Portal:Małopolska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Małopolska w polskojęzycznej Wikipedii

Ta strona to portal związany z Małopolską, umożliwiający dostęp do artykułów związanych z tym regionem oraz pomoc w ich rozwoju.

Małopolska – Dzielnica historyczna, położona w południowo-wschodniej Polsce, w dorzeczu górnej i środkowej Wisły, region o wielowiekowej historii i wielkim znaczeniu dla kultury narodowej. Stolicą regionu jest Stołeczne Królewskie Miasto Kraków.

więcej informacji o Małopolsce...

Będziemy wdzięczni za Twoją pomoc w rozwijaniu portalu. Jeżeli chcesz edytować ten portal przejdź tutaj

Historia Małopolski edytuj

Historia Małopolski | Wiślanie | kalendarium historii Małopolski | Historia Małopolski

Historyczne województwa Małopolski województwo krakowskie, województwo sandomierskie, województwo lubelskie,

Historyczne ziemie Małopolski księstwo oświęcimskie, księstwo zatorskie, księstwo siewierskie, Galicja, Wolne Miasto Kraków, Wielkie Księstwo Krakowskie, ziemia krakowska, ziemia krakowska, ziemia lubelska, ziemia łukowska, ziemia sandomierska, ziemia stężycka, Zagłębie Dąbrowskie,

Regiony kulturowe Małopolski: Podhale, Powiśle Lubelskie, Sądecczyzna, Spisz, Zagłębie Dąbrowskie, Zagłębie Krakowskie, Żywiecczyzna,

Geografia Małopolski edytuj

Jednostki administracyjne

województwo małopolskie, województwo podkarpackie, województwo lubelskie, województwo świętokrzyskie, województwo śląskie, województwo mazowieckie, województwo łódzkie

Regiony geograficzne

Karpaty, Tatry, Beskidy, Pieniny, Gorce, Jura Krakowsko-Częstochowska, Góry Świętokrzyskie, Wyżyna Lubelska, Niecka Nidziańska, Równina Radomska, Kotlina Sandomierska, Pogórze Karpackie, Wyżyna Wieluńska, Wyżyna Woźnicko-Wieluńska, Obniżenie Górnej Warty, Obniżenie Krzepickie

Rzeki

Biała, Brynica, Centuria, Wisła, Wilga, Warta, Soła, Dunajec, Pilica, San, Raba, Wisłok, Wisłoka, Przemsza, Skawa, Kamienna, Wieprz, Nida, Prądnik, Rudawa, Bystrzyca, Liswarta, Czarna Oksza, Biała Oksza

Miasta
- > 100 000 mieszkańców
  Kraków, Bielsko-Biała, Częstochowa, Dąbrowa Górnicza, Kielce, Lublin, Radom, Rzeszów, Sosnowiec, Tarnów
- < 100 000 mieszkańców
  Andrychów, Alwernia, Będzin, Biecz, Bobowa, Bochnia, Brzesko, Brzeszcze, Bukowno, Chełmek, Chrzanów, Ciężkowice, Czchów, Czeladź, Dobczyce, Dąbrowa Tarnowska, Gorlice, Grybów, Jaworzno, Jordanów, Kalwaria Zebrzydowska, Kłobuck, Krzepice, Krzeszowice, Kęty, Koziegłowy, Krynica-Zdrój, Libiąż, Limanowa, Łańcut, Łazy, Andrychów, Maków Podhalański, Miechów, Mszana Dolna, Muszyna, Myszków, Myślenice, Niepołomice, Nowy Sącz, Nowy Targ, Nowy Wiśnicz, Ogrodzieniec, Olkusz, Oświęcim, Pilica, Piwniczna-Zdrój, Proszowice, Puławy, Rabka-Zdrój, Ryglice, Sandomierz, Siewierz, Skawina, Skała, Słomniki, Stary Sącz, Sucha Beskidzka, Sułkowice, Szczawnica, Szczekociny, Szczucin, Świątniki Górne, Tarnobrzeg, Trzebinia, Tuchów, Wadowice, Wieliczka, Wojkowice, Wojnicz, Wolbrom, Zakliczyn, Zakopane, Zator, Zawiercie, Żabno, Żarki, Żywiec

