Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony"Plan głodowy" (niem. Hungerplan, także Backe-Plan) – potoczna nazwa nadana przez historyków niemieckim planom ekonomicznej eksploatacji okupowanych terytoriów ZSRR. Tak zwane "Polityczno-gospodarcze wytyczne dla organizacji na Wschodzie", opracowane wiosną 1941 r., przewidywały, iż na opanowanych przez Wehrmacht terytoriach ZSRR konfiskowane będą wszystkie "nadwyżki" żywności – z przeznaczeniem na wyżywienie walczących oddziałów oraz cywilnej ludności Rzeszy. Przyjmując ten plan, niemieckie władze wojskowe i cywilne świadomie przyjęły założenie, że w wyniku jego realizacji 30 milionów obywateli ZSRR umrze z głodu.
Spis treści |
Genezy "Planu głodowego" należy doszukiwać się już we wstępnej fazie przygotowań do niemieckiej inwazji na Związek Radziecki. Dla niemieckich sztabowców opracowujących założenia planu "Barbarossa" szybko stało się jasne, że ogromne odległości do linii frontu i niedostateczna sowiecka infrastruktura transportowa nie pozwolą na dostarczenie niemieckim żołnierzom odpowiedniej ilości zaopatrzenia z Rzeszy. W związku z powyższym, 2 maja 1941 r. główny wydział gospodarczy Wehrmachtu przygotował dokument, w którym przyjęto założenie, iż do przełomu 1941 i 1942 r. "cała armia niemiecka" będzie "żywić się na koszt Rosji". W tym samym czasie służby logistyczne Wehrmachtu miały skupić większość sił i środków na zapewnieniu dostaw amunicji dla walczących oddziałów. Niemieccy sztabowcy stwierdzili bez ogródek, iż: "dziesiątki milionów ludzi z pewnością umrą z głodu, jeśli zabierzemy wszystko, czego potrzebujemy"[1].
Nazistowskim przywódcom plan ten wydał się jednak za mało ambitny. Oczekiwali oni jak najszybszego rozpoczęcia gospodarczej eksploatacji podbitych ziem[2], która pozwoliłaby zniwelować skutki gwałtownego przerwania współpracy ekonomicznej z ZSRR, którą Rzesza owocnie prowadziła od momentu zawarcia paktu Ribbentrop-Mołotow. Z tego powodu, 23 maja 1941 r. główny wydział gospodarczy Wehrmachtu przygotował nowy dokument, zatytułowany: "Polityczno-gospodarcze wytyczne dla organizacji na Wschodzie". Tym razem założono, iż sowieckie zasoby żywnościowe posłużą nie tylko do wykarmienia walczących na Wschodzie dywizji, lecz również do zaopatrywania cywilnej ludności Rzeszy[1].
Wspomniane "żywienie się na koszt Rosji" miało w pierwszym rzędzie polegać na konfiskacie "nadwyżek" żywności z najbardziej produktywnych rolniczo, południowych regionów ZSRR (gł. Ukrainy). Słowo "nadwyżki" odnosiło się w tym kontekście do żywności, która w normalnych warunkach była przeznaczona na wykarmienie ludności miejskiej oraz populacji mniej wydajnych rolniczo, północnych regionów ZSRR[2]. Niemcy planowali, iż do końca 1941 r. do samej tylko Rzeszy trafi 7 milionów ton zboża[3].
Eksperci Wehrmachtu ocenili, iż realizacja "Wytycznych..." przyniesie śmierć głodową 30 milionom obywateli ZSRR, stąd historycy ochrzcili później ten dokument mianem "Planu głodowego". Wojskowe i cywilne władze III Rzeszy świadomie i bez większych oporów zaakceptowały ten ludobójczy projekt[2]. Martin Bormann mówił: "Miliony ludzi muszą umrzeć z głodu", a Marszałek Rzeszy Hermann Göring dworował sobie, iż "Ukraińcy będą musieli zjadać siodła kozackie"[3].
22 czerwca 1941 r. wojska niemieckie dokonały inwazji na ZSRR, opanowując w ciągu następnych sześciu miesięcy rozległe obszary europejskiej części tego kraju (m.in. całą Ukrainę). Na okupowanych terytoriach siły niemieckie rekwirowały większość żywności, którą mogły znaleźć, pozostawiając miejscową ludność z niewielkim lub żadnym zapasem na przetrwanie zimy[4]. Generał Eduard Wagner, Generalny Kwatermistrz Wojsk Lądowych (Generalquartiermeister in OKH), podkreślał, iż: "ludność może otrzymywać tylko minimum niezbędne do egzystencji". W rozkazie z dnia 3 listopada 1941 r., skierowanym do dowództwa Grupy Armii "Północ", stwierdził z kolei, iż: "każdy pociąg z żywnością z ojczyzny uszczupla jej zasoby żywnościowe. Lepiej jest, by nasi rodacy mieli cokolwiek, a Rosjanie głodowali"[5].
Do dziś historycy nie są w stanie obliczyć, ilu mieszkańców okupowanych ziem padło ofiarą tej polityki. Setki tysięcy, może miliony ludzi zmarło z głodu podczas surowej zimy 1941/1942 r.[5] Kwestia żywnościowa była również jednym z głównych powodów (obok dążenia do eksterminacji rosyjskiej inteligencji), dla których Hitler podjął decyzję o rezygnacji ze szturmu na Moskwę i Leningrad oraz zastąpienia go długotrwałym oblężeniem i wygłodzeniem ludności tych dwóch metropolii. W przypadku Moskwy niemieckie niepowodzenia na froncie uniemożliwiły realizację tego planu, jednak w przypadku Leningradu zaskutkował on trwającą blisko 900 dni blokadą miasta, w wyniku której zmarło (głównie na skutek głodu) blisko milion jego mieszkańców[5]. Ponadto "Plan głodowy" miał ogromny wpływ na tragiczną sytuację radzieckich jeńców wojennych. Jeszcze przed rozpoczęciem inwazji na ZSRR wiele dowództw niemieckich armii wydało instrukcje, aby przyszli jeńcy otrzymywali tylko niewielkie ilości pokarmu najgorszej jakości. Niektóre rozkazy konkretyzowały jego wartość kaloryczną na poziomie niższym od minimum niezbędnego do przeżycia[6]. Po rozpoczęciu wojny niemiecckie dowództwo konsekwentnie obcinało racje żywnościowe dla jeńców. W efekcie, setki tysięcy wziętych do niewoli czerwonoarmistów zmarły z głodu, a w obozach jenieckich powszechny stał się kanibalizm.
Ostatecznie jednak głód nie przybrał tak zabójczych rozmiarów, jak przewidywali to niemieccy planiści. Ludność ZSRR, zahartowana latami niedostatku i stalinowskiej kolektywizacji, potrafiła skutecznie walczyć o przetrwanie i ukryć lub zorganizować żywność niezbędną do przeżycia[5]. Ponadto mimo wyraźnych wytycznych z góry, lokalne władze okupacyjne (wojskowe i cywilne) realizowały plan konfiskaty żywności z dużą niekonsekwencją – bądź to z przyczyn humanitarnych[5], bądź ze względu na dążenie do wykorzystania ludności okupowanych ziem w charakterze siły roboczej[4].
