Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Polacy w Estonii | |
| Populacja | 2035[1] |
| Rejon | Tallinn, Kohtla-Järve, Dorpat |
| Kraj |  Estonia |
| Język | rosyjski 61% polski 25% estoński 6% |
| Religia | katolicyzm 43% prawosławie 10% luteranizm 2% |
| Grupa | Polacy |
Spis treści |
Historia Polaków na ziemi estońskiej sięga XVI wieku. Południowe tereny obecnej Estonii należały wówczas do Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Polscy jezuici założyli kolegium w Dorpacie (obecnie Tartu), które z czasem przekształciło się w słynny uniwersytet.
W czasach zaborów, kiedy językiem wykładowym był nie rosyjski, lecz niemiecki, uczelnię tę ukończyło wielu wybitnych Polaków m.in. Tytus Chałubiński, Konstanty Skirmunt i Bolesław Limanowski. Na uczelni tej pracowało też wielu polskich naukowców. To właśnie w Dorpacie powstała pierwsza polska korporacja akademicka – "Konwent Polonia". W Dorpacie działały też inne polskie organizacje (m.in. Koło Młodzieży Polskiej, Towarzystwo Teologów Polskich).
W okresie międzywojennym do Estonii przybyło wielu polskich robotników szukających zatrudnienia w rolnictwie i przemyśle, przede wszystkim w estońskich stoczniach. Polska inteligencja skupiała się w Tallinnie i Dorpacie, gdzie powstały m.in. Związek Narodowy Polaków "Jutrzenka" (1929) i Związek Narodowy Polaków w Estonii (1930). Polką była m.in. pierwsza dama Estonii, żona generała Laidonera – Maria.
W czasach radzieckich wielu Polaków przybywało do Estonii z dawnych Kresów Wschodnich w celu poszukiwania pracy w kopalniach łupków bitumicznych oraz instytucjach i zakładach przemysłowych Tallinnu, Dorpatu; grupa ta ulegała częściowej asymilacji, ale mimo tego liczba Polaków (notowana przez spisy ludności) dynamicznie wzrastała. Tak spis 1959 odnotował 2 256 Polaków, w 1970 już 2 651 os., w 1979 - 2 896 os., w czasie ostatniego spisu ludności w ZSRR 3 008 os.
Sytuacja Polaków w Estonii zmeniła się po upadku ZSRR i odzyskaniu przez Estonię niepodległości. Już pierwszy w Estonii niezależnej spis narodowy odnotował gwałtowny spadek populacji Polaków: w porównaniu do spisu 1989 liczba Polaków skurczyła się z 3 008 os. (w 1989.) do 2 193 (w 2000)[2] czyli o 27,1%. Kurczenie się populacji Polaków trwało też w 2000-2009 kiedy populacja polska spadła do poziomu sprzed ponad pięćdziesięciu lat (o 32.2% mniej od 1989.). Spadek populacji polskiej w Estonii został spowodowany przez szereg przyczyn w tym emigracja z Estonii związana z problemami w otrzymaniu obywatelstwa estońskiego dla ludności napływowej (do której wg ustawodawstwa Estonii należy większość tamtejszych Polaków) i związanymi z tym trudnościami integracji do społeczeństwa estońskiego. Ujemny przyrost naturalny oraz asymilacja też miały wpływ ujemny.
Wg statystyk bieżących w Estonii największym skupiskiem Polaków jest stolica Tallinn gdzie mieszka prawie połowa populacji polskiej Estonii, drugie duże skupisko Polaków to północno wschodnia prowincja Ida Viru (prawie ćwierć populacji polskiej Estonii).
| region | spis 1989[3] | % od populacji Polaków |
spis 2000 | % od populacji Polaków |
szac. 2009 | % od populacji Polaków |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Prowincja Harju | 1 523 | 50,6 | 1 156 | 52,7 | 1 108 | 54,4 |
| w tym Tallinn | 1 240 | 41,2 | 936 | 42,7 | 889 | 43,7 |
| Maardu | b.d. | b.d. | 93 | 4,2 | b.d. | b.d. |
| Prowincja Ida Viru | 714 | 23,7 | 529 | 24,1 | 475 | 23,3 |
| w tym Kohtla-Järve | b.d. | b.d. | 280 | 12,8 | b.d. | b.d. |
| Narwa | b.d. | b.d. | 127 | 5,8 | b.d. | b.d. |
| Prowincja Tartu | 207 | 6,9 | 160 | 7,3 | 160 | 7,9 |
| w tym Dorpat | b.d. | b.d. | 137 | 6,2 | 142 | 7,0 |
| Prowincja Lääne Viru | 136 | 4,5 | 91 | 4,2 | 85 | 4,2 |
| Prowincja Pärnu | 109 | 3,6 | 83 | 3,8 | 67 | 3,3 |
| w tym Parnawa | b.d. | b.d. | 60 | 2,7 | b.d. | b.d. |
| ESTONIA | 3 008 | 100,0 | 2 193 | 100,0 | 2 035 | 100,0 |
Katolicyzm jest wyznawany przez 43% Polaków Estonii, ok. 10% należą do prawosławia, ok. 3% protestanci. Reszta Polaków nie zdefiniowała religię lub jest niewierząca.