Sztuka Małopolska edytuj

Teatr

Teatr Bagatela, Cricoteka, Teatr Lalki, Maski i Aktora Groteska, Teatr KTO, Teatr Ludowy w Krakowie,Krakowski Teatr Scena STU, Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, Studio Teatralno-Lingwistyczne, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, Teatr 38, Teatr Łaźnia Nowa, Teatr Ecce Homo, Teatr Lalki i Aktora "Kubuś", Teatr im. Adama Mickiewicza w Częstochowie, Teatr Dzieci Zagłębia, Kielecki Teatr Tańca, Teatr im. Stefana Żeromskiego w Kielcach, Teatr Polski w Bielsku-Białej

Galerie sztuki

Kraków Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach, Galeria Dom Polski, Galeria AB, Space Gallery, Galeria Potocka, Galeria "Krypta u Pijarów", Galeria BB, Galeria MCK, Galeria Plakatu, Galeria Zderzak, Galeria m, Cricoteka, Galeria Szalom, Galeria Krzysztofory, Galeria Sztuki Współczesnej "Bunkier Sztuki", Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych "Pałac Sztuki"

Lublin Galeria Biała, Galeria Gardzienice, Galeria Labirynt, Galeria Grodzka, Galeria KONT, Galeria Pod Podłogą, Labirynt 2 BWA, Andzelm Gallery Galeria Sztuki Współczesnej, Galeria Wirydarz, Galeria Niebieska

Bielsko-Biała Galeria Bielska BWA, Galeria Wzgórze, Galeria Zamkowa Muzeum w Bielsku-Białej

Muzeum Wyobraźni

Imprezy

Kraków Festiwal Kultury Żydowskiej, Festiwal Sacrum-Profanum, Międzynarodowy Festiwal Teatrów Alternatywnych, Wianki, Sylwester na Rynku Głównym w Krakowie, Żywa Szopka przy Franciszkańskiej, Emaus, Rękawka, Juwenalia, Lajkonik, Wybory "króla kurkowego, Parada smoków, Festiwal Shanties, Noc Muzeów, Coke Live Music Festival, MediaTory, Studencki Festiwal Informatyczny, Święto Chleba

Lublin Planeta Lublin, Międzynarodowy Festiwal Muzyki Ludowej "Mikołajki Folkowe", Międzynarodowy Festiwal Teatralny "Konfrontacje", Festiwal Teatralny "SĄSIEDZI", Międzynarodowe Lubelskie Spotkania Teatrów Tańca, Międzynarodowe Dni Filmu Dokumentalnego "Rozstaje Europy", Festiwal Kultury Alternatywnej "ZdaErzenia", Festiwal "Prowokacje", Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczne im. Ignacego Wachowiaka, Międzynrodowy Festiwal Lubelskie Wieczory Organowe, Festiwal Filmów Latynoamerykańskich, Studencki Ogólnopolski Festiwal Teatralny KONTESTACJE, Festiwal Kultury Alternatywnej SPRZECIW!

Bielsko-Biała Imprezy cykliczne w Bielsku-Białej

Muzea

Kraków Muzea w Krakowie

Lublin Muzeum Wsi Lubelskiej, Muzeum Lubelskie, Muzeum Literackie im. Józefa Czechowicza, Izba Drukarstwa, Konzentrationslager Lublin, Muzeum Historii Miasta Lublina, Muzeum Martyrologii "Pod Zegarem", Izba Pamięci Żydów Lublina, Muzeum Archidiecezjalne Sztuki Religijnej, Muzeum Cefarmu

Częstochowa Muzeum Częstochowskie, Muzeum Produkcji Zapałek, Muzeum Historii Kolei, Muzeum Archidiecezji Częstochowskiej

Radom Muzeum Wsi Radomskiej, Muzeum im. Jacka Malczewskiego, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej "Elektrownia", Muzeum Sztuki Współczesnej, Muzeum Harcerstwa Ziemi Radomskiej, Muzeum Pamiątek Turystycznych PTTK

Sosnowiec Muzeum w Sosnowcu, Muzeum Diecezjalne Diecezji Sosnowieckiej

Kielce Muzeum Narodowe, Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego, Muzeum Zbiorów Geologicznych, Muzeum Zabawek i Zabawy, Muzeum Wsi Kieleckiej, Muzeum Pamięci Narodowej, Skarbiec Katedralny, Muzeum Diecezjalne, Muzeum Historii Kielc

Bielsko-Biała Prywatne Muzeum Literatury im. Władysława Reymonta, Dom Przyrodnika im. E. i St. Forysiów, Muzeum Motoryzacji, Muzeum Techniki i Włókiennictwa, Muzeum w Bielsku-Białej

