Pociąg pancerny

Pociąg pancerny Hurban

Pociąg pancerny – pociąg złożony z opancerzonego parowozu i kilku wagonów pancernych uzbrojonych w działa i broń maszynową, a czasami także z drezyn pancernych lub bojowych wagonów motorowych.

Pociągi pancerne z reguły składały się z lokomotywy i wagonów osłoniętych w całości pancerzem stalowym grubości kilku do kilkudziesięciu mm. W zależności od możliwości wyposażenia, niektóre pociągi pancerne, zwłaszcza improwizowane, nie były chronione pancerzem, lecz dostępnymi materiałami takimi jak beton lub worki z piaskiem, lub były jedynie częściowo opancerzone.

Po raz pierwszy pomysł budowy pociągów pancernych pojawił się w 1826 roku we Francji, w 1846 zastosowano w Austrii, pierwszą częściowo opancerzoną platformę kolejową z działem. W 1862 roku w USA powstał pierwszy pociąg pancerny "Merrimac"^{[potrzebne źródło]}.

Jednak na większą skalę pociągi pancerne zostały użyte dopiero w czasie wojny austriacko-włoskiej 1866 i wojny francusko-pruskiej (1870-1871)^{[potrzebne źródło]}. Opancerzonych w sposób prowizoryczny pociągów używali Brytyjczycy podczas drugiej wojny burskiej. Dojrzałe konstrukcje pociągów pancernych, pokrytych w całości stalowym pancerzem i uzbrojonych w obrotowe wieże artyleryjskie, pojawiły się dopiero podczas I wojny światowej. Używane były głównie przez Austro-Węgry, Niemcy i Rosję na froncie wschodnim. Na wielką skalę pociągów pancernych, w dużej mierze improwizowanych, używały wszystkie strony podczas wojny domowej w Rosji, czemu sprzyjała słabo rozwinięta sieć dróg na tamtych terenach. Podczas II wojny światowej pociągów pancernych bojowo używała Polska, Niemcy i ZSRR. Oprócz zadań bojowych, pełniły także patrolowe i policyjne.

Polskie pociągi pancerne w większości wywodzą się ze składów z okresu I wojny światowej, zmodernizowanych w okresie międzywojennym. Kilkanaście pociągów pancernych brało udział w kampanii wrześniowej. Pociągi pancerne były też wykorzystywane przez Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie i we wczesnym okresie powojennym (przez Służbę Ochrony Kolei).

Wagony używane zwykle w pociągach pancernych:

• artyleryjskie – opancerzone i uzbrojone w działa oraz karabiny maszynowe
• piechoty (w Polsce nazywane wagonami szturmowymi) – opancerzone, uzbrojone w karabiny maszynowe i służące do przewożenia piechoty
• karabinów maszynowych – opancerzone i uzbrojone w karabiny maszynowe
• przeciwlotnicze – uzbrojone w działka przeciwlotnicze
• dowodzenia – podobne do wagonów piechoty, lecz wyposażone w stanowisko dowodzenia pociągu
• przeciwpancerne – odmiana wagonów artyleryjskich, wyposażone w działo przeciwpancerne (zwykle w wieży czołgowej)
• platformy – nieopancerzone, służące do różnych celów: ochrony przed wykolejeniem, przewożenia materiałów saperskich i do naprawy toru, przewożenia motocykli i pojazdów w tym czołgów.

Pociąg pancerny Danuta z 1939 r.
Kolejno od lewej: wagon artyleryjski, wagon szturmowy, parowóz pancerny, wagon artyleryjski.
Na zdjęciu brak platform kolejowych i drezyn

Zobacz też

• polskie pociągi pancerne
• parowóz pancerny - Ti3
• oznaczenia polskich parowozów i tendrów

Bibliografia

• Mała Encyklopedia Wojskowa, tom II (K – P), Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1970, wyd. I
• Pociągi Pancerne Wojska Polskiego 1918-1939, Adam Jacek Ostrówka, Wydawnictwo Adam Marszałek ISBN 978-83-7441-730-3
• Armored Trains, Steven Zaloga, Tony Bryan, link na Google książki: [1]
• Pociągi pancerne III Rzeszy [2]
• Budowa pociągów poancernych [3]