski należące do tej samej sylaby zapisywane są w nieco zmodyfikowanej formie w pionowej kolumnie np. ཀྲ kra, ཀྱ kya, སྐ ska, སྐྱ skya.
- Samogłoski inne niż "a" zaznaczane są za pomocą specjalnych znaków diakrytycznych. Na przykład sylaba ཀ "ka" po dodaniu odpowiednich diakrytyków samogłoskowych zamienia się w ཀི "ki", ཀུ "ku", ཀེ "ke", lub ཀོ "ko".
- Przykłady kombinacji zbitki spółgłoskowej z diakrytykiem samogłoskowym: སྐྱི skyi, སྨུ sku, རྒྱུ rgyu.
[edytuj] Metody transkrypcji i transliteracji
Aktualnie w polskich publikacjach używane są zasadniczo dwa sposoby zapisu słów i tekstów tybetańskich:
- Tzw. transliteracja Wyliego - uznana przez tybetologów na całym świecie metoda dokładnej transliteracji tekstu tybetańskiego, czyli oddania za pomocą alfabetu łacińskiego praktycznie każdej litery tybetańskiej, w tym również liter niewymawianych.
- Polska transkrypcja, czyli oddanie przy zachowaniu polskich zasad ortograficznych w miarę możliwości wiernie wymowy tybetańskiej (w standardowej odmianie języka, używanej w Lhasie)
Oprócz powyższych konwencji, niektórzy autorzy preferują transkrypcję angielską.
Przykład: (zapis imienia i nazwiska XIV Dalaj Lamy):
- w alfabecie tybetańskim: བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ
- transliteracja Wyliego: bstan-ʼdzin-rgya-mtsho
- polska transkrypcja: Tenzin Gjaco
- angielska transkrypcja: Tenzin Gyatso
[edytuj] Bibliografia
- Bareja-Starzyńska A., Mejor M.: Klasyczny język tybetański, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2002, ISBN 83-88938-13-4
- Tournadre N., Dorje S.: Manual of Standard Tibetan, Snow Lion Publications 2003, ISBN 1-55939-189-8
- Tsering S.: Tibetan Phrasebook, Lonely Planet Publications 2002, ISBN 1-74059-233-6
[edytuj] Linki zewnętrzne
Przypisy
- ↑ Daniels, Peter T. and William Bright. The World’s Writing Systems. New York: Oxford University Press, 1996.
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
