Plejstocen

pliocen > Plejstocen > holocen 2.588 – 0.0117 milionów lat temu PreЄ Є O S D C P T J K Pg N

Tabela stratygraficzna

Plejstocen

• w sensie geochronologicznym: pierwsza epoka czwartorzędu, trwająca około 2,6 miliona lat (od 2,588 mln do 11,7 tys. lat b2k). Plejstocen jest młodszy od pliocenu, a starszy od holocenu. Dzieli się na cztery wieki: gelas, kalabr (wczesny plejstocen), "ionian" (środkowy plejstocen) i późny plejstocen (tarant).

• w sensie chronostratygraficznym: drugi oddział neogenu, wyższy od miocenu a niższy od plejstocenu, oddziału czwartorzędu. Dzieli się na cztery piętra: gelas, kalabr (dolny plejstocen), "ionian" (środkowy plejstocen) i górny plejstocen (tarant).

We wcześniejszych podziałach gelas zaliczany był do pliocenu.

Plejstocen nieformalnie nazywany jest też epoką lodowcową, lub epoką lodową, ze względu na olbrzymie lodowce kontynentalne (lądolody), które pokrywały w nim część Europy, łącznie z Polską, a także inne obszary strefy umiarkowanej: zachodnią Syberię, Amerykę Północną, Grenlandię i Tybet, a na półkuli południowej Ziemię Ognistą, Argentynę i Tasmanię.

Glacjały i interglacjały

Klimat plejstocenu ulegał wahaniom, wielokrotnie po fali zimna (glacjał) następowało ocieplenie (interglacjał).
Najważniejsze glacjały i interglacjały europejskie tego okresu (w tysiącach lat) to:

• 115-11,7 b2k – Würm (w Polsce zlodowacenie północnopolskie, Wisły, bałtyckie)
  • 130-115 – Riss/Würm (Eem) (interglacjał eemski)
• 300-130 – Riss (zlodowacenie środkowopolskie (Odry))
  • 430-300 – Mindel/Riss (Hostein) (interglacjał mazowiecki)
• 730-430 – Mindel (zlodowacenie południowopolskie (Sanu, krakowskie))
  • 950-730 – Günz/Mindel (Cromer) (interglacjał podlaski (przasnyski))
• 1200-950 – Günz (zlodowacenie podlaskie (zlodowacenie północno-wschodniopolskie, Narwi))

Flora

Plejstoceńską tundrę glacjalną porastała roślinność zimnolubna: wierzba zielna (Salix herbacea), brzoza karłowata (Betula nana), dębik ośmiopłatkowy (Dryas octopetala), bylice (Arthemisia), trawy, mchy i porosty. W obszarach południowych strefy subarktycznej rosły lasy borealne, przypominające współczesną tajgę.

Fauna

Na Ziemi trwa "era wielkich ssaków". Główni przedstawiciele plejstoceńskiej megafauny to: mamut włochaty (Mamuthus primigenius), nosorożec włochaty (Coleodonta antiqitatis), piżmowół (Ovibos moschatus), niedźwiedź jaskiniowy (Ursus spelaeus), jeleń olbrzymi (Megaloceros giganteus). Koniec plejstocenu to również era wymierania megafauny i eksplozji demograficznej człowieka w późnym paleolicie. Wymieranie megafauny w Ameryce Północnej mogło być spowodowane konkurencją między lokalnymi roślinożercami a bizonami przybyłymi z Eurazji.

Ewolucja człowieka

W plejstocenie na terenach Europy żyją dwa podgatunki (lub gatunki) człowieka: Homo sapiens neandertalensis (H. neandertalensis) i H. sapiens fossilis (H. sapiens). Pod koniec plejstocenu wykształcają się na świecie główne rasy ludzkie: mongoidalna w Azji, negroidalna w Afryce Środkowej, europeidalna i rasa australoidalna. Cały plejstocen przypada na okres, który w antropologii i paleoantropologii określa się mianem paleolitu. Część tzw. starszego paleolitu (czyli dolnego) (od. 4,5 mln lat temu do 120 tys. lat temu) przypada na najdawniejszy okres plejstocenu, środkowy paleolit trwa do 40 tys. lat temu, a tzw. młodszy (czyli górny) przypada na okres od 40 do 10 tys. lat temu.

Zobacz też

• fauna Polski
• Klasyfikacja Blytta-Sernandera

Linki zewnętrzne

• Tabela stratygraficzna opublikowana przez International Commission on Stratigraphy (wersja 2010) (ang.)