Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Pomnik – w architekturze, dzieło rzeźbiarskie lub rzeźbiarsko-architektoniczne, posąg, obelisk, płyta itp., wzniesione dla upamiętnienia osoby lub zdarzenia historycznego[1].
Spis treści |
Nazwa "Pomnik" wywodzi się od staropolskiej formy słowa "Pamiętać" - "Pomnieć" i literalnie oznacza miejsce upamiętniające wydarzenie bądź osobę. Pomnikiem nazywane są także:
Forma pomnika może być różna – najczęściej jest to posąg lub grupa rzeźb na cokole, może być nim jednak również kolumna, obelisk, naturalny głaz – kamień pamiątkowy, a nawet sztucznie usypane wzgórze (kopiec) lub budynek. Niekiedy funkcję "żywego pomnika" spełniają także drzewa (np. tzw. dęby pamięci)[3].
Podstawowe typy pomników rozwinęły się już w starożytności. Najbardziej charakterystycznymi typami pomników wyrastającymi z kultury greko-rzymskiej są pomnik konny i kolumna. Najczęstsze w antyku były wolno stojące rzeźby figuralne (stojące lub siedzące), o przenikających się niekiedy funkcjach memoratywnych i kultowych. W średniowieczu znaczenie pomnika zostało zredukowane, figury mogące mieć częściowe znaczenie memoratywne spotykamy niemal wyłącznie we wnętrzach kościołów.
Wraz z odrodzeniem następuje powrót do wzorców antycznych. W Italii pojawiają się liczne pomniki konne (Donatello – "Gattamelata" oraz Verrocchio – "Bartolomeo Colleoni") oraz stojące, sławiące wielkich wodzów i władców; również pomniki papieskie. Odradzają się memoratywne kolumny, często z posągiem na szczycie (np. Kolumna Zygmunta III Wazy). Stopniowo, w epoce baroku, pomniki uzyskują rozbudowane formy, zwłaszcza poprzez wzbogacanie warstwy cokołu. Schemat pomnika składającego się z rzeźby na cokole utrwala XIX wiek.
W końcu modernizm zrywa z tą tradycyjną formą, co objawiło się m.in. w redukcji cokołu (patrz np: pomniki realizowane przez Auguste Rodina). W formie rzeźb i samych pomników odbijały się kolejne kierunki (kubizm, futuryzm, konstruktywizm).
Lata powojenne przyniosły zmiany w rozumieniu pomnika, który przekroczył granice bryły, zaczął wchłaniać przestrzeń i obserwatora (koncepcja formy otwartej Oskara Hansena). Ważniejsze realizacje: Gustawa Zemły "Pomnik Powstańców Śląskich" w Katowicach, Wiktora Tołkina "Pomnik Ofiar Majdanka w Lublinie" czy Adama Haupta i Franciszka Duszenki "Pomnik Pomordowanych w Treblince". Za sprawą m.in. Władysława Hasiora w pomniki wprzęgnięte zostały żywioły – ogień, wiatr, woda (np. "Ogniste Ptaki" w Koszalinie, "Żelazne Organy" w Czorsztynie czy "Prometeusz Rozstrzelany" w Zakopanem).
