Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Kampania bałkańska II wojna światowa, Kampania śródziemnomorska |
|
 Porzucone brytyjskie czołgi Cruiser Mk II w Grecji
|
|
| Czas | 9 kwietnia 1941–1 czerwca 1941 |
| Miejsce | Albania, Jugosławia, Grecja |
| Terytorium | Bałkany |
| Przyczyna | atak Włoch na Grecję |
| Wynik | decydujące zwycięstwo państw osi |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
| Kampania śródziemnomorska |
|---|
|
Afryka • Operacja Exporter • Wojna grecko-włoska • Plan Marita • Operacja Pedestal • Operacja Corkscrew • Operacja Husky • Kampania włoska • Dodekanez • Operacja Dragoon |
Kampania bałkańska – działania wojenne w 1941 roku na terenie Jugosławii i Grecji, podczas II wojny światowej. Niemiecki plan inwazji na Grecję pod kryptonimem Marita został opracowany wiosną 1941 roku. W związku ze sprzeciwem Jugosławii na przemarsz wojsk niemieckich przez jej terytorium, plan poddano modyfikacjom, tak aby uwzględniał podporządkowanie siłą także tego kraju. Do agresji po stronie III Rzeszy przyłączyły się także Włochy, Węgry oraz Bułgaria. Atak rozpoczął się 6 kwietnia 1941 roku i zakończył się zwycięstwem państw Osi. Jugosławia skapitulowała już 17 kwietnia, natomiast armia grecka, wspomagana przez wojska brytyjskie, poddała się 23 kwietnia. Walki w kontynentalnej części Grecji z wycofującymi się Brytyjczykami trwały jednak aż do 29 kwietnia. Kampania zakończyła się 1 czerwca 1941 roku, wraz z opanowaniem Krety przez niemieckie wojska powietrznodesantowe (Operacja Merkur).
Spis treści |
Tuż po zakończeniu zwycięskiej dla Niemiec kampanii francuskiej, Hitler rozpoczął polityczne i militarne przygotowania do inwazji na Związek Radziecki. W tym celu dążył do podporządkowania sobie krajów Europy południowo-wschodniej, stanowiących naturalne zaplecze dla przyszłego frontu walk. Niebagatelne znaczenie miało także zabezpieczenie dostaw ropy z rumuńskich pól naftowych Ploeszti. Dlatego też wkrótce po podpisaniu 27 września 1940 roku Paktu Trzech, dyplomacja niemiecka zaczęła wywierać naciski na państwa regionu, aby również do niego przystąpiły.
W międzyczasie, 28 października, włoski dyktator Benito Mussolini, bez konsultacji z Hitlerem zaatakował z terenu okupowanej Albanii Grecję. Bardzo szybko jednak ofensywa zamieniła się w całkowitą klęskę. 14 listopada siły greckie przeszły do kontrofensywy i odepchnęły armię włoską w głąb terytorium Albanii. Jednocześnie grecki rząd poprosił Wielką Brytanię o pomoc militarną i pozwolił jej na wykorzystanie baz wojskowych Krety. Wobec groźby usadowienia się Brytyjczyków w kontynentalnej Grecji, oraz w celu ratowania włoskiego sojusznika, Hitler wydał rozkaz opracowania planu inwazji na Grecję o kryptonimie Marita.
Jednakże o ataku lądowym nie mogło być mowy, dopóki armia niemiecka nie dostałaby zgody na przemarsz przez terytoria Jugosławii i Bułgarii. Był to kolejny powód, dla którego Hitlerowi zależało na rozciągnięciu Paktu Trzech na kraje Półwyspu Bałkańskiego. Wkrótce do grona sojuszników Niemiec dołączyły Węgry (20 listopada), Rumunia (23 listopada) i Słowacja (24 listopada). Nadal jednak niechętne sygnowaniu paktu pozostawały Bułgaria i Jugosławia.
