Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyPolska muzyka ludowa wykazuje wiele podobieństw do muzyki ludowej innych krajów słowiańskich: Czech, Słowacji, Ukrainy, Białorusi, Rosji. Wykazuje również wiele analogii do muzyki krajów Europy Zachodniej, zwłaszcza w wątkach pieśni balladowych, czy w składzie zespołów instrumentalnych.
Muzykę ludową tworzyli amatorzy śpiewacy oraz instrumentaliści, grający w kapelach na weselach i innych sytuacjach obrzędowych oraz na zabawach czy podczas wypasu zwierząt (tutaj używano muzyki w funkcji komunikowania się na odległość, np. sygnały na trombitach).
Muzyka ludowa opierała się pierwotnie na skali pentatonicznej i skalach modalnych.
Spis treści |
Instrumenty smyczkowe
Instrumenty szarpane
Jedynym autentycznie ludowym instrumentem tego typu były diabelskie skrzypce z Kurpi, o jednej strunie i kwadratowym pudle rezonansowym. mandoliny, gitary, cytry są nie ludowego pochodzenia, aczkolwiek są nieraz używane.
Instrumenty dęte
Instrumenty pasterskie: gwizdki, bekace, piszczałki, fujarki robione z liści czy łodyg oraz piszczałki drążone w wierzbie. Trąby pasterskie mają duże rozmiary i różne nazwy: trembity (trombity na Podhalu), bazuny na Pomorzu, ligawy na Kurpiach, Mazowszu i w Lubelskiem.
Instrumenty dudowe
Dudy składają się z: -skórzanego worka – zbiornika powietrza, -piszczałki melodycznej – tzw. przebierki z siedmioma otworami bocznymi, -piszczałki burdonowej – tzw. bąka – wydającego długo brzmiący dźwięk, -mieszka (lub drewnianej rurki, czyli duchach) służącego do napełniania worka powietrzem. Instrumentem ćwiczebnym tego typu są sierszeńki jedno- lub dwupęcherzowe bez bąka z duhacem i przebierką.
Instrumenty perkusyjne
W każdym regionie Polski występują odmienne składy kapel ludowych. Składy kapel ulegały zmianom w przebiegu historycznym, zależnym od przemian tradycji i nowych mód na instrumenty przychodzących z miasta
W średniowieczu w Polsce używano prawdopodobnie w muzyce ludowej głównie różnego rodzaju bębenków i fletów i fletni. Równolegle z rozwojem w XVII i XVIII w. instrumentarium profesjonalnego do muzyki ludowej zaczęły przenikać instrumenty takie jak liry, skrzypce, dudy, basy. Od tego czasu kapela zaczęła liczyć najczęściej od dwóch do pięciu instrumentów. Główną melodię grały w niej np.: skrzypce i dudy (Wielkopolska), skrzypce i harmonia trzyrzędowa (XXw.), akordeon (Mazowsze, Radomszczyzna), skrzypce z instrumentami dętymi oraz akordeon (Małopolska, Śląsk) (XXw.) lub same skrzypce z towarzyszeniem takich instrumentów rytmicznych jak basetla lub bęben lub drugich skrzypiec w roli rytmiczno-harmonicznej (tzw. wtór)(XVIII i XIXw.) - Mazowsze, Sieradzkie, Łęczyckie, Kaliskie, Kujawy, Małopolska Północna, Lubelskie, Podlasie, Suwalskie, Podhale, Orawa. Dodatkowo w skład kapel ludowych na Rzeszowszczyźnie oraz na Wileńszczyźnie wchodziły cymbały.
Muzykiem w kapeli zostawał ten, kto sam nauczył się grać, terminując u mistrza, starszego zazwyczaj muzyka z rodziny czy sąsiedztwa. Muzykanci nie znali nut, grali na "ucho". Repertuar opanowywali pamięciowo.
W połowie XX wieku muzyka ludowa powoli zaczęła zatracać swą pierwotną funkcję obrzędową. Zaczęli wymierać jej ostatni dawni wykonawcy, a dziś żyją już tylko nieliczni.
W celu zachowania tradycyjnej muzyki ludowej organizuje się akcje zbierania muzyki ludowej (zapoczątkował je Oskar Kolberg), wydaje się śpiewniki, opracowania itp. Dzięki tym działaniom naukowym i dokumentacyjnym zintensyfikowanym od poł. XX wieku (dzięki m.in. prof. Jadwidze i Marianowi Sobieskim, Franciszkowi Kotuli, Katarzynie Dadak-Kozickiej) wielu twórców i wykonawców muzyki ludowej, wcześniej anonimowych, znamy z imienia i nazwiska.
Muzyka ludowa nie zaginęła lecz rozpoczęła żywot na różnego rodzaju festiwalach, przeglądach kapel, oficjalnych imprezach dożynkowych. Odbiło się to na jej autentyczności, zniknęło wiele manier wykonawczych, uprościło się zdobnictwo. Zacierają się różnice pomiędzy muzyką z poszczególnych regionów Polski.
Rozwija się dziś jednak nurt zainteresowania młodych ludzi, zwłaszcza ze środowisk miejskich muzyką ludową swojego regionu. Przybiera on formy muzyki folkowej lub muzyki rekonstruowanej, a czasem łączy się nawet z muzyką rockową i popularną.