| stosunek do religii | mężczyźni | % | kobiety | % | razem | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| katolicy | 304 | 36,9 | 563 | 47,0 | 867 | 42,9 |
| prawosławni | 68 | 8,3 | 139 | 11,6 | 207 | 10,2 |
| luteranie | 6 | 0,7 | 27 | 2,3 | 33 | 1,6 |
| inni protestanci | 10 | 1,2 | 26 | 2,2 | 36 | 1,8 |
| muzułmanie | 0 | 0 | 1 | 0,1 | 1 | 0,0 |
| inne religie | 0 | 0 | 1 | 0,1 | 1 | 0,0 |
| religia nieznana | 4 | 0,5 | 4 | 0,3 | 8 | 0,4 |
| nie posiada religii | 185 | 22,5 | 193 | 16,1 | 378 | 18,7 |
| ateiści | 49 | 5,9 | 32 | 2,7 | 81 | 4,0 |
| nie w stanie zdefiniować religię | 97 | 11,8 | 112 | 9,3 | 209 | 10,3 |
| odmówili odpowiedzi | 40 | 4,9 | 48 | 4,0 | 88 | 4,4 |
| stosunek do religii nieznany | 61 | 7,4 | 52 | 4,3 | 113 | 5,6 |
| RAZEM | 824 | 100,0 | 1198 | 100,0 | 2022 | 100,0 |
Polacy w Estonii mówią głównie w języku rosyjskim (61%), polskim (25%), estońskim (6%). Pozostałe 8% Polaków mówią w językach białoruskim, ukraińskim, litewskim, łotewskim i innych.
W Estonii powojennej spisy powszechne 1959-1989 notowały wysoki i wzrastający stopień asymilacji językowej Polaków w Estonii: odsetek Polaków z polskim językiem ojczystym spadł z 39% do 20%, jednocześnie zmniejszyła się ich liczba bezwzględna z 872 os. do 601 os. Natomiast wzrastał odsetek Polaków z rosyjskim językiem ojczystym: z 39% do 63%, w liczbach bezwzględnych z 876 os. do 1906 os. tym nie mniej zachowujących autoidentyfikację polską.
Spadek odsetku (z 17% do 8%) oraz liczby bezwzględnej (z 373 os. do 250 os.) Polaków z estońskim językiem ojczystym może świadczyć o częściowej zmianie identyfikacji etnicznej z polskiej na estońską.
W Estonii niezależnej w okresie pomiędzy spisem 1989 i 2000 zaszły znaczne zmiany w liczebności Polaków z rosyjskim językiem ojczystym: spadek z 1906 os. do 1338 os. (z 63% do 61%); jednym z głównych czynników tego procesu była emigracja z Estonii części Polaków którzy nie mieli prawa do otrzymania obywatelstwa estońskiego (w tym okresie masowa emigracja z Estonii była typowa dla ludności napływowej). Zmalała prawie dwukrotnie liczba Polaków z estońskim językiem ojczystym (z 250 os. do 133 os.), oraz odsetek (z 8% do 6%); jednym z głównych czynników była zmiana autoidentyfikacji etnicznej tej części Polaków, która została już lingwistycznie zasymilowana przez Estończyków.
| Język ojczysty | 1959 | % | 1970 | % | 1979 | % | 1989 | % | 2000 | % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| polski | 872 | 38,65 | 800 | 30,18 | 642 | 22,16 | 601 | 19,98 | 539 | 24,58 |
| estoński | 373 | 16,53 | 305 | 11,51 | 331 | 11,43 | 250 | 8,31 | 133 | 6,06 |
| rosyjski | 876 | 38,83 | 1 337 | 50,43 | 1 707 | 58,92 | 1 906 | 63,36 | 1 338 | 61,01 |
| inne | 135 | 5,98 | 209 | 7,88 | 217 | 7,49 | 251 | 8,34 | 183 | 8,34 |
| RAZEM | 2 256 | 100,00 | 2 651 | 100,00 | 2 897 | 100,00 | 3 008 | 100,00 | 2 193 | 100,00 |
Obecnie działa Związek Polaków w Estonii oraz Stowarzyszenie "Polska-Estonia". Działalność polskich stowarzyszeń kulturalnych jest ważna m.in. ze względu na fakt, że większość zamieszkałych w Estonii Polaków nie zna języka polskiego.
|
||||||||||||||
|
|||||