W końcu, 1 marca 1941 roku rząd bułgarski ugiął się pod naciskami III Rzeszy i wyraził zgodę na przystąpienie do sojuszu, oraz przemarsz wojsk niemieckich. Natychmiast przerzucono do Bułgarii 12 Armię pod dowództwem feldmarszałka Wilhelma Lista, z zamiarem wykorzystania jej w nadchodzącej kampanii greckiej. Jednakże aby ułatwić jej zadanie i ominąć dobrze ufortyfikowaną Linię Metaksasa, osłaniającą Grecję przed atakiem od strony bułgarskiej, należało uzyskać także zgodę Jugosławii na przemarsz przez jej terytorium. Książę Paweł (regent jugosłowiański) nadal się jednak wahał i ustąpił dopiero w obliczu niejasnego stanowiska Wielkiej Brytanii, w sprawie pomocy na wypadek niemieckiego ataku. W końcu rząd, po wynegocjowaniu pewnych warunków (dotyczących m.in. rezygnacji Włoch i Niemiec z przemarszu przez Jugosławię), zgodził się przystąpić do Paktu Trzech. Podpisano go 25 marca, pod wpływem ultimatum wystosowanego przez Joachima von Ribbentropa, pomimo niezadowolenia ludności i kół wojskowych oraz ostrzeżeń ze strony Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Jednakże już 27 marca doszło w Belgradzie do bezkrwawego zamachu stanu, inspirowanego przez brytyjskie SOE, w wyniku którego obalono regencję. Władzę objął niepełnoletni jeszcze król Piotr II Karadziordziewić. Powołano także nowy rząd, który natychmiast zerwał porozumienie z Niemcami, natomiast 1 kwietnia zawarł układ o przyjaźni ze Związkiem Radzieckim. W międzyczasie, 7 marca, zaczęły przybywać do Grecji wojska brytyjskie (W Force pod dowództwem generała Henry’ego Wilsona).
Wobec niepewnej sytuacji politycznej w Jugosławii oraz pogarszającej się sytuacji włoskiej Grupy Armii Albania, Hitler zdecydował się na zbrojne rozwiązanie. Błyskawicznie opracowano plan inwazji, modyfikując plan Marita. Do ataku na Jugosławię wyznaczono 2 Armię generała Maximiliana von Weichsa stacjonującą na terenie Austrii oraz część 12 Armii. W ofensywie wzięły także udział wojska włoskie (2 Armia generała Vittorio Ambrosio) i węgierskie (3 Armia generała Elemér Gorondy-Nováka), które to kraje zostały skuszone widmem łatwych zdobyczy terytorialnych.
W założeniach kampania miała być kolejnym pokazem skuteczności niemieckiego Blitzkriegu, którego rdzeń stanowiły szybkie rajdy korpusów pancernych i zmotoryzowanych na tyły wroga oraz doskonała współpraca z lotnictwem, zwłaszcza eskadrami bombowców nurkujących. Główną rolę w ataku na zachodnią Jugosławię miała odegrać niemiecka 2 Armia, a zwłaszcza XLVI Korpus Pancerny rozmieszczony w zachodnich Węgrzech, na południe od Jeziora Balaton. Wraz z XLIX Korpusem Górskim i LI Korpusem Armijnym (atakującymi z terenu Austrii), miały opanować Słowenię i jak najszybciej dotrzeć do Zagrzebia, wychodząc na tyły obrońców. Następnie, jednostki szybkie XLVI Korpusu miały się rozdzielić i w szybkim marszu opanować Slawonię, Bośnię i zachodnią Serbię oraz spotkać się ponownie w stolicy Bośni – Sarajewie. Jednostki tej armii miały współpracować z włoską 2 Armią (rozmieszczoną w rejonie Triestu), posuwającą się wzdłuż wybrzeża Adriatyku. Jej zadaniem było opanowanie Dalmacji oraz, wspólne z jednostkami niemieckimi, eliminowanie oporu jugosłowiańskiego w południowej Chorwacji. Pomocnicze uderzenie miała wykonać część włoskiej Grupy Armii Albania, którego celem było opanowanie Czarnogóry i nawiązanie kontaktu z jednostkami 2 Armii w Dubrowniku. Reszta wojsk w Albanii miała wiązać walką siły greckie i spróbować zepchnąć je na południe. Zdobycie Wojwodiny przypadło w udziale węgierskiej 3 Armii. Jej korpusy miały posuwać się w kierunku południowym wzdłuż dwóch rzek: Dunaju i Cisy, tworząc kleszcze, które miały zamknąć się w pobliżu Nowego Sadu, zamykając wewnątrz wojska jugosłowiańskie.
Ambitne zadanie przypadło w udziale niemieckiej 12 Armii. Przeznaczona ona była pierwotnie wyłącznie do ataku na Grecję, jednak wobec zaistniałej sytuacji, jednostki 1 Grupy Pancernej musiały wspomóc atak na Jugosławię. XLI KZmot, nacierając z terytorium Rumunii, miał zdobyć Belgrad, natomiast XIV KZmot miał opanować wschodnią Serbię i wraz z XL KPanc, poprzez jugosłowiańską Macedonię, zaatakować centralną Grecję, omijając fortyfikacje na Linii Metaksasa i odcinając siły obrońców od zaplecza. Było to najważniejsze uderzenie kampanii, którego powodzenie zapewniało szybkie zwycięstwo. Oba korpusy szybkie były rozmieszczone w zachodniej Bułgarii. Atak na Grecję miały także wspierać dwa niemieckie korpusy nacierające z południowej Bułgarii. XVIII KGór miał zdobyć umocnienia w greckiej Macedonii oraz dotrzeć do Salonik. XXX KA miał zająć zachodnią Trację i greckie wyspy na Morzu Egejskim.
