Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Powstanie Machny Wojna domowa w Rosji |
|||||||||
 Machno w otoczeniu żołnierzy
|
|||||||||
| Czas | 1918 - 1921 | ||||||||
| Miejsce | Ukraina | ||||||||
| Przyczyna | Wkroczenie wojsk państw centralnych na tereny Ukrainy na postawie Traktatu brzeskiego | ||||||||
| Wynik | Zajęcie terenów Wolnego Terytorium przez Armię Czerwoną | ||||||||
|
|||||||||
Powstanie Machny - anarcho-komunistyczne powstanie pod przywództwem Nestora Machno w latach 1918 - 1921
Spis treści |
Kiedy po układzie w Brześciu Litewskim (1918) na terytorium Ukraińskiej Republiki Ludowej wkroczyły wojska niemieckie, Nestor Machno zorganizował anarchistyczną partyzantkę, która miała zatrzymać armię interwencyjną i stworzyć na zajętych przez nią terenach system anarchokomunistyczny. W czerwcu 1918 udał się do Moskwy, gdzie spotkał się z Kropotkinem i Swierdłowem. Do Hulajpola (gdzie była siedziba machnowców) wrócił w lipcu 1918 r. Machno dowodził całą partyzantką antyniemiecką między Dnieprem a Morzem Azowskim. We wrześniu 1918 rozbił Austriaków w bitwie o wieś Dibriwki. Zniszczył oddziały Petlury w wielkiej operacji w okolicach Dniepropetrowska (Jekaterinosławia).
Hulajpole było w pierwszej połowie 1919 r. całkowicie wolne od władzy zewnętrznej. Na terenie wsi powstały autonomiczne komuny, wolne od wpływów zewnętrznych. Doskonale zorganizowane komuny rolne dostarczały dużych ilości żywności, którą wywożono do wielkich miast. Najbardziej znana była komuna imienia Róży Luksemburg. Machno ściągnął do Hulajpola czołowych anarchistów. Wraz z Arszinowem rozpoczął wydawanie gazety "Put k swobodie" ("Droga do wolności") i stworzył Komisje Kulturalno-Oświatową. Planowano powołanie do życia nowych szkół wzorowanych na "Escuela Moderna" ("Nowoczesnej szkole") Francisco Ferrera. Armie powstańcza Machno walczyła przeciwko Denikinowi w ramach Armii Czerwonej, lecz pod czarnymi sztandarami. Według przeciwników anarchiści dopuszczali się grabieży na miejscowej ludności, a w późniejszym okresie na polecenie Machno powstał oddział kontrwywiadowczy walczący na terenie Zaporoża i Naddnieprza z wrogami machnowszczyzny, słynący według jej przeciwników z okrucieństwa.
10 kwietnia 1919 r. Zjazd chłopów, robotników i powstańców z Hulajpola po raz kolejny ogłosił zerwanie kontaktów z bolszewikami. W tym samym czasie rząd Lenina ostatecznie postanowił o zerwaniu dalszej współpracy z anarchistami. 4 czerwca 1919 r. oddziały Czeka zaatakowały Hulajpole, przemocą likwidując Komunę im. Róży Luksemburg. Po wycofaniu się Czeki wkroczyły do Hulajpola oddziały Denikina ostatecznie rozprawiając się z anarchistami. Tymczasem Machno przeniósł się na zachód terenów będących pod kontrolą URL, organizując tam partyzantkę przeciwko "Białym", w październiku i listopadzie 1919 partyzanci okupowali Jekaterinosław i Aleksandrowsk. Machno nie rozumiał zbyt dobrze procesów urbanizacji i bronił się teoriami o "zepsuciu miast", itp. Nie zdobył też większego poparcia ze strony miejscowych robotników, którzy opowiadali się za socjalistami lub komunistami, a dodatkowo zrażał ich niechętny stosunek machnowców do proletariatu.
Kolejne perypetie machnowców związane są z ofensywą Wrangla. Machno zawarł układ z bolszewikami. W zamian za pomoc bolszewicy zgodzili się wypuścić z więzień część anarchistów. Wrangla pobito, a bolszewicy zerwali układ.
25 listopada 1920 podczas sojuszniczej uroczystości bolszewików i machnowców na Krymie, dowódcy anarchistów zostali aresztowani i rozstrzelani. W dzień późnej oddziały Trockiego wkroczyły do Hulajpola i zniszczyły odbudowane anarchistyczne komuny. Od tej pory produkcja rolna w Hulajpolu przestaje istnieć. Wojska Machno walczyły z Armią Czerwoną jeszcze przez około rok, zanim zostały ostatecznie pobite.
Podstawą koncepcji politycznej Nestora Machno był anarchizm, jednak zdaniem Jarosława Hrycaka był on zdecydowanie odmienny od idei głoszonych w tym samym okresie przez anarchistów rosyjskich[1]. Zdaniem wymienionego badacza ważną inspiracją dla działalności machnowców była Kozaczyzna, zaś ruch ten w miarę swojego rozwoju w coraz większym stopniu łączył elementy anarchistyczne, równościowe, z narodowymi-ukraińskimi[2].
|
|||||||||||||||||||||||||||
.svg&filetimestamp=20080106213616){kind=small}
