Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Popowice (niem. Pöpelwitz) – osiedle we Wrocławiu, w zachodniej części miasta, w dzielnicy Fabryczna. W granicach miasta od 1897 roku.
Spis treści |
Wieś była wzmiankowana już od XIII wieku pod różnymi nazwami – 1263 Popowice, 1350 Popilwiz, 1360 Popowicz, od 1651 Pöppelwitz. Nazwa pochodzi od słowa "pop" (oznaczającego wówczas księdza)[1] lub popiołów. Początkowo należała do opactwa św. Wincentego na Ołbinie. W 1260 książęta Henryk III i jego brat Władysław dostali majątek wsi Popowici w drodze wymiany za Pawłowice i natychmiast sprzedali wrocławskiemu mieszczaninowi Konradowi Bawarczykowi.
W XVIII w. wrocławski biskup Ludwik Franciszek von Pfalz-Neuburg, wybudował tu pałacyk. Wkrótce, podczas wojny siedmioletniej został zniszczony. Jego ruiny stały się siedzibą bandy niejakiego Manduby, który wymuszając haracze od bogatych – a płaciła mu nawet rada miasta – zyskał sławę miejscowego Robin Hooda. Zginął w wyniku zdrady, zabity przez własnego człowieka[2].
Od końca XVIII wieku popularne miejsce wycieczek podmiejskich. We wsi znajdującej się na linii dzisiejszej ulicy Popowickiej znajdował się wówczas dwór, folwark, karczma i szkoła. Od 1840 kursował pierwszy konny omnibus.
W 1853 otwarto prywatny zakład leczenia chorób psychicznych. Działał pod kierownictwem doktora Neumanna, profesora Uniwersytetu Wrocławskiego[3]. W 1867 Tygodnik Ilustrowany opisywał zwiększoną ilość przypadków urazów psychicznych spowodowanych niedawno zakończoną wojną austriacko-pruską wychwalając przy tym jakość opieki medycznej w tym zakładzie[3].
27 października 1856 Popowice uzyskały połączenie kolejowe na nowo powstałej trasie poznańskiej[4].
Pomiędzy torami trasy poznańskiej a Malopanestrasse (obecnie ulica Małopanewska) w latach 1893-96 według projektu architekta Georga Osthoffa powstała rzeźnia miejska (Stadtische Schlachthof) funkcjonująca również w okresie powojennym. Zajmowała powierzchnię 20 ha i miała własną rampę kolejową. Aż do czasów pierwszej wojny światowej był to jedna z najnowocześniejszych rzeźni w Europie[5]. Przetrwała obie wojny i funkcjonowała aż do 1999.
Ważnym elementem infrastruktury był powstały na przełomie wieków odrzański port rzeczny – Port Popowice, leżący częściowo na sąsiednim Kleczkowie. Budowę rozpoczęto 29 listopada 1897, ukończono w 1901. Znajdował się tam obszerny basen portowy, magazyny, hala stoczniowa, dźwigi portalowe, suwnica do przeładunku węgla, budynek dyrekcji i lokomotywownia. Port miał bezpośrednie połączenie kolejowe z Dworcem Nadodrze i kolejką wąskotorową Wrocław-Trzebnica[6].
Pierwotnie zabudowa koncentrowała się przy wschodniej części dzisiejszej ulicy Popowickiej, ale od XIX w. na znaczeniu zyskuje Frankfurter Str. (obecnie ulica Legnicka) będąca drogą wylotową z miasta w kierunku zachodnim. Droga ta staje się osią komunikacyjną miasta, była to część tzw. Berliner Chaussee (szosy berlińskiej). W latach 1900-02 w zachodniej części osiedla, przy Frankfurter Str., Breslauer-Strassen-Eisenbahn-Gesellschaft (BSEG) zbudowało Zajezdnię nr V (Strassenbahndepot V), która istnieje do dziś. 6 sierpnia 1901 BSEG uruchomiło na tej trasie dwie linie tramwaju elektrycznego, jedna łączyła Popelwitz z Dworcem Głównym, druga z Bramą Oławską.
