Portal:Finlandia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Tervetuloa!
Välkommen till Finlandsportalen!
Witaj!

Jest to portal dla wszystkich wikipedystów zainteresowanych Finlandią.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

Większość powierzchni kraju stanowią niziny z młodą rzeźbą polodowcową. Naturalne zachodnie i południowe granice Finlandii wyznaczają Zatoka Botnicka i Zatoka Fińska, pomiędzy którymi rozciąga się poprzecinane ciągami wzniesień morenowych Pojezierze Fińskie z 60 tys. jezior. Jeziora zajmują 18,8 tys km², bardzo liczne są bagna i torfowiska. W środkowej części kraju ukształtowanie terenu ma cechy południowych pojezierzy i leżących na północ wyżyn. Na północ od Koła Podbiegunowego rozciąga się Laponia Fińska, która stanowi przedgórze Gór Skandynawskich. Linia wybrzeża szkierowego, jest silnie rozwinięta, z dużą ilością małych wysepek.
Czytaj dalej...

Portal wystartował 17 lipca 2008. Jeżeli chcesz edytować tę stronę przejdź tutaj.

Ustrój Finlandii

Ustrój polityczny Finlandii - Finlandia to demokratyczna republika parlamentarno-gabinetowa, w której modelu rządów można dopatrzyć się semiprezydencjalizmu. Wyrazicielem wielopartyjnego składu politycznego parlamentu jest rząd z premierem na czele, pełniący kierowniczą rolę w państwie (jest on częścią władzy wykonawczej). Parlament fiński jest unikameralny, liczący 200 członków pochodzących z wyborów powszechnych, sprawuje on władzę ustawodawczą. Premiera desygnuje prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na kadencję trwającą 6 lat. Prezydent jest głową państwa, Dowódcą Naczelnym sił zbrojnych i prowadzi politykę zagraniczną państwa. Obecnie prezydentem Finlandii jest Tarja Halonen, a premierem Matti Vanhanen. Sądownictwo jest niezależne od egzekutywy i legislatury. Nie ma sądu konstytucyjnego, zgodność ustaw z konstytucją nie może być podważana.

W Finlandii obowiązuje konstytucja z 1 marca 2000 roku (poprzednia pochodziła z 1919 roku).
Czytaj dalej...

Czy wiesz, że...

Czy wiesz...

... kiedy zalegalizowano kontakty homoseksualne w Finlandii?
... co dzieli zatokę Töölönlahti na dwie części?
... jaki styl w malarstwie cechował twórczość Andreasa Alariesto?
... jakimi językami mówi się w Sodankylä?
... w jakim regionie położone są Helsinki?

Finlandia na mapie

To warto zobaczyć

Finlandia Talo – budynek wielofunkcyjny w Helsinkach, mieszczący salę koncertową i centrum konferencyjne. Gmach został zaprojektowany przez Alvara Aalto. Prace budowlane rozpoczęły się w 1967, a zakończyły w 1971. W 1975 w Finlandia Talo został podpisany Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Budynek jest też siedzibą Filharmonii Helsińskiej i Orkiestry Symfonicznej Fińskiego Radia.

Gmach mieści się w Helsinkach, w dzielnicy Töölö, niedaleko zatoki Töölönlahti, przy ulicy Mannerheimintie (droga E 12 i krajowa nr 1), jej wschodniej części, w pobliżu dworca kolejowego.

Alvar Aalto w stworzonym przez siebie planie zagospodarowania miasta przewidział miejsce dla sali koncertowej i kongresowej. Pierwsze projekty powstały w 1961, późniejsze zmiany wprowadzono w latach 1964 i 1971. Miasto powierzyło Alvarowi Aalto realizację tego projektu w 1968. Budowę skrzydła koncertowego ukończono w 1971, pierwszy koncert odbył się 2 grudnia 1971. Do 1975 przygotowano skrzydło konferencyjne dla potrzeb KBWE.
Czytaj dalej...

Do zrobienia

Jeśli chcesz pomóc w tworzeniu portalu Finlandia, znajdziesz tu tematy, które są potrzebne do zrobienia/poszerzenia. Jeśli zauważyłeś, że brakuje jakiegoś artykułu, a sam nie możesz go napisać, prosimy o umieszczenie go na poniższej liście lub w "propozycjach tematów".

Paavo Rintala, kuchnia fińska, Mwedia w Finlandii, Jorma Kurvinen, Ujtsjoki, Kallavesi, regiony: Sawonia Północna, Karelia Północna, Sawonia Południowa, Pohjanmaa Południowa, Pirkanmaa, Pohjanmaa Środkowa, Finlandia Środkowa, Finlandia Właściwa, Karelia Południowa, Päijät-Häme, Kanta-Häme, Uusimaa, Uusimaa Wschodnia, Religie w Finlandii

zebrać wszystkie fińskie tematy

Jeziora - zrobić listę pierwszych 20 i opisać je (plan minimum)

Do poszerzenia:

Literatura fińska, Yleisradio, Sawonia, Suomenlinna, Fiński Związek Narciarski, Kuopio, tunturi, Österbotten, Satakunta, Eliel Saarinen, Hämeenlinna, Wielkie Księstwo Finlandii

Do zweryfikowania:

Aleksis Kivi, Alvar Aalto, Nurmijärvi

Wymagają aktualizacji:

Wybory prezydenckie w Finlandii w 2006 roku, Podregiony Finlandii

Do zmedalizowania

W siostrzanych projektach


Przysłowia fińskie	Finlandia	Język fiński	Wymowa fińska	Helsinki	Język fiński

Inne portale tematyczne w polskiej Wikipedii

Czym są portale? • Lista portali • Wikiprojekty

Rzut oka...

