Pogórze Wałbrzyskie

Pogórze Wałbrzyskie
Pogórze Wałbrzyskie w okolicy Modliszowa
Megaregion	Pozaalpejska Europa Środkowa
Prowincja	Masyw Czeski
Podprowincja	Sudety z Przedgórzem Sudeckim
Makroregion	Pogórze Zachodniosudeckie lub Sudety Środkowe
Mezoregion	Pogórze Wałbrzyskie
Zajmowane jednostki administracyjne	Województwo dolnośląskie powiat wałbrzyski – gmina Wałbrzych – gmina Szczawno-Zdrój – gmina Stare Bogaczowice powiat świdnicki – gmina Świebodzice – gmina Świdnica – gmina Dobromierz

Pogórze Wałbrzyskie (także Bolkowsko-Wałbrzyskie, niem. Waldenburger Bergland, 332.28) – wg podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego mezoregion wchodzący w skład Pogórza Zachodniosudeckiego. Jest najdalej na północny wschód wysuniętą częścią Pogórza.

Wg klasyfikacji W. Walczaka jest najbardziej na północ wysuniętym fragmentem Sudetów Środkowych.

Pogórze w południowo-zachodniej Polsce w województwie dolnośląskim.

Opis

Pogórze Wałbrzyskie (Bolkowsko-Wałbrzyskie) ciągnie się od Nysy Szalonej na północnym zachodzie po dolinę Bystrzycy (Obniżenie Górnej Bystrzycy) na południowym wschodzie. Nysa Szalona oddziela Pogórze Bolkowsko-Wałbrzyskie od Gór i Pogórza Kaczawskiego w Sudetach Zachodnich. Dolina Bystrzycy jest wyraźną granicą między pogórzem a Górami Sowimi. Obszerny pofalowany teren rozciąga się na długości ok. 30 km i szerokości ok. 6 km, zajmując powierzchnię ok. 180 km². Za najwyższe wzniesienie pogórza uważany jest Sas (515 m n.p.m.) między Szczawnem-Zdrojem, a Strugą. Pogórze Wałbrzyskie opada w kierunku północno-wschodnim do Obniżenia Podsudeckiego wyraźnym uskokiem tektonicznym – tzw. sudeckim uskokiem brzeżnym, którego wysokość ponad przedgórze rośnie w miarę posuwania się na południowy wschód i stanowi charakterystyczną dominację krajobrazową. Krawędź tego progu rozcinają jarowe doliny Strzegomki i Pełcznicy. W obrębie Pogórza Wałbrzyskiego wyróżnia się cztery mikroregiony: Obniżenie Wolbromka, Pogórze Bolkowskie, Pogórze Świebodzickie, Kotlina Wałbrzyska.

Krajobraz

Krajobraz Pogórza Wałbrzyskiego uwarunkowany jest budową i długą przeszłością geologiczną, przedstawia krajobraz wyżyn i niskich gór. Cały obszar jest pagórkowaty pofałdowany poprzecinany w kierunku północno-wschodnim korytami rzek. Jest to teren zaludniony, łagodny, poza nielicznymi wzniesieniami słabo porośnięty lasem. Większość obszaru zajmują pola uprawne. Krajobraz przeobrażony mocno zurbanizowany

Wody

Szczawno-Zdrój, pijalnia uzdrowiskowa

Pogórze Wałbrzyskie należy do dorzecza Odry największymi rzekami pogórza są Strzegomka i Nysa Szalona, lewostronne dopływy Odry. Pozostałe rzeki odwadniające pogórze są ich dopływami. Dla zabezpieczenia przed powodziami zbudowano zbiorniki retencyjne koło Dobromierza na Strzegomce.

W Szczawnie-Zdroju znajdują się źródła wód mineralnych.

Komunikacja

Sieć komunikacyjna jest dobrze rozwinięta, co stworzyło dogodne warunki dla rozwoju gospodarczo-przemysłowego regionu. Przez Pogórze Wałbrzyskie przechodzi sieć dróg lokalnych i wojewódzkich w tym trzy o statusie europejskim oraz szlaki kolejowe kilka z nich pod koniec XX wieku zostało wyłączonych z eksploatacji.