W ten sposób już kilka lat po włączeniu do granic miasta Popelwitz mając port rzeczny, zajezdnię tramwajową i dwie stacje kolejowe (Br.-Popelwitz przy Popelwitz Str. i Br.-Nikolaitor przy Frankfurter Str.), i od 1910 w sąsiednim Kl.-Gandau port lotniczy, stały się ważnym ośrodkiem komunikacyjnym.
W pierwszym dziesięcioleciu XX wieku wybudowano (pomiędzy dzisiejszą Niedźwiedzią a Starograniczną, przy zlikwidowanej w 1972 roku ulicy Zajęczej (do 1945 Wildestraße) okazałą siedzibę Królewskiego Katolickiego Seminarium Nauczycielskiego. Przetrwała ona wojnę, ale później budynek Seminarium rozebrano. W 1905 wybudowano pierwszą na Popowicach kaplicę rzymsko-katolicką pod wezwaniem św. Jerzego.
Przy Krischke Str. (obecnie wschodnia część ulicy Żubrzej) jeszcze przed pierwszą wojną światową wybudowano Szkołę Podstawową (Volksschule). Później, w okresie międzywojennym, była to koedukacyjna Szkoła nr 26[7].
W północno-zachodniej części osiedla w latach 1906-10 zbudowano Śląski Instytut Edukacji Niewidomych (Schlesiche Blinden-Unterrichts-Anstalt)[8], obecnie działa tam Ewangelickie Centrum Diakonii i Edukacji im. ks. Macina Lutra (dawniej Centrum Kształcenia i Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych)[9].
Obszar leżący południe od Frankfurter Str. bardzo długo był niezamieszkany, jeszcze w XIX wieku były tam pola należące do mieszkańców Popelwitz. W latach 1919-27 powstało tam duże osiedle domów wielorodzinnych – Siedlung Popelwitz zaprojektowane przez Theo Effenbergera i wzniesione na obszarze 47 ha przez Towarzystwo Osiedlowe Wrocław (Siedlungsgesellschaft Breslau) dla 8 tysięcy mieszkańców[10]. Było to nowoczesne założenie urbanistyczne o modernistycznej architekturze. W centrum tego osiedla, przy dzisiejszej ul. Kłodnickiej, znajdował się duży prostokątny skwer, na którego obu końcach były szkoła podstawowa projektu Fritza Behrendta oraz katolicki kościół św. Jadwigi (St. Hedwigkirche) z wieżą wzorowaną na XIII-wiecznym kościele w Grodkowie[11]. Kościół był ceglany w stylu neogotyckim projektu wrocławskich architektów Johannesa Gebla i Theodora Pluschki. Ołtarz główny wykonał monachijski rzeźbiarz Schreiner. Przy placu były budynki pięciokondygnacyjne, niższe na jego peryferiach. Osiedle to zostało całkowicie zniszczone w czasie oblężenia Festung Breslau.
Podczas oblężenia w rejonie Popowic i sąsiedniego Szczepina trwały zażarte walki. Rozdzielający oba osiedla nasyp kolejowy, w którym znajdowało się tylko kilka przejazdów i przejść pod torami stanowił dogodną linię obrony. Na terenie Parku Popowickiego i sąsiadujących z nim dzisiejszych ogródków działkowych dochodziło podczas oblężenia do walk wręcz, a całe Popowice były widownią bitew pancernych[12].
Obok funkcjonującego od początków XX wieku portu zlokalizowano w latach 70. przedsiębiorstwo budowlane produkujące elementy wielkopłytowe, m.in. na potrzeby Popowic i Kozanowa; lokalizację wybrano m.in. ze względu na możliwości transportu kruszywa i piasku barkami.
Popowice przed wojną i przez wiele lat po wojnie – jako teren zalewowy w razie powodzi – nie były zasiedlane w swej nadodrzańskiej części. Domy budowano jedynie wzdłuż dzisiejszej ulicy Legnickiej i na południe od niej. Lekceważąc zagrożenie powodzią w latach 1972-75 pomiędzy ulicami Legnicką a Popowicką wybudowano Osiedle Popowice. Na 70 ha postawiono 4-11-kondygnacyjne budynki z wielkiej płyty dla 17,5 tys. mieszkańców[13][14]. Ważnym ośrodkiem życia kulturalnego było znajdujące się tam studyjne kino "Studio" prowadzone przez Ryszarda Mergiesa, zlikwidowane w 2000 roku[15].