W chwili wybuchu konfliktu, Jugosławia była całkowicie nieprzygotowana do obrony. Wciąż trwała mobilizacja i wiele jednostek nie miało pełnego stanu. Część nie zdążyła dotrzeć do wyznaczonych im pozycji. Sytuację pogarszały warunki polityczno-geograficzne: z wyjątkiem wybrzeża adriatyckiego i krótkiej granicy z Grecją, kraj był z każdej strony otoczony przez państwa osi i ich sojuszników. Do tego dochodziło także zagrożenie ze strony wewnętrznego wroga, jakim byli chorwaccy separatyści – ustasze – dążący do uzyskania niezależności od dominującej w Jugosławii Serbii. Poza tym, jugosłowiańskie dywizje były bardzo słabo nasycone bronią przeciwpancerną. Przeciwko ok. 500 niemieckim czołgom posiadali zaledwie ok. 30 armat ppanc.
Planowane rozmieszczenie armii było następujące:
Sytuacja Grecji wydawała się dużo lepsza. Przez ostatnich pięć miesięcy skutecznie radziła sobie z włoską agresją. W związku z tym Armie Epiru oraz Zachodniej Macedonii były w pełnej gotowości bojowej i co więcej, odnosiły sukcesy. Od strony Bułgarii kraj chroniła linia fortyfikacji, zwana Linią Metaksasa, którą obsadzała Armia Wschodniej Macedonii. Sytuacja jednak diametralnie się zmieniła w obliczu pokojowego lub zbrojnego zajęcia przez Niemcy Jugosławii. Granica z Jugosławią stanowiła teraz najsłabszy odcinek greckiej obrony. Stacjonujące tam oddziały Armii Środkowej Macedonii nie miałyby najmniejszych szans w walce z niemieckimi jednostkami pancernymi. Tym bardziej, że na etacie greckiej dywizji piechoty nie było żadnych armat ppanc. Aby wspomóc obronę w tym rejonie, rozmieszczono w nim brytyjskie siły W Force, które przybyły do Grecji w marcu.
Zgodnie z oczekiwaniami, agresorzy czynili na froncie jugosłowiańskim niebywale szybkie postępy. 6 i 7 kwietnia 1941 4 Flota Powietrzna Luftwaffe pod dowództwem gen. A. Löhra dokonała nalotów na Belgrad, w których zginęło ok. 24 000 osób. Atak nastąpił z zaskoczenia, bez uprzedniego wypowiedzenia wojny Jugosławii i miał na celu zdezorganizowanie obrony, złamanie oporu i sterroryzowanie ludności cywilnej.
Atak XIV KZmot całkowicie zdezorganizował obronę 5 Armii. Po dotarciu do Niszu, 11. DPanc uderzyła od południa na Belgrad, natomiast 5. DPanc skierowała się na południe, ku Macedonii. Tam połączyła się z XL KPanc, który już 7 kwietnia zdobył Skopje, a dwa dni później dotarł do granicy Grecji. Jugosłowiańska 3. Armia nie była w stanie zahamować niemieckich postępów. Tego samego dnia padły również greckie Saloniki, zdobyte przez 2. DPanc, która okrążyła lewe skrzydło umocnień Linii Metaksasa. Tym samym grecka Armia Wschodniej Macedonii została okrążona i skapitulowała. W obliczu okrążenia przez XL KPanc, Armia Zachodniej Macedonii rozpoczęła odwrót z Albanii.
10 kwietnia oddziały niemieckiej 2. Armii bez większych przeszkód dotarły do Zagrzebia. Było to spowodowane działalnością ustaszy, którzy operowali na tyłach jugosłowiańskiej 4 Armii. Już 13 kwietnia, niemal jednocześnie, do Belgradu dotarły 8. DPanc, 11. DPanc, oraz XLI KZmot. Dwa dni później XLVI KZmot zajął Sarajewo. Oznaczało to, że obrona została generalnie całkowicie rozbita i walkę kontynuują jedynie samodzielne oddziały. 17 kwietnia podpisano akt kapitulacji Jugosławii.