Sieć dróg krajowych

• nr 5 – do przejścia granicznego Lubawka
• nr 35 – do przejścia granicznego Golińsk
• nr 34 E261 – od drogi krajowej do nr 35 w Świebodzicach do drogi krajowej do nr 5 w okolicy Dobromierza

Sieć dróg wojewódzkich

• nr 367 – od drogi krajowej krajowej nr 5 w Kamiennej Górze do drogi krajowej nr 35 w Wałbrzychu
• nr 376 – od drogi krajowej nr 35 w Wałbrzychu do drogi wojewódzkiej nr 367 w Jabłowie
• nr 375 – od drogi krajowej krajowej nr 5 w Dobromierzu do drogi wojewódzkiej nr 367 w Wałbrzychu

szlaki kolejowe

• Wrocław – Wałbrzych – Jelenia Góra
• Jawor – Bolków – Marciszów
• Wałbrzych – Szczawno-Zdrój – Boguszów-Gorce

Klimat

Położenie fizyczno-geograficzne regionu oraz masyw gór od strony południowej sprawiają, że nad obszarem ścierają się różnorodne masy powietrzne, wpływające na kształtowanie się typów pogody, a w rezultacie tego na całokształt zjawisk atmosferycznych tego mezoregionu. Klimat jest umiarkowany, przejściowy, ciepły charakteryzujący się zmiennym stanem pogody. Pory roku są łatwo rozpoznawalne i wyznaczane przez przebieg temperatury: ciepła i wilgotna wiosna, ciepłe i często suche lato, chłodna i wilgotna jesień oraz zima z niewielkimi opadami śniegu. Zachmurzenie: średnie występuje w okresie jesienno – zimowym, najmniejsze w lecie. Opadom często towarzyszą gwałtowne burze z wyładowaniami.

• maksimum termiczne: lipiec-wrzesień, średnia temperatura ok. 20 °C
• minimum termiczne: styczeń-luty, średnia temperatura powietrza ok. −5 °C
• średnia temperatura roczna oscyluje w granicach 7 °C
• czas trwania zimy: do 14 tyg.
• okres wegetacyjny:
  • rozpoczyna się z początkiem kwietnia i trwa ponad 210 dni.
• lato termiczne:
  • ok. 8 tyg.
• opady roczne:
  • w granicach 600-700 mm
  • maksimum opadowe: lipiec
  • minimum opadowe: luty
• dominujące wiatry: południowo-zachodnie

Flora i fauna

Średnia roczna temperatura, opady atmosferyczne występujące w różnych porach roku, rzeźba terenu, urozmaicona budowa geologiczna, zróżnicowane warunki klimatyczne, hydrograficzne oraz glebowe stwarzają dogodne warunki przyrodnicze dla świata roślin i zwierząt oraz rozwoju rolnictwa. Środowisko naturalne w znacznym stopniu zostało przekształcona pod wpływem działalności człowieka. Pogórze Wałbrzyskie jest obszarem głównie upraw rolnych i łąk, porozcinanych niewielkimi obszarami leśnymi. Charakterystyczną formacją roślinną pogórza są lasy liściaste i mieszane. Zbiorowiska roślinne, zwierząt i przyrody nieożywionej objętych ochroną, występują w południowej części pogórza i chronione są obszarami chronionego krajobrazu i indywidualnymi formami ochrony przyrody jakimi są pomniki przyrody czy użytki ekologiczne.

Parki krajobrazowe i rezerwaty

Książański Park Krajobrazowy, rezerwat "Góra Choina", rezerwat "Jeziorko Daisy", rezerwat "Przełomy pod Książem".

Ludność

Okolice zamieszkuje ludność napływowa, po wojnie przybyli tu ludzie z centralnej Polski, przymusowi polscy wysiedleńcy z Kresów oraz ludzie powracający z emigracji z zachodniej Europy (głównie polscy górnicy pracujący we Francji (Masyw Centralny i okolice, Lille).

Atrakcje turystyczne

• skalne wąwozy rzeki Pełcznicy i jej dopływu Szczawnika, nad którymi wznosi się Zamek Książ
• Przełom Bystrzycy i Jezioro Lubachowskie
• Park zdrojowy w Szczawnie-Zdroju
• ciekawe drzewa rosnące przy drodze od Palmiarni do zamku Książ – dawnym szlaku Ułanów Legii Nadwiślańskiej
• Książański Park Krajobrazowy

Zamek Cisy – ruiny

• Kilkusetletni cis "Bolko". Najstarszy cis w Sudetach. Rośnie w Pełcznicy, dzielnicy Świebodzic.
• Rezerwat przyrody Przełomy Pełcznicy pod Książem (gmina Świebodzice oraz Wałbrzych).
• Rezerwat przyrody Jeziorko Daisy w gminie wiejskiej Świdnica.

Miejscowości z zabytkami i ciekawą historią

Wałbrzych, Bolków, Świebodzice, Szczawno-Zdrój, Dobromierz, Stare Bogaczowice

Zabytki

zamek Książ, zamek w Bolkowie, zamek Cisy, zamek Świny, zamek Stary Książ, Palmiarnia Wałbrzyska, zamek Grodno, zapora na Jeziorze Lubachowskim, Lisia sztolnia

Ciekawostki

• Przez Pogórze Wałbrzyskie prowadził szlak Ułanów Legii Nadwiślańskiej, którzy, wracając z Włoch do Polski, pod Strugą koło Szczawna-Zdroju 15 maja 1807 r. stoczyli zwycięską bitwę rozbijając Prusaków.

Linki zewnętrzne

• Wałbrzych i okolice