Polimyksyna B

Polimyksyna B
Nazewnictwo
Inne nazwy i oznaczenia farm. Polymyxini B sulfas
Ogólne informacje
Wygląd	biały lub prawie biały higroskopijny proszek
Identyfikacja
Numer CAS	1404-26-8 1405-20-5 (siarczan)
PubChem	5702105
DrugBank	DB00781
Właściwości Rozpuszczalność trudno w etanolu
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów Zagrożenia według MSDS Uwaga Zwroty H H302 Zwroty EUH brak zwrotów EUH Zwroty P brak zwrotów P Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia według MSDS Szkodliwy (Xn) Zwroty R R22 Zwroty S brak zwrotów S Dawka śmiertelna LD50 5,4 mg/kg (mysz, dożylnie)
Podobne związki
Podobne związki	kolistyna
Klasyfikacja
ATC	A07 AA05 J01 XB02 S01 AA18 S02 AA11 S03 AA03
Farmakokinetyka Działanie bakteriobójcze Wydalanie z moczem i kałem
Uwagi terapeutyczne Drogi podawania dożylnie, domięśniowo, doustnie, na skórę i do oczu

Polimyksyna B - antybiotyk z grupy polimyksyn, mieszanina peptydów wytwarzanych podczas wzrostu przez Bacillus polymyxa o strukturze łańcuchowo–pierścieniowej.

Mechanizm działania

Ze względu na budowę amfifilową, polimyksyny mogą łatwo przenikać do komórek bakteryjnych i integrować się z fosfolipidami w błonie komórkowej, co zaburza ich strukturę. Polimyksyna B działa więc jak związki powierzchniowo czynne (detergenty), co prowadzi do zwiększenia przepuszczalności bakteryjnej błony komórkowej i w konsekwencji do zniszczenia komórki.

Budowa i właściwości cząsteczki

Polimyksyna B jest antybiotykiem, który w swojej budowie oprócz aminokwasów (treoniny, fenyloalaniny i leucyny) zawiera także dodatkowe składniki – kwas α,γ–diaminomasłowy i pochodną kwasu L(+)-6-metylooktanowego. Związki takie nazywane są także peptolidami. Wszystkie peptydy z grupy polimyksyn, z uwagi na swoją budowę, mają charakter zasadowy. Skutkuje to dobrą rozpuszczalnością w wodzie i tworzeniem z kwasami krystalicznych soli które ułatwiają ich wyodrębnianie i oczyszczanie. W lecznictwie polimyksyna B jest stosowana w postaci siarczanu. Zarówno polimyksyna B jak i kolistyna, zwana także polimyksyną E₁ posiadają strukturę łańcuchowo–pierścieniową. Grupa aminowa łańcucha bocznego blokowana jest pochodną kwasu 6-metylooktanowego. Toksyczność polimyksyn jest znaczna, wykazują m.in. działanie neurotoksyczne i nefrotoksyczne. Z tego powodu stosuje się ją głównie miejscowo w postaci maści lub kropli do oczu. Nie wchłania się z przewodu pokarmowego i po doustnym przyjęciu działa tylko miejscowo. Poniżej przedstawiono wzory strukturalne trzech głównych polimyksyn B:

Polimyksyna	R	R'	Wzór sumaryczny	Masa cząsteczkowa
B1	CH3	CH3	C56H98N16O13	1204
B2	H	CH3	C55H96N16O13	1190
B3	CH3	H	C55H96N16O13	1190

Zakres działania

Jest podobny do działania kolistyny. Nie działa na bakterie Gram-dodatnie, ponieważ te mają za grubą ścianę komórkową, która uniemożliwia penetrację polimyksyn. Zakres działania jest wąski – przede wszystkim na bakterie Gram–ujemne, szczególnie na:

• Pseudomonas aeruginosa
• Enterobacter aerogenes
• Escherichia coli
• Haemophilus influenzae
• Salmonella i Shigella.

Nie działa lub działa słabo w dużych stężeniach na Proteus vulgaris i Brucella abortus.

Wskazania do stosowania

Polimyksyna B stosowana jest doustnie w zakażeniach przewodu pokarmowego wywołanych na oporne na inne antybiotyki szczepy Escherichia coli oraz pałeczki Salmonella i Shigella. Pozajelitowo są stosowane w ciężkich zakażeniach układu moczowego wywołanych przez bakterie Gram (–), zwłaszcza Pseudomonas aeruginosa, oporne na inne antybiotyki (aminoglikozydowe, β–laktamowe). Jest też stosowana miejscowo na skórę, do oczu i uszu w zakażeniach bakteryjnych wywołanych przez szczepy wrażliwe na ten antybiotyk. Substancja ta rzadko jest podawana domięśniowo ponieważ wstrzyknięcia są bardzo bolesne.

