Pomorska Brygada Kawalerii

Pomorska Brygada Kawalerii
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1937
Rozformowanie	1939
Tradycje
Rodowód	Brygada Kawalerii Bydgoszcz
Dowódcy
Ostatni	płk Adam Bogoria-Zakrzewski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Bydgoszcz
Podporządkowanie	Armia Pomorze
Rodzaj wojsk	Kawaleria

Pomorska Brygada Kawalerii (Pom. BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Okres międzywojenny

W kwietniu 1934 Dowództwo Brygady Kawalerii Toruń przeniesione zostało do garnizonu Bydgoszcz, w związku z czym brygada przemianowana została na Brygadę Kawalerii "Bydgoszcz".

1 kwietnia 1937 BK "Bydgoszcz" przemianowana została na Pomorską Brygadę Kawalerii.

Organizacja brygady

• Dowództwo w Bydgoszczy
• 2 Pułk Szwoleżerów Rokitniańskich w Starogardzie
• 16 Pułk Ułanów Wielkopolskich im. gen. dyw. Gustawa Orlicz-Dreszera w Bydgoszczy
• 18 Pułk Ułanów Pomorskich w Grudziądzu
• 8 Pułk Strzelców Konnych w Chełmnie
• 11 Dywizjon Artylerii Konnej w Bydgoszczy
• 10 Szwadron Pionierów w Bydgoszczy
• 8 Szwadron Łączności w Bydgoszczy

Obsada personalna dowództwa brygady w latach 1929–1939

Dowódcy:

• płk dypl. dr Roman Abraham (III 1929 - 1937)
• gen. bryg. Stanisław Grzmot-Skotnicki (1937 - VIII 1939)
• płk kaw. Adam Bogoria-Zakrzewski (VIII - IX 1939)

Zastępcy dowódcy:

• płk kaw. Adam Bogoria-Zakrzewski (do VIII 1939)

Szefowie sztabu:

• mjr dypl. Włodzimierz Kasperski
• mjr dypl. Władysław Płonka (1932)
• ppłk dypl. Kazimierz Maks (1939)
• rtm. dypl. Szymon Kobiaszwili

Udział w wojnie obronnej 1939

Brygada walczyła w składzie Armii "Pomorze"

Pomorska Brygada Kawalerii pod dowództwem płk. Adama Zakrzewskiego wchodziła w skład Grupy Operacyjnej "Czersk" gen. bryg. Stanisława Grzmota-Skotnickiego w Armii "Pomorze". Otrzymała zadanie opóźniania ruchów nieprzyjaciela poprzez wiązanie go w walce i niszczenie w korytarzu ograniczonym północną granicą działania 15 DP i północną granicą działania armii. Wyznaczono szosy (w rejonie działania brygady): Sępolno – Koronowo, Chojnice – Tuchola – Chełmno, Więcbork – Bydgoszcz, Chojnice – Tczew i Kościerzyna – Tczew jako szlaki, wzdłuż których prowadzone miały być działania. Dowódcy brygady zostały podporządkowane bataliony ON w rejonie oraz batalion strzelecki z Chojnic

1 września część 18 Pułku Ułanów Pomorskich przeprowadziła pod Krojantami szarżę na odpoczywający około 800-osobowy oddział wojska z niemieckiej 2 Dywizji Piechoty (zmotoryzowanej) gen. por. Paula Badera. Niemcy ponieśli ciężkie straty, całkowitego rozbicia uniknęli jednak dzięki ogniowi broni maszynowej samochodów pancernych ubezpieczających ich postój z pobliskiego lasu. Podczas szarży poległ dowódca pułku płk Kazimierz Mastalerz, dowódca 1 szwadronu rtm. Eugeniusz Świeściak oraz 25 ułanów.