Lappeenranta

Artykuł miesiąca

Turku

Turku (fiń. Turku, szw. Åbo, ros. Турку) – miasto w południowo-zachodniej Finlandii, u ujścia rzeki Aurajoki. Stolica kraju do roku 1812 (oficjalnie od 1809, najstarsze miasto Fińskie. Uniwersytet założony w 1640 roku. Obecnie stolica prowincji Turku-Pori, ważny port (w 2007 obsłużył 3,6 mln pasażerów. Rozwinięty przemysł. W skład zespołu miejskiego wchodzą: Raisio, Kaarina i Naantali. Jest atrakcyjnym turystycznie miejscem. Działa tam także m.in. polski konsulat honorowy. Bardzo silne wpływy kultury szwedzkiej. Nazwa Turku pochodzi od starosłowiańskiego słowa tǔrgǔ oznaczającego "rynek, targ".

Tereny dzisiejszego Turku zamieszkane były już w okresie epoki brązu. W VIII-X w. był ważną osadą handlową i stolicą księstwa Varsinais-Suomi. Źródła historyczne wymieniają je w kontekście prób podboju i chrystianizacji kraju przez Eryka IX. W 1154 wysłano tam angielskiego biskupa Henryka, który popadł w konflikt z miejscowym bogatym rolnikiem i został przez niego zabity.

Od początku średniowiecza Turku było stolicą kraju. Było w strefie wpływów szwedzkich. Rozwinęło się wtedy w duże miasto. Wybudowano wiele kościołów romańskich, a w późniejszym czasie gotyckich. W roku 1249 ufundowano klasztor Dominikanów, zaś w 1300 poświęcona została katedra. W Turku powstało biskupstwo obejmujące niemal całą dzisiejszą Finlandię, które niedługo później stało się arcybiskupstwem. W XIV wieku miasto należało do związku miast hanzeatyckich.
Czytaj dalej...

Coś na ząb

Pierogi karelskie

Pierogi karelskie (fin. karjalanpiirakat) - fińska potrawa mączna, rodzaj płaskiego pieroga otwartego, składającego się z dwóch warstw: spodniej, z ciasta z maki pszenno-żytniej, oraz wierzchniej, wykonanej z purée ziemniaczanego lub gotowanego ryżu. Podaje się na gorąco, często z voimuna paisti - smarowidła wykonanego z jajek i masła.

Postać miesiąca

UCarl Gustaf Emil Mannerheim

Carl Gustaf Emil Mannerheim, (wymowa: maner'hejm, ur. 4 czerwca 1867, Askainen, zamek Villnäs, zm. 28 stycznia 1951 w Lozannie w Szwajcarii) – baron, fiński dowódca wojskowy (generał-lejtnant carskiej Armii Rosyjskiej, marszałek Finlandii) i polityk; prezydent kraju w latach 1944-1946. Był też, jako regent, pierwszą głową państwa po uzyskaniu niepodległości.

Był synem księcia Carla Roberta Mannerheima i jego żony Heleny von Julin. Jako czternastolatek poszedł do Szkoły Kadetów w Haminie, skąd usunięto go ze względów dyscyplinarnych. Wstąpił na Uniwersytet Helsiński. Od 1897 słuchacz Mikołajewskiej Szkoły Oficerskiej Kawalerii w Petersburgu. Od 1889 jako kornet w 15 Aleksandryjskim Pułku Dragonów stacjonującym w Kaliszu. Wraz z pułkiem został przeniesiony do Sankt Petersburga. Później służył w Azji Środkowej i na Dalekim Wschodzie. W 1905 pułkownik i dowódca pułku. Uczestnik wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905). W l. 1906 - 1908 szef Misji Wojskowej w Chinach.

W 1911 trafił do Polski, gdzie dowodził 13 Władymirskim pułkiem dragonów w Mińsku Mazowieckim i później pułkiem ułanów lejbgwardii w Warszawie, jednym z najlepszych pułków kawalerii w armii Imperium Rosyjskiego, którego koszary mieściły się w parku warszawskiego Belwederu.

Finlandia w Wikipedii

Literatura fińska

Mikael Agricola, Minna Canth, Aleksis Kivi, Paavo Haavikko, Pentti Haanpää, Annika Idström, Tove Jansson, Aino Kallas, Ilmari Kianto, Sam Lake, Joel Lehtonen, Väinö Linna, Eeva-Liisa Manner, Timo Mukka, Pentti Saarikoski, Kaarlo Sarkia, Frans Sillanpää, Johanna Sinisalo, Karin Smirnoff, Maila Talvio, Lauri Viita, Mika Waltari,