Przeciwwskazania

• niewydolność nerek nawet niewielkiego stopnia (przy podaniu dożylnym)
• nadwrażliwość na polimyskyny B
• choroby wirusowe.

Przy stosowaniu w okulistyce dodatkowo:

• grzybicze zapalenie spojówek
• jaskra pierwotna
• gruźlica oka.

Środki ostrożności

1. Długotrwałe stosowanie preparatów zawierających polimyksyny B może doprowadzić do nadkażeń bakteryjnych i grzybiczych – nie stosować dłużej niż 7 dni.
2. Preparatu stosowanego do uszu nie należy podawać przy perforacji błony bębenkowej.
3. U dzieci polimyksyny można stosować tylko w przypadku bezwzględnej konieczności.
4. Stosowanie preparatu w ciąży jest dopuszczalne jedynie w sytuacji, gdy jest to bezwzględnie konieczne, a zastosowanie bezpieczniejszego leku jest niemożliwe lub przeciwwskazane.

Interakcje

Nie stwierdzono interakcji przy stosowaniu miejscowym. W grupie polimyksyn występuje oporność krzyżowa.

Działania niepożądane

Po podaniu pozajelitowym często może wystąpić działanie neurotoksyczne i nefrotoksyczne.

Dawkowanie

Droga podania	Zalecana dawka jednorazowa (j.m.)	Zalecana dawka dobowa (j.m.)	Maksymalna dawka jednorazowa (j.m.)	Maksymalna dawka dobowa (j.m.)
domięśniowo	500 000	2 000 000	–	–
dożylnie	875 000	1 750 000	–	2 000 000

Preparaty

Dostępne w Polsce preparaty złożone:

• Atecortin – Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne Jelfa S.A. – (Oksytetracyklina + Polimyksyna B + Hydrokortyzon) krople do oczu i uszu, zawiesina (5 mg + 10000 j.m. + 15 mg)/ml; 1 tuba 5 ml
• Dexadent – Chemia Elektromet Spółdzielnia Pracy – (Deksametazon + Framycetyna + Polimyksyna B) maść (10 mg + 25 mg + 2,5 mg)/g; 1 opakowanie 5 ml
• Maxibiotic – EMO–PHARM Sp. z o.o. – (Neomycyna + Polimyksyna B + Bacitracyna) maść (5 mg + 5000 j.m. + 400 j.m.)/g; 1 tuba 3, 5 lub 15 g
• Maxitrol – S.A. Alcon–Couvreur N.V. – (Deksametazon + Neomycyna + Polimyksyna B) krople do oczu, zawiesina lub roztwór (1 mg + 3500 j.m. + 6000 j.m.)/ml; 1 butelka 5 ml
• Maxitrol – S.A. Alcon–Couvreur N.V. – (Deksametazon + Neomycyna + Polimyksyna B) maść do oczu (1 mg + 3500 j.m. + 6000 j.m.)/ml; 1 tuba 3,5 g
• Multibiotic – Chemia Elektromet Spółdzielnia Pracy – (Neomycyna + Bacitracyna + Polimyksyna B) maść (5 mg + 10 mg + 0,833 mg)/g; 1 tuba 3 lub 10 g
• Pulpomixine – SEPTODONT – (Deksametazon + Framycetyna + Polimyksyna B) pasta dentystyczna (10 mg + 2,5 mg + 23,9 mg)/g; 1 tuba 5 g
• Tribiotic – Kato LABS Sp. z o.o. – (Bacitracyna + Neomycyna + Polimyksyna B) maść (10 mg + 5 mg + 0,833 mg)/g; 1 tuba 5, 14 lub 28 g lub 10 saszetek po 0,5 lub 1 g

Bibliografia

• Danuta Dzierżanowska: Antybiotykoterapia praktyczna. Wyd. V. α-medica press, 2009, s. 161-162. 
• Wojciech Kostowski i Zbigniew S. Herman: Farmakologia. Wyd. III. T. 2. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2010, s. 341-342. 
• Pharmindex: kompedium leków. Warszawa: CMP Medica Poland, 2012, s. 1295. ISBN 9788362078042. 
• Atecortin (krople do oczu i uszu, zawiesina) – Charakterystyka produktu leczniczego (pol.). [dostęp 2012-01-09].

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.