Plik

Historyczne już pliki kart dziurkowanych, we wspólnej kartotece

Plik (ang. file) – zbiór danych o skończonej długości, posiadający szereg atrybutów i stanowiący dla użytkownika systemu operacyjnego całość. Nazwa pliku nie jest częścią tego pliku, lecz jest przechowywana w systemie plików.

Typy plików

Pliki dzieli się na kilka typów:

• katalogi (stosuje się też nazwy foldery lub teczki) – (ang. directory), pliki zawierające spis odwołań do innych plików (w tym także do katalogów),
• dowiązania symboliczne – (ang. symbolic link) odwołanie do innego pliku; większość operacji na tego typu plikach będzie w rzeczywistości wywoływane na plikach, na które one wskazują
• kolejki FIFO (ang. First In, First Out, w skrócie FIFO), gniazda (ang. sockets), strumienie danych itd. – realizujące bardziej złożone zadania, występują nie w każdym systemie
• pliki wykonywalne (ang. executable files), skrypty (ang. scripts), pliki wsadowe (ang. batch files) – zawierające program do wykonania lub polecenia dla interpretera (często powłoki)

Ponadto system DOS rozróżnia pliki:

• tekstowe – dane zapisane w formie kodów ASCII łącznie z kodami sterującymi urządzeniami (np. drukarka, terminal, ekran) do których mają być wysłane,
• binarne – pozostałe pliki.

W systemach uniksowych pliki binarne i tekstowe są tożsame.

Atrybuty

Każdy plik może posiadać określone atrybuty.

DOS i Windows

W systemie DOS istnieje 6 atrybutów pliku:

• Tylko do odczytu – chroni pliki przed zmianą, usunięciem czy przeniesieniem;
• Ukryty – ukrywa pliki w widoku katalogu je zawierającym;
• Systemowy – przydzielony dla plików wykorzystywanych przez system operacyjny i należących do tego systemu;
• Archiwalny – atrybut pliku archiwalnego (określa czy dany plik został zmodyfikowany od momentu jego ostatniej archiwizacji, zazwyczaj jest nadawany każdemu plikowi zaraz po jego utworzeniu lub zmodyfikowaniu);
• Katalog – oznacza, że plik jest katalogiem
• Volume – oznacza, że jest to tylko etykieta wolumenu

Dodatkowo, w systemach Windows obsługujących partycje NTFS używane są atrybuty:

• Szyfrowany – oznacza, że podczas zapisu zawartość pliku jest szyfrowana, a podczas odczytu deszyfrowana w sposób niewidoczny dla użytkownika. Zabezpiecza to przed nieautoryzowanym dostępem do danych w nim zawartych;
• Skompresowany – oznacza, że podczas zapisu, zawartość pliku jest kompresowana i tak zapisywana na zewnętrznym nośniku pamięci, a podczas odczytu dekompresowana w sposób niewidoczny dla użytkownika. Taki plik potrzebuje mniej miejsca do zapiania jego zawartości;
• Offline – oznacza, że zawartość pliku może nie być dostępna w systemie plików i znajdować się w innym miejscu (na przykład na taśmie )
• Tymczasowy – oznacza, że w miarę możliwości, system operacyjny powinien przechowywać plik w pamięci zamiast na dysku, dzięki czemu dostęp do pliku będzie znacznie szybszy.

Ponadto, znaczenie atrybutów może być modyfikowane flagami (na przykład FILE_FLAG_DELETE_ON_CLOSE oznacza że plik tymczasowy po zamknięciu nie jest zapisywany, tylko od razu usuwany). Niezależnie od tak zdefiniowanych atrybutów, w systemie plików NTFS istnieją listy uprawnień (Access Control List), dzięki którym dla każdego pliku można zdefiniować indywidualnie uprawnienia dotyczące każdego użytkownika i grupy w systemie.

Unix

W systemach unix-owych te atrybuty są następujące:

• Prawo odczytu przez właściciela
• Prawo odczytu przez grupę
• Prawo odczytu przez wszystkich
• Prawo zapisu przez właściciela
• Prawo zapisu przez grupę
• Prawo zapisu przez wszystkich
• Prawo wykonania przez właściciela
• Prawo wykonania przez grupę
• Prawo wykonania przez wszystkich
• Sticky bit
• SGID
• SUID

Zobacz też

• System plików
• dokument binarny (inaczej dokument cyfrowy, dokument elektroniczny)