Tarnów Muzeum Diecezjalne, Muzeum Okręgowe

Siedlce Muzeum Jana Pawła II, Muzeum Regionalne, Muzeum Diecezjalne

Puławy Muzeum Oświatowe, Muzeum Regionalne PTTK im. Izabeli ks. Czartoryskiej

Żywiec Muzeum w Żywcu, Muzeum Browaru Żywiec

Andrychów Izba Regionalna Ziemi Andrychowskiej, Muzeum Historyczno-Etnograficzne, Prywatne Muzeum Marii Magiery

Wieliczka Muzeum Żup Krakowskich, Muzeum Techniki

Dąbrowa Tarnowska Muzeum Pamięci Żydów, Muzeum Polonijne, Muzeum Powiśla Dąbrowskiego, Muzeum Agatów i Skamieniałych Drzew

Inne miasta Muzeum Miejskie Sztygarka w Dąbrowie Górniczej, Muzeum Miasta Jaworzna, Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, Muzeum Regionalne w Mielcu, Muzeum Zagłębia w Będzinie, Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega, Muzeum Regionalne w Dębicy, Muzeum Nikifora w Krynicy-Zdroju, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, Dom Rodzinny Ojca Świętego Jana Pawła II w Wadowicach

Architektura Małopolska edytuj

Romanizm - Rotunda św. Jana Chrzciciela w Grzegorzewicach,Kościół św. Jana Chrzciciela w Prandocinie k. Miechowa, Kościół św. Wojciecha w Krakowie, Druga katedra na Wawelu, Kościół św. Andrzeja w Krakowie, Kościół św. Wojciecha w Kościelcu k. Proszowic, Kościół św. Jakuba w Sandomierzu, opatctwo w Tyńcu pod Krakowem,Archiopactwo cystersów w Jędrzejowie, Mogiła pod Krakowem.
Gotyk - Kościół św. Franciszka z Asyżu w Krakowie, Katedra na Wawelu, Kościół Mariacki w Krakowie, Kościół św. Katarzyny w Krakowie, Bazylika Narodzenia NMP w Wiślicy, Kościół św. Krzyża w Krakowie.
- Zamki obronne : Chęciny, Czchów, Czorsztyn, Ojców, Bobolice, Kazimierz Dolny, Będzin, Lipowiec, Niedzica, Ogrodzieniec.
- Fragmenty murów obronnych, z których najczęściej zachowały się bramy, np. w Szydłowie, Sandomierzu, Krakowie z Bramą Floriańską i jednym z najciekawszych zabytków związanych z umocnieniami miast Barbakanem.
- Ratusz w Krakowie, z którego zachowała się tylko wieża.
- Najstarszy budynek Uniwersytetu Jagiellońskiego - Collegium Maius.
Renesans - Zamek Królewski w Niepołomicach (pierwotnie gotycki, przebudowany w okresie renesansu), Stary Zamek w Żywcu, Sukiennice w Krakowie, Konkatedra Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Żywcu
Barok - Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Krakowie, Sanktuarium pasyjno-maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej, Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie, Klasztor w Czernej, Kaplica Wazów na Wawelu, Kościół św. Anny w Krakowie, Kościół św. Franciszka Salezego w Krakowie, Kościół Opatrzności Bożej w Bielsku-Białej
Klasycyzm - Kościół Marcina Lutra w Bielsku-Białej, Kościół św. Jadwigi w Krakowie, Kościół w Jaworkach
Historyzm - Ratusz w Bielsku-Białej, Kościół Świętej Rodziny w Zakopanem, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, Ratusz w Żywcu, Pałac w Paszkówce, Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Grybowie, Kossakówka, Kościół św. Marcina w Krzeszowicach, Kościół Zbawiciela w Bielsku-Białej, Hotel Pod Orłem w Bielsku-Białej, Hotel President w Bielsku-Białej
Secesja - Kamienica Pod Żabami w Bielsku-Białej, Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie, Dom pod Globusem w Krakowie, kawiarnia "Jama Michalika" w Krakowie, Pałac Sztuki w Krakowie, Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, dworzec kolejowy w Nowym Sączu
Modernizm - Biblioteka Jagiellońska
Architektura tradycjonalistyczna XX wieku - Nowa Huta, Plac Centralny im. Ronalda Reagana w Krakowie
Postmodernizm - Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej "Manggha" w Krakowie, Wyższe Seminarium Duchowne Polskiej Prowincji Zmartwychwstańców w Krakowie

Przemysł w Małopolsce edytuj

Krakowski Okręg Przemysłowy, Bielski Okręg Przemysłowy, Jaworznicko-Chrzanowski Okręg Przemysłowy, Centralny Okręg Przemysłowy, Częstochowski Okręg Przemysłowy, Tarnobrzeski Okręg Przemysłowy, Staropolski Okręg Przemysłowy

