Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyPoznański Okręg Przemysłowy – silnie uprzemysłowiony obszar zlokalizowany w zachodniej Polsce, w centralnej części województwa wielkopolskiego. Głównym ośrodkiem produkcyjnym okręgu jest miasto Poznań. Poza tym do okręgu zaliczanych jest 5 gmin przyległych do tego miasta.
Czynnikami wpływającymi na rozwój przemysłu w rejonie Poznania są[1]:
Spis treści |
Poznański Okręg Przemysłowy obejmuje swoim obszarem miasto Poznań i 5 ościennych gmin – Luboń, Tarnowo Podgórne, Swarzędz, Czerwonak i Komorniki. Teren ten ma powierzchnię 628 km² (0,2% powierzchni Polski) i zamieszkuje go 690,9 tys. osób (1,8% ludności kraju)[2].
W szerszym zakresie za obszar Poznańskiego Okręgu Przemysłowego uznaje się teren Poznania i całego powiatu poznańskiego. Obszar ten o łącznej powierzchni 2 162 km² (0,7% powierzchni Polski) zamieszkuje 873,5 tys. osób (2,3% ludności kraju)[2].
Funkcje produkcyjne Poznańskiego Okręgu Przemysłowego uzupełniają 4 mniejsze ośrodki przemysłowe rozmieszczone satelitarnie wokół Poznania. Są to miasta: Oborniki Wielkopolskie, Wronki, Środa Wielkopolska i Śrem.
Poznań i otaczające go gminy spełniają wszystkie warunki, które pozwalają nazwać ten rejon okręgiem przemysłowym[3]:
Pierwsze większe zakłady produkcyjne w rejonie Poznania zaczęły powstawać w drugiej połowie XIX wieku. Swoją działalność rozpoczęły wówczas m.in.: wytwórnia wódek i likierów, 2 browary, fabryka maszyn i narzędzi rolniczych, gazownia, warsztaty kolejowe, fabryka nawozów sztucznych oraz fabryka papierosów[6].
W okresie tzw. dwudziestolecia międzywojennego (lata 1918-1939) miasto było już jednym z prężniejszych ośrodków przemysłowych II Rzeczypospolitej. W 1921 roku przemysł był miejscem zatrudnienia dla 41 tys. osób, co stanowiło blisko 1/4 wszystkich pracujących w stolicy Wielkopolski. W tym samym czasie zaczął się kształtować Poznański Okręg Przemysłowy, który obejmował początkowo jedynie Poznań oraz dwie pobliskie miejscowości – Luboń i Swarzędz[6].
W czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (lata 1952-1989) łączono ze sobą zakłady produkcyjne działające w tych samych branżach. W Poznaniu pojawiły się przedsiębiorstwa wchodzące w skład ogólnopolskich zjednoczeń, takich jak: Agromet, Herbapol, Polam, Polfa, Pollena, Polmo, Polmos, Ponar, Stomil, Telkom, ZNTK, czy Zremb[6].
Obecnie Poznań jest nadal jednym z większych ośrodków produkcyjnych w kraju. Pod koniec 2010 r. przemysł był miejscem zatrudnienia dla 36,3% wszystkich pracujących w mieście. W 2009 r. sektor ten wytworzył 21,8% wartości PKB powstałego w stolicy Wielkopolski[7][8].
| Rok | Lokalizacja | Wydarzenie |
|---|---|---|
| 1823 | Poznań – Ostrówek | Żydowska rodzina Kantorowiczów uruchomiła na Ostrówku nowoczesną destylarnię. Tego samego roku ruszyła w niej produkcja wódki "Wyborowa". Trunek ten został uznany przez gazetę "Izys Polska czyli Dziennik Umiejętności, Wynalazków, Kunsztów i Rękodzieł" za najlepszą wódkę w Polsce. W 1838 roku, celem zwiększenia produkcji, zakład przeniesiono do pomieszczeń u zbiegu ulic Wronieckiej i Masztalarskiej. W roku 1908 firma "Hartwig Kantorowicz" oddała do użytku nowoczesny kompleks mieszkalno-fabryczny na Garbarach przy ulicy Grochowe Łąki. Produkcję rozmieszczono tam na powierzchni ponad 1 000 m². Przy wytwórni wódek i likierów powstał oddział tłoczenia soków owocowych. Do najbardziej znanych marek alkoholi wytwarzanych w fabryce należały m.in. kminkówka "Allasch Orlow" i likiery „Mandarin-Ginger” oraz „Podbipięta” (prekursor „Żołądkowej Gorzkiej”). Po zakończeniu I wojny światowej zakład wznowił swoją działalność. Firmę nazwano „Hartwig Kantorowicz Następca”. W 1927 roku wytwarzana w Poznaniu „Wyborowa” stała się pierwszą na świecie zarejestrowaną marką wódki i pierwszą wódką eksportowaną poza granice państwa, w którym trunek powstaje. Wytwórnia alkoholi „Hartwig Kantorowicz Następca” została upaństwowiona w roku 1951. Przedsiębiorstwo nazwano „Poznańską Wytwórnią Win”. Krