Powiat tomaszowski (województwo lubelskie)

Powiat tomaszowski
Herb powiatu
Położenie na mapie województwa
Województwo	lubelskie
Siedziba władz powiatu	Tomaszów Lubelski
Starosta	Jan Kowalczyk
Powierzchnia	1487,1 km²
Ludność (2005)  • liczba  • gęstość	89 172 59,96 osób/km²
Urbanizacja	25,29%
Tablica rejestracyjna	LTM
gminy miejskie 1 miejsko-wiejskie 2 wiejskie 10
Adres starostwa powiatowego	ul. Lwowska 68 22-600 Tomaszów Lubelski
Strona internetowa powiatu

Powiat tomaszowski – powiat w Polsce (województwo lubelskie) odtworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Tomaszów Lubelski.

Podział administracyjny

stan na 1 stycznia 2007 roku

Gmina	Powierzchnia	Ludność	Gęstość	Siedziba
Gmina miejska
Tomaszów Lubelski	13,29 km²	20 222	1522 os./km²	Tomaszów Lubelski
Gmina miejsko-wiejska
Tyszowce	128,31 km²	6179	48 os./km²	Tyszowce
Łaszczów	129,32 km²	6502	50 os./km²	Łaszczów
Gminy wiejskie
Bełżec	33,52 km²	3477	104 os./km²	Bełżec
Jarczów	105,65 km²	3579	34 os./km²	Jarczów
Krynice	73,55 km²	3629	49 os./km²	Krynice
Lubycza Królewska	208,09 km²	6692	32 os./km²	Lubycza Królewska
Rachanie	89,25 km²	5675	64 os./km²	Rachanie
Susiec	190,77 km²	7761	41 os./km²	Susiec
Tarnawatka	82,87 km²	4041	49 os./km²	Tarnawatka
Telatyn	111,77 km²	4402	39 os./km²	Telatyn
Tomaszów Lubelski	175,91 km²	10 865	62 os./km²	Tomaszów Lubelski
Ulhówek	146,63 km²	5175	35 os./km²	Ulhówek

Miasta

Na terenie powiatu znajdują się trzy miasta:

• Tomaszów Lubelski (20 222 mieszk. • 13,29 km² • 1522 os./km²)
• Łaszczów (ok. 2300 mieszk. • 5 km² • 460 os./km²)
• Tyszowce (2186 mieszk. • 17,85 km² • 122 os./km²)

oraz sześć wsi będących dawniej miastami:

• Bełżec (ok. 2700 mieszk.) miasto 1607–1670
• Jarczów (ok. 900 mieszk.) miasto 1775–1869
• Lubycza Królewska (ok. 1700 mieszk.) miasto 1759–1934
• Łaszczówka (ok. 750 mieszk.) miasto 1610–1764
• Mosty Małe (ok. 90 mieszk.) miasto 1750–1785
• Potoki (ok. 150 mieszk.) miasto 1763–1789
• Rachanie (ok. 1700 mieszk.) miasto 1426–1772

Historia

Pod okupacją niemiecką powiat tomaszowski został zniesiony a jego obszar wszedł w skład następujących powiatów (należacych do dystryktu lubelskiego Generalnego Gubernatorstwa):

• zamojskiego: miasto Tomaszów Lubelski oraz gminy Jarczów, Komarów, Kotlice, Krynice, Łaszczów, Majdan Górny, Majdan Sopocki, Pasieki, Rachanie, Tarnawatka i Tyszowce
• hrubieszowskiego: gminy Poturzyn i Telatyn

Na mocy dekretu PKWN z 21 sierpnia 1944 (Art. 12) uchylono podział administracyjny wprowadzony przez okupanta przez co powstał ponownie powiat tomaszowski. W związku z likwidacją pobliskiego, przedwojennego powiatu rawskiego (po przejęciu większej części ich obszarów przez ZSRR), następujące gminy przyłączono o powiatu tomaszowskiego:

• gminę Lubycza Królewska - podczas wojny w powiecie rawskim (Landkreis Rawa Ruska, dystrykt Galicja)
• gminę Uhnów - utworzoną w 1940 w powiecie rawskim (Landkreis Rawa Ruska, dystrykt Galicja) z obszaru przedwojennej gminy Wierzbica oraz pozbawionego praw miejskich Uhnowa
• gminę Bełżec - podczas wojny w powiecie zamojskim (Landkreis Zamość, dystrykt lubelski); ze względu na specyficzne położenie, gmina Bełżec nie mogła pozostać w powiecie zamojskim po odtworzeniu powiatu tomaszowskiego, ponieważ stanowiłaby jego odległą eksklawę

W ramach korekty, władze polskie przeniosły do powiatu tomaszowskiego 9 sierpnia 1945 roku także gminę Tarnoszyn, należacą przed wojną do powiatu rawskiego, a podczas wojny włączoną przez okupanta do powiatu hrubieszowskiego (Landkreis Hrubieszów, dystrykt lubelski); gmina Tarnoszyn leżała dużo bliższej Tomaszowa Lubelskiego niż Hrubieszowa (w skład gminy Tarnoszyn wszedł także pas przedzielonej granicą gminy Bruckenthal). Po wojnie nie przywrócono natomiast praw miejskich Uhnowowi, zachowując równocześnie utworzoną przez Niemców gminę Uhnów (nie przywrócono gminy Wierzbica).

Na mocy umowy o zmianie granic z 15 lutego 1951, Polska odstąpiła ZSRR fragment województwa lubelskiego z miejscowościami Bełz (obecnie Белз), Uhnów (Угнів), Krystynopol (Червоноград), Waręż (Варяж), Chorobrów (Хоробрів) oraz lewobrzeżną część Sokala – Żwirkę (Жвирка), wraz z linią kolejową Rawa Ruska – Krystynopol. Obecnie miasta te znajdują się na terenie rejonu sokalskiego w obwodzie lwowskim (Сокальський район, Львівська область). Korekta dotyczyła 7 gmin: Bełz, Chorobrów, Dołhobyczów, Krystynopol, Uhnów, Tarnoszyn i Waręż, z których tylko gmina Krystynopol została włączona w całości do ZSRR.

Demografia

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):

	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
	osób	%	osób	%	osób	%
Ogółem	89 172	100	45 148	50,6	44 024	49,4
Miasto	22 563	100	11 779	52,2	10 784	47,8
Wieś	66 609	100	33 369	50,1	33 240	49,9