Przyroda w Małopolsce edytuj

Parki Narodowe:

Ojcowski Park Narodowy, Pieniński Park Narodowy, Babiogórski Park Narodowy, Tatrzański Park Narodowy, Gorczański Park Narodowy, Świętokrzyski Park Narodowy, Bieszczadzki Park Narodowy, Roztoczański Park Narodowy, Magurski Park Narodowy,

Parki krajobrazowe:

Bielańsko-Tyniecki Park Krajobrazowy, Ciężkowicko-Rożnowski Park Krajobrazowy, Dłubniański Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Beskidu Małego, Park Krajobrazowy Dolinki Krakowskie, Park Krajobrazowy Pasma Brzanki, Popradzki Park Krajobrazowy, Rudniański Park Krajobrazowy, Tenczyński Park Krajobrazowy, Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Orlich Gniazd, Żywiecki Park Krajobrazowy

Natura 2000:

Babia Góra, Beskid Niski, Beskid Sądecki, Beskid Żywiecki, Czarna Orawa, Dolina Dolnej Skawy, Dolina Dolnej Soły, Dolina Prądnika, Gorce, Klasztor w Czernej, Kościół w Radziechowach, Krosno - Cigacice, Madahora, Ostoje Nietoperzy Beskidu Wyspowego, Pieniny, Przełom Wisły w Małopolsce, Puszcza Niepołomicka, Tatry

Turystyka w Małopolsce edytuj

Lista światowego dziedzictwa UNESCO'
- 1978 - Stare Miasto w Krakowie (K)
- 1978 - Zabytkowa kopalnia soli w Wieliczce (K)
- 1979 - Były Nazistowski Niemiecki Obóz Koncentracyjny i Zagłady Auschwitz-Birkenau (K)
- 1992 - Stare Miasto w Zamościu - przykład renesansowej zabudowy miejskiej (K)
- 1999 - Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy z XVII w. (K)
- 2003 - Drewniane kościoły południowej Małopolski i Podkarpacia - Binarowa, Blizne, Dębno Podhalańskie, Haczów, Lipnica Dolna, Sękowa (K)
Małopolskie zamki
- Baranów Sandomierski, Bełżyce, Będzin, Bobolice, Bodzentyn, Bydlin, Chęciny, Czorsztyn, Czchów, Dębno, Dobczyce, Drzewica, Janowiec, Kazimierz Dolny, Korzkiew, Krzyżtopór, Książ Wielki, Łańcut, Melsztyn, Morsk, Muszyna, Niedzica, Niepołomice, Krościenko nad Dunajcem, Nowy Sącz, Nowy Wiśnicz, Ogrodzieniec, Ojców, Olsztyn, Oświęcim, Pieskowa Skała, Rabsztyn, Rożnów, Rytro, Rzeszów, Sandomierz, Smoleń, Sucha Beskidzka, Szydłowiec, Szydłów, Szymbark, Tarnobrzeg, Tenczyn, Tropsztyn, Wawel, Wieliczka, Zator, Żywiec
Małopolskie uzdrowiska
- Krynica-Zdrój, Muszyna, Piwniczna-Zdrój, Rabka-Zdrój, Swoszowice, Szczawnica, Wapienne, Wysowa, Żegiestów, Busko-Zdrój, Solec-Zdrój, Horyniec-Zdrój, Iwonicz-Zdrój, Polańczyk, Rymanów-Zdrój, Krasnobród, Nałęczów, Bochnia, Krzeszowice, Mateczny (Kraków), Wieliczka,Brzozów-Zdrój (Brzozów), Latoszyn, Łomnica-Zdrój
Atrakcje turystyczne Małopolskie
Małopolska zima
- Białka Tatrzańska, Bukowina Tatrzańska, Kasina Wielka, Korbielów, Krynica-Zdrój, Lubomierz, Małe Ciche, Międzybrodzie Żywieckie, Rabka-Zdrój, Szczawa, Siepraw, Spytkowice, Witów, Zakopane, Zawoja, Zwardoń

Aktualności

Zobacz Portal Małopolska na Wikinews

Inne portale małopolskie edytuj


Andrychów	Dąbrowa Górnicza	Kraków	Żywiec

Artykuł miesiąca edytuj

Pieskowa Skała – część wsi Sułoszowa w Dolinie Prądnika, nieopodal Krakowa (27 km na północ od miasta) na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego, znana przede wszystkim z pięknego zamku.

