Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Piwo grodziskie (pot. Grodzisz, niem. Graetzer Bier) – gatunek piwa pszenicznego pochodzący z Wielkopolski
Spis treści |
Piwo grodziskie warzone było w Wielkopolsce prawdopodobnie od czasów średniowiecza. Od XVI wieku głównym ośrodkiem jego produkcji stał się Grodzisk Wielkopolski (stąd nazwa), gdzie jako marka występowało ono pod nazwami Grätzer, Grodzisz i Grodziskie. W latach 1929-1993 piwo było objęte ochroną prawną jako wyrób regionalny. Jego wytwarzanie na mocy rozporządzenia Rady Ministrów zostało ograniczone tylko do terenu miasta Grodzisk Wielkopolski[1].
Był to jedyny znany w czasach najnowszych czysto polski gatunek piwa górnej fermentacji, którego receptura i oryginalny sposób produkcji przetrwał w niemal niezmienionej formie do XX wieku[2]. Piwo to w czasach zaborów i po I wojnie światowej cieszyło się dużym uznaniem w północnych Niemczech. Było też głównie tam eksportowane. W dwudziestoleciu międzywojennym dużą rolę w jego promocji odegrał browarnik i piwowar austriackiego pochodzenia Antoni Thum, który zmonopolizował rynek tego gatunku piwa.
Od 1922 roku wytwarzaniem piwa grodziskiego zajmowały się tylko Zjednoczone Browary Grodziskie. Również w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zachowano monopol na jego produkcję i wytwarzano je tylko w zakładach w Grodzisku Wielkopolskim. Produkcja była prowadzona do 1993 roku. Została zakończona, gdy miejscowy browar został zlikwidowany przez Lech Browary Wielkopolski. Jako przyczynę rezygnacji z produkcji Grodzisza podawano jej nieopłacalność[3].
Od kilku lat trwają starania o reaktywację produkcji piwa w Grodzisku Wielkopolskim. Projekt ten jak do tej pory nie doczekał się realizacji. Pojawiają się jednak inne inicjatywy. W 2003 roku z inspiracji wielkopolskiego przedsiębiorcy Zbigniewa Drzymały, zostało wytworzone na niewielką skalę okolicznościowe Piwo Groclin Grodziskie. Nie był to jednak oryginalny Grodzisz lecz piwo typowo belgijskie górnej fermentacji, wyprodukowane w Browarze Palm w Steenhuffel i następnie rozlane do butelek w Browarze Belgia w Kielcach. W 2010 roku w browarze restauracyjnym Grodzka 15 w Lublinie na zlecenie pasjonatów piwowarstwa domowego Ziemowita Fałata i Grzegorza Zwierzyny uwarzone zostało okolicznościowe piwo à la Grodziskie[4]. Piwo to swoją premierę miało na Festiwalu Birofilia 2010 w Żywcu, a od 2011 roku jest ono produkowane komercyjnie w Browarze na Jurze przez browar kontraktowy Pinta[4][5]. Piwo à la Grodziskie z Lublina i z Zawiercia powstało na bazie receptury zestawu do samodzielnego warzenia piwa przygotowanego przez firmę Browamator[6]. W odróżnieniu od prawdziwego Grodzisza do jego produkcji wykorzystano nie słód wędzony pszeniczny, a słód pszeniczny jasny i słód wędzony jęczmienny.
W 2010 roku podobne produkty zostały wyprodukowane okolicznościowo w Czechach przez Pivovar Kocour z Varnsdorfu (Grodziczki) i Pivovarský Dům w Pradze (Grodziskie). Piwo uwarzone w stolicy Czech został poddane fermentacji na oryginalnych drożdżach do piwa grodziskiego namnożonych w Instytucie Technologii Fermentacji Politechniki Łódzkiej.
Od 2009 roku eksperymenty z produkcją piwa grodziskiego podejmowane są przez małe browary w krajach Skandynawii, a poza Europą w Stanach Zjednoczonych Ameryki i Kanadzie. Kilka amerykańskich browarów restauracyjnych i rzemieślniczych podjęło się wytwarzania niewielkich partii tego gatunku piwa m.in. Iron Hill Brewery & Restaurant w Newark (Grodziski)[7] Blind Bat Brewery w Centerport (Vlad the Inhaler)[8] i House Ales w Toronto (X Kliber Gratzer Ale).
Piwo pszeniczne, dymione, jasne, lekkie, górnej fermentacji, refermentowane, o wysokim nasyceniu dwutlenkiem węgla, klarowne z osadem drożdżowym na dnie butelki. Piwo cechowało się lekką goryczką chmielową i charakterystycznym aromatem wędzonego słodu. Zawierało od 2,5% do 5 % alkoholu.
Piwo grodziskie wytwarzane było w bardzo pracochłonnym procesie technologicznym. Do jego warzenia używano prawie wyłącznie słodu pszenicznego podwędzonego w dymie dębowym lub bukowym. Jako przyprawę stosowano chmiel z lokalnych plantacji wielkopolskich.
Poddawane ono było krótkiej fermentacji w beczkach w temperaturze od 15 do 20 stopni Celsjusza, po czym klarowano je karukiem, wytwarzanym z pęcherzów pławnych ryb jesiotrowatych. Następnie rozlewano je do butelek ze specjalnym szczepem drożdży charakterystycznym tylko dla tego gatunku i przez miesiąc przechowywano w leżakowni, gdzie na półkach refermentowało i dojrzewało. Wskutek tego procesu w butelkach z piwem powstawał efekt naturalnego, intensywnego musowania napoju w chwili otwarcia butelki.
W XX wieku poddano zmianom nieznacznie recepturę. Pierwotnie używano wyłącznie słodu pszenicznego, z czasem zwłaszcza w ostatnich dziesięcioleciach jego produkcji w zasypie zaczęto również stosować jęczmienny słód pilzneński. Do piwa grodziskiego o ekstrakcie 14% e.w. w ostatnich latach produkcji dodawano również składnik niesłodowany - cukier.
W 1990 browar w Grodzisku Wielkopolskim produkował trzy odmiany piwa grodziskiego:
Od 2006 r. w ramach Międzynarodowej Giełdy Birofiliów w Grodzisku Wielkopolskim organizowany jest Konkurs Piwowarów Domowych Prawie jak Grodzisz. Podczas tej corocznej imprezy piwowarzy z Polski i zagranicy konkurują ze sobą w próbie jak najwierniejszego odtworzenia piwa grodziskiego[9].
| „ |
Więc gdy te tak rozmaite piwa ponastawały, łowickie, gielniowskie, wąchockie piwa estymacją swoją straciły, wszedłszy w rząd piw pospolitych; grodziskie zaś słynęło coraz bardziej po Wielkiej Polszcze, tak iż szlachcic tam, który nie miał w swoim domu piwa grodziskiego, poczytany był za mizeraka albo za kutwę. Tej estymacji przyczynili mu wiele doktorowie, przyznając mu cnotę wód mineralnych. Jest to piwo cienkie i smakowite, głowy nie zawracające; doktorowie we wszystkich chorobach, w których zabraniają wszelkich trunków pacjentom, grodziskie piwo pić pozwalają, owszem w pewnych chorobach pić go każą. |
” |