W 1969 powstała Parafia pw. Matki Bożej Królowej Pokoju[16][17], której kościół został wybudowany przy ul. Ojców Oblatów 1.
W 1997, ćwierć wieku po zbudowaniu Osiedla Popowice, okazało się jak błędna była decyzja o jego lokalizacji. W czasie powodzi tysiąclecia niektóre bloki przy ul. Popowickiej zostały zalane do wysokości pierwszej kondygnacji[18].
Od północnego zachodu Popowice przylegają do Parku Zachodniego. W granicach osiedla znajduje się także istniejące od okresu międzywojennego kąpielisko (Koseler Waldbad) obok, którego wybudowano pod koniec XX wieku halę sportową "Orbita"[19]. Obiekty te mieszczą się obok fragmentu obwodnicy śródmiejskiej Wrocławia i wchodzącego w jej skład mostu Milenijnego, oddanego do użytku w roku 2004. W północno-wschodniej części Popowic znajdują się tereny rekreacyjne: Park Popowicki i Polanka Popowicka (w okresie międzywojennym Eichenpark i Jahnwiese).
Znajdujaca się przy ulicy Legnickiej Zajezdnia nr 5, w wyniku przeprowadzonej w 1999 restrukturyzacji MPK Wrocław, została przekształcona w firmę Protram zajmującą się naprawą i produkcją tramwajów.
Teren, znajdującego się na południe od ulicy Legnickiej, zniszczonego w czasie wojny osiedla Theo Effenbergera zabudowano ponownie. Obecnie są to tzw. Popowice Południowe. Dominuje tu budownictwo jednorodzinne we wschodniej części i bloki mieszkalne z wielkiej płyty w zachodniej. Znajduje się tu I Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów we Wrocławiu[20] przy ul. Kłodnickiej 2.
W 2003 został oddany do użytku nowoczesny biurowiec Quatro Forum o powierzchni 17 tys m²[21] przy ul. Legnickiej 51/53.
W październiku 2007 na terenie zlikwidowanej w 1999 rzeźni miejskiej pomiędzy ulicą Legnicką a Bystrzycką, uruchomiono centrum handlowe Magnolia Park.
Na osiedlu znajdują się następujące placówki oświatowe:
Wg podziału stworzonego przez Radę Miasta Wrocławia w 2004 roku na potrzeby ewidencyjno-wyborcze Popowice zaliczane są do dwóch jednostek ewidencyjnych: północna część osiedla wraz z Pilczycami i Kozanowem do jednej, a część południowa wraz z Gądowem Małym do drugiej.
Do dziś z okresu przedwojennego pozostały tylko:
Do Popowic można dojechać tramwajami linii:
3 (Księże Wielkie – Pilczyce)
10 (Biskupin – Leśnica)
20 (Oporów – Leśnica)
23 (Kromera – WPP)
31 (Gaj – Stadion Wrocław)
32 (Gaj – Kozanów)
33 (Stadion Olimpijski – Pilczyce)
oraz autobusami linii:
C (Kozanów – pl. Grunwaldzki)
103 (pl. Solidarności – Pracze Odrzańskie/Janówek)
119 (Blacharska – Sołtysowice)
122 (Nowy Dwór-pętla – Dw. Główny PKP)
127 (Kozanów – Pułtuska)
128 (Pilczyce – Zakrzów)
129 (Jerzmanowska-pętla – Poświęcka-ośr. zdrowia)
132 (Nowy Dwór-pętla - pl. Daniłowskiego)
140 (Kwiska – Ślazowa)
142 (Nowy Dwór-pętla - Zawalna)
319 (FAT – Bałtycka)
435 (pl. bł. Jana Pawła II – Rędzińska)
607 (pl. bł. Jana Pawła II – Biskupice Podgórne LG Electronics)
243 (Księże Wielkie – Pilczyce/Leśnica), (nocny)
245 (Pracze Odrzańskie – Bieńkowice/Iwiny), (nocny)
253 (Leśnica - Bartoszowice), (nocny)