Wieś po raz pierwszy wzmiankowana jest jako Peskenstein w dokumencie wydanym w 1315 roku przez Władysława Łokietka. W I połowie XIV wieku Kazimierz III Wielki wybudował tu zamek, element łańcucha obronnych "Orlich Gniazd", składający się z dwóch części: górnej i dolnej. Górna, niezachowana, wzniesiona była na niedostępnej skale zwanej 'dorotka '

więcej na temat Pieskowej Skały

Grafika miesiąca edytuj

Zamek w Pilicy	Ratusz w Sandomierzu
Zamek w Nowym Wiśniczu	Trójkąt Trzech Cesarzy

Sylwetka miesiąca edytuj

Stanisław Szembek

Stanisław II Szembek łac. Stanislaus in Słupów Szembek, („von Slupow-Szembek“) herbu Szembek (ur. 1650 w Morawicy k./Krakowa – zm. 3 sierpnia 1721 w Skierniwicach) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1706, biskup kujawski od 1700, kaznodzieja.

więcej na temat Stanisława Szembeka

Artykuły na medal edytuj

[edytuj] Założenie uniwersytetu

Uniwersytet w Krakowie, który funkcjonował wówczas pod nazwą Studium Generale, powstał staraniem króla Kazimierza III Wielkiego 12 maja 1364 r. Był zatem drugim uniwersytetem, po praskim, który powstał w tej części Europy. Wzorowany był na Uniwersytecie Bolońskim. Faktycznie swoją działalność rozpoczął dopiero w 1367 r., prowadząc wykłady na trzech wydziałach: sztuk wyzwolonych (1 katedra), medycyny (2 katedry) i prawa (8 katedr, w tym 5 prawa rzymskiego). Papież nie zgodził się na powołanie najbardziej prestiżowego wydziału teologii. Ustrój wewnętrzny oparty był na samorządzie studentów niezależnym od czynników kościelnych. Po raz pierwszy w historii studenci prawa po wykładach mieli odbywać swego rodzaju praktyki w sądach. Krakowskie studium generale ukończyło tylko 6 osób na wydziale artium. Niestety rychła śmierć króla w 1370 oraz brak zainteresowania u Ludwika Węgierskiego doprowadziła do zaniechania jego działalności. Z dorobku naukowego zachowały się kodeksy z 1367 in castro Cracoviensi seu in universitate studii oraz z 1369 per manus cuisdam studentis.

Pieczęć Akademii Krakowskiej z czasów Władysława Jagiełły

W 1400 roku wznowił swoje nauczanie dzięki osobistym zabiegom królowej Jadwigi Andegaweńskiej na dworze papieskim w Awinionie. W swoim testamencie królowa zapisała krakowskiej uczelni swój majątek osobisty. Klejnoty królowej umożliwiły odnowienie uniwersytetu w pełnym kształcie, z czterema wydziałami typowymi dla średniowiecznych uniwersytetów. Spośród nich najważniejszy był wydział teologiczny, który dla każdego profesora był ukoronowaniem kariery naukowej. Uniwersytet Jagielloński był pierwszym uniwersytetem w Europie posiadającym samodzielne katedry matematyki i astronomii.

więcej na temat Uniwersytetu Jagiellońskiego

Czy wiesz, że... edytuj

Nowy Sącz, jako pierwsze miasto w Polsce, wyzwolił się spod "potopu szwedzkiego", było to 12 grudnia 1655 roku, tym samym rozpoczął się zryw narodu polskiego przeciwko najeźdźcy z północy. Odwrót Szwedów spod Jasnej Góry rozpoczął się 13 dni po tym fakcie.
W Nowym Sączu, 3 lipca 1893 roku, powstał Związek Stronnictwa Chłopskiego (ZSCh) - pierwsza w Europie polityczna organizacja chłopska. Utworzona została przez Jana i Stanisława Potoczków.
Nowy Sącz jest pierwszym miastem w Polsce, które przyznało Józefowi Piłsudskiemu swoje honorowe obywatelstwo, było to w 1915 roku.
31 października 1918 w Nowym Sączu (3 dni po powołaniu Polskiej Komisji Likwidacyjnej), po raz pierwszy w niepodległej Polsce, orkiestra oficjalnie odegrała Mazurka Dąbrowskiego, który później stał się hymnem państwowym.
Z Nowego Sącza, a dokładniej z dzielnicy Gorzków, pochodzi najdroższy piłkarz sprzedany z polskie ligi, jest nim Dawid Janczyk.
...