Pomnik Powstańców Wielkopolskich na Górczynie w Poznaniu

Pomnik na Górczynie i kaplica cmentarna z 1914 (proj. Kazimierz Ruciński)

Pomnik ofiar okupacji hitlerowskiej

Pomnik Powstańców Wielkopolskich na Górczynie - pomnik upamiętniający pierwszych poległych powstańców wielkopolskich stojący w centralnej części Cmentarza Górczyńskiego w Poznaniu, w pobliżu bramy głównej.

Modernistyczny monument kryje prochy sześciu powstańców poległych w pierwszym dniu powstania, tj. 27 grudnia 1918: Franciszka Ratajczaka (34 lata), Antoniego Andrzejewskiego (18 lat), Jana Dembińskiego (20 lat), Stefana Grabskiego (20 lat), Maksymiliana Nickela (37 lat) i Stanisława Śniegockiego (30 lat). Pierwotnie spoczywał w tym miejscu tylko Ratajczak, ale w 1924 złożono tu prochy pozostałych bohaterów, m.in. z uwagi na likwidację Cmentarza Łazarskiego.

Pierwszy pomnik, autorstwa Stanisława Jagmina, odsłonięto w 1924. Miał formę monumentalnej mastaby i przedstawiał Matkę Boską nad ciałem umierającego powstańca. Napis ówczesny głosił: Cieniom poległych bohaterów w Wielkopolskim Powstaniu Grudniowym 1918/1919. Pozostali przy życiu towarzysze broni i rodacy. W odsłonięciu brał udział m.in. ks. Kazimierz Maliński.

W czasie okupacji nazistowskiej pierwotny pomnik uległ zniszczeniu. W 1968 postawiono nowy, drugi pomnik, autorstwa Ryszarda Skupina. Reprezentuje on stylistykę modernistyczną i jest bardzo ascetyczny w formie - nad grobami wznosi się asymetryczna stela z napisem: Cześć Bohaterom (lewa strona) i nazwiskami oraz wiekiem poległych, a także orłem (prawa strona). Na elemencie poziomym umieszczono krzyż powstańczy. W 1968 opiekę nad monumentem powierzono nauczycielom i uczniom z pobliskiej Szkoły Podstawowej nr 52.

Pomnik ofiar okupacji hitlerowskiej

Na rewersie Pomnika Powstańcw Wielkopolskich znajduje sie modernistyczny Pomnik ofiar okupacji hitlerowskiej. Składa się z dwóch części: poziomego bloku i cokołu z figurą Chrystusa Frasobliwego. Na poziomym bloku umieszczono dwa napisy:

• Od zarazy, głodu, ognia i wojny, wybaw nas Panie! (od góry),
• Ofiarom hitlerowskiej napaści na Polskę we wrześniu 1939r. i wszystkim Wielkopolanom, którzy życie oddali Ojczyźnie w latach II wojny światowej. Pokój od Boga - wdzięczność od potomnych (od frontu).

W czasie okupacji naziści zakopywali na terenie cmentarza skrzynie z prochami zamordowanych ofiar represji, wcześniej spopielane w spalarni śmieci na Wilczaku.

Zobacz też

• Pomnik Powstańców Wielkopolskich - główny pomnik powstańczy w Poznaniu
• Pomnik Zdobywców Lotniska Ławica - inny pomnik powstańczy w Poznaniu

Bibliografia

1. http://www.etk.user.icpnet.pl/LosyFranciszkaRatajczaka.pdf - Katarzyna Pawłowska-Gauza, Losy Franciszka Ratajczaka (dostęp 3.3.2011)
2. I.Barełkowska, J.Krawat, Górczyńska nekropolia, w: Kronika Miasta Poznania, nr 1/2001, ss.212-213
3. Express Poznański, nr 320/1968
4. Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz, Poznań od A do Z, wyd. KAW, Poznań, 1986, s.27, ISBN 83-03-01260-6
5. Praca zbiorowa, Poznań - przewodnik po zabytkach i historii, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2003, ss.313-314, ISBN 83-87847-92-5