2 września brygada otrzymała zadanie uderzenia na Koronowo bronione przez niemiecką 3 Dywizję Pancerną gen. por. Leo Geyra von Schweppenburga, mające odciążyć przebijającą się z "korytarza" 9 Dywizję Piechoty. Za cenę dużych strat w starciach pod Polednem, Luszkowem i Topolinkiem dotarła do głównych sił armii. 16 Pułk Ułanów Wielkopolskich po dramatycznej walce pod Bukowcem został całkowicie rozbity. 18 Pułk Ułanów Pomorskich został rozbity podczas przebijania się ku Wiśle. Pozostałe oddziały, które zdołały wyrwać się z Borów Tucholskich, utworzyły improwizowany oddział i weszły 5 września w skład Grupy Operacyjnej gen. bryg. Juliusza Drapelli. Resztki brygady 9 września brały udział wraz z Podolską Brygadą Kawalerii w bitwie nad Bzurą. Następnie przebiła się do Puszczy Kampinoskiej i wraz z Wielkopolską Brygadą Kawalerii i Podolską Brygadą Kawalerii weszła w skład Zbiorczej Brygady Kawalerii gen. bryg. Romana Abrahama, z którą przebijała się przez Palmiry do Warszawy. Do stolicy weszła 20 września i brała udział w jej obronie aż do kapitulacji 28 września.

Ordre de Bataille i obsada personalna we wrześniu 1939

• Dowództwo
  • dowódca – płk Adam Bogoria-Zakrzewski
• Sztab
  • szef sztabu – rtm. dypl. Szymon Kobiaszwili
  • oficer operacyjny – por. Grzegorz Cydzik
  • oficer informacyjny – rtm. dypl. Bogumił Kłoss
  • kwatermistrz – rtm. Jan Bolesław Emich
  • dowódca łączności – kpt. Aleksy Szczeczek
  • naczelny lekarz – mjr lek. med. Józef Jonscher
  • komendant Kwatery Głównej – mjr w st. spocz. Oskar Zawadil
• Szwadron Sztabowy – dowódca NN
• 2 Pułk Szwoleżerów Rokitniańskich – dowódca ppłk dypl. Józef Trepto
• 16 Pułk Ułanów Wielkopolskich im. gen. dyw. Gustawa Orlicza-Dreszera – dowódca ppłk Arnold Julian Russocki
• 18 Pułk Ułanów Pomorskich – dowódca płk Kazimierz Mastalerz
• 8 Pułk Strzelców Konnych – dowódca płk dypl. Jerzy Jastrzębski
• 2 Batalion Strzelców – dowódca ppłk Stanisław Janik
• 11 Dywizjon Artylerii Konnej – dowódca ppłk Władysław Szwed
• 81 Dywizjon Pancerny – dowódca mjr Franciszek Zygmunt Szystowski
• 91 Bateria Motorowa Artylerii Przeciwlotniczej – dowódca por. Ryszard Degurski
• Szwadron Kolarzy Nr 8 – dowódca por. Tadeusz Rawski
• Szwadron Pionierów Nr 10 – dowódca rtm. Marceli Woś
• Szwadron Łączności Nr 8 – dowódca por. Stefan Tyszko
• Samodzielny Pluton Karabinów Maszynowych nr 8 – dowódca NN
• Pluton Konny Żandarmerii nr 8 – dowódca por. Zabielski
• Poczta Polowa nr 114
• Sąd Polowy nr 48 – szef kpt. Stanisław Jan Tyrawski
• Drużyna Parkowa Uzbrojenia nr 841
• Park Intendentury nr 841
• Pluton Sanitarny Konny nr 88
• Zgrupowanie taborów
  • Kolumna Taborowa Kawalerii nr 841
  • Kolumna Taborowa Kawalerii nr 842
  • Kolumna Taborowa Kawalerii nr 843
  • Kolumna Taborowa Kawalerii nr 844
  • Kolumna Taborowa Kawalerii nr 845
  • Kolumna Taborowa Kawalerii nr 846
  • Warsztat Taborowy nr 841

Pododdziały przydzielone:

• 1 pluton 46 Eskadry Obserwacyjnej – dowódca por. obs. Tadeusz Pokoniewski
• Ośrodek Zapasowy w Garwolinie – dowódca płk Tadeusz Komorowski

Bibliografia

• Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975
• Konrad Ciechanowski: Armia Pomorze 1939. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1983. ISBN 83-11-06793-7.