Na froncie greckim walkę kontynuowano. Pod wpływem naporu niemieckiego XVIII KGór oraz XL KPanc, siły brytyjskie oraz pozostałości sił greckich w środkowej Macedonii 16 kwietnia zaczęły wycofywać się w głąb kraju. Niemcy ruszyli w pościg, jednak na skutek złego stanu sieci drogowej, fatalnej organizacji ruchu i świadomych zniszczeń czynionych przez obrońców, ulegał on opóźnieniu. Dało to Brytyjczykom czas na spokojny odwrót na linię Delfy – Termopile. Okazało się jednak, że Grecy nie będą w stanie wspomóc obrony w tym rejonie, gdyż wojska brytyjskie podejmowały decyzje o odwrocie szybciej i następnie wycofywały się znacznie szybciej, niż nie posiadające odpowiednich środków transportu oraz wiązane w walki osłonowe wojska greckie. Siły W Force były zbyt małe, by samodzielnie sprostać zadaniu. Dlatego też podjęto decyzję o ewakuacji korpusu.
20 kwietnia BPZmot SS LSSAH dotarła do Janiny i osiągnęła brzeg Morza Jońskiego. Oznaczało to okrążenie Armii Epiru, która poddała się następnego dnia. Wobec ogólnego rozkładu armii greckiej oraz wycofywania się sił brytyjskich, 23 kwietnia Grecy podpisali akt kapitulacji. Następnego dnia rozpoczęła się ewakuacja W Force na Kretę i do Aleksandrii, która trwała do 29 kwietnia. W międzyczasie, 25 kwietnia Niemcy zajęli historyczne Termopile, 27 kwietnia wkroczyli do Aten, a do końca miesiąca opanowali cały teren Półwyspu Peloponeskiego. 20 maja rozpoczęła się największa, do czasu lądowań anglo-amerykańskich w Europie, operacja powietrznodesantowa w czasie II wojny światowej, w wyniku której niemieccy spadochroniarze opanowali Kretę (operacja Merkur).
Operacja Marita okazała się wielkim sukcesem Wehrmachtu. W niespełna miesiąc podbito dwa sporej wielkości kraje, za cenę niewielkich strat. W Jugosławii Niemcy ponieśli straty w wysokości 150 zabitych i 390 rannych. W Grecji niemieckie straty były wyższe: 1685 zabitych i 3750 rannych. Podczas całej kampanii na Bałkanach Włosi stracili 13 755 zabitych, 25 067 zaginionych (głównie w trakcie wojny włosko-greckiej) i 115 350 rannych oraz żołnierzy z ciężkimi odmrożeniami. Ogółem do niewoli dostało się 374 000 żołnierzy jugosłowiańskich i 223 000 greckich.
Po zakończeniu walk oba kraje podzielono między zwycięzców. Niemcy anektowali północną Słowenię. Do Włoch przyłączono południową część Słowenii i część Dalmacji oraz Kosowo (do Albanii). Poza tym, Czarnogóra została włoskim protektoratem. Włochy zdobyły także niewielką flotę jugosłowiańską. Duże zdobycze terytorialne dostały się Bułgarii, mianowicie jugosłowiańska i część greckiej Macedonii. Węgry wynagrodzono Wojwodiną. Na terenie Chorwacji, Bośni, Hercegowiny oraz Slawonii proklamowano Niepodległe Państwo Chorwackie, całkowicie zależne od Niemiec. Serbia i Grecja zostały strefami okupowanymi, bułgarski sektor okupacyjny Grecji włączono do państwa bułgarskiego.
Mimo klęski, rządy oraz głowy obu państw emigrowały do Wielkiej Brytanii, gdzie kontynuowały walkę z najeźdźcą. W obu krajach narodził się także silny ruch oporu, głównie lewicowy i komunistyczny.
Operacja Marita opóźniła moment uderzenia Niemców na ZSRR, o co najmniej 2 miesiące, co implikowało zbyt szybkie zahamowanie postępów wojsk inwazyjnych, przez rosyjską zimę. Trwają dyskusje, czy okoliczność ta nie zdeterminowała całego wyniku operacji „Barbarossa”, a co najmniej, czy nie wpłynęła na szybsze zakończenie II wojny światowej. Nieoczekiwanie wysoki okazał się też koszt, który Rzesza i jej sojusznicy ponosili następnie za utrzymywanie Grecji i Jugosławii w posłuchu. Samo tylko zabezpieczenie greckich dróg transportowych i selektywna okupacja, głównie niektórych dzielnic miast, doprowadziły do zaangażowania łącznie 290 tysięcy żołnierzy niemieckich, włoskich i bułgarskich[1].
W poniższym zestawieniu ujęto tylko duże związki operacyjne i taktyczne, a także samodzielne pułki. Nie ujęto w nim jednak armijnych ani korpusowych jednostek artylerii, saperów, rozpoznawczych i innych pomocniczych.
