Popyt

Popyt (ang. demand) – funkcja przedstawiająca kształtowanie się relacji pomiędzy ceną dobra (towary i usługi), a ilością (liczbą sztuk) jaką konsumenci chcą i mogą nabyć w określonym czasie, przy założeniu niezmienności innych elementów charakteryzujących sytuację rynkową (ceteris paribus).

Wykresem tej funkcji jest tzw. krzywa popytu. Należy zwrócić uwagę na różnicę pomiędzy "popytem", a "wielkością popytu". Popyt to cała funkcja, natomiast wielkość popytu to ilość dobra, jaką konsumenci chcą nabyć przy danej cenie. "Wielkość popytu przy cenie p" jest więc konkretnym elementem funkcji, któremu na krzywej popytu odpowiada jeden punkt.

Krzywa popytu

Prawo popytu

Przy ceteris paribus, wraz ze wzrostem ceny danego dobra, zmaleje zapotrzebowanie na dobro, a wraz ze spadkiem ceny zapotrzebowanie wzrośnie.

Wielkość popytu – ilość dobra, które konsumenci zechcą zakupić w określonym czasie (np. w ciągu tygodnia, miesiąca, roku) po danej cenie.

Dwojakie ujęcie popytu

Popyt można rozpatrywać dwojako, w ujęciu: mikroekonomicznym i makroekonomicznym. W pierwszym ujęciu z wymienionych rozróżniamy:

• popyt indywidualny – określa wielkość popytu od strony pojedynczego, konkretnego podmiotu gospodarczego na określone dobro przy różnych cenach,
• popyt rynkowy – suma popytów indywidualnych, który obrazuje wielkość popytu wszystkich podmiotów gospodarczych na określone dobro przy różnych cenach.

W wyżej wymienionych przypadkach rozmiar popytu jest mierzony w jednostkach fizycznych. W ujęciu makroekonomicznym rozróżniamy:

• popyt globalny (zagregowany) – określa wielkość popytu na wszystkie dobra lub ich określone grupy ze strony wszystkich nabywców.

W wyżej wymienionym przypadku rozmiar popytu jest mierzony wartościowo przy określonym ogólnie poziomie cen.

Przedstawianie popytu

Popyt możemy przedstawić w postaci:

• tabeli – zestawienie różnych możliwych cen danego dobra i odpowiadających mu rozmiarów popytu,
• wykresu – przeniesienie danych z tabeli do układu współrzędnych umożliwia graficzne zilustrowanie popytu w postaci tzw. krzywej popytu, na tej krzywej każdemu punktowi odpowiada określona cena p (ang. price) i wielkości popytu q_d (ang. quantity demand) przy tej cenie.

Rodzaje popytu

• Popyt efektywny – chęć nabycia towaru poparta jest posiadaniem odpowiedniego ekwiwalentu.
• Popyt potencjalny – oznacza pragnienie nabycia określonego dobra nie poparte możliwościami dochodowymi.

W przypadku poprawy sytuacji dochodowej nabywcy popyt potencjalny może się przekształcić w popyt efektywny.

• ze względu na rodzaj dobra:
  • popyt substytucyjny
  • popyt komplementarny
• ze względu na elastyczność cenową:
  • popyt sztywny (nieelastyczny) – zmiana ceny nie wywołuje zmian popytu
  • popyt elastyczny
  • popyt neutralny

Czynniki kształtujące wielkość popytu (determinanty popytu)

Związane z rynkiem:

• wielkość dochodów, gdy wzrasta dochód, wzrasta również popyt na dane dobro (i odwrotnie)
• cena towaru:
  • ceny substytutów,
  • ceny dóbr komplementarnych,
  • przewidywania co do kształtowania się cen w przyszłości,
  • antycypacja popytu, czyli wyprzedzanie faktycznego popytu (np. wykupywanie towaru przed zapowiedzianą podwyżką, tak jak to miało miejsce w Polsce przed 1 maja 2004),

Nie związane z rynkiem (pozarynkowe):

• preferencje konsumentów:
  • gusty konsumentów,
  • upodobania i przyzwyczajenia,
• moda,
• czynniki demograficzne:
  • liczba ludności,
  • struktura wiekowa konsumentów,
  • struktura płciowa konsumentów,
  • stan cywilny,
  • poziom wykształcenia,
  • wyznanie,
• warunki geograficzne
• warunki klimatyczne,
• pora roku,
• poziom zamożności,
• sytuacja gospodarcza,
• sytuacja polityczna.

Zobacz też

• krzywa popytu
• cenowa elastyczność popytu
• popyt zagregowany
• podaż
• podaż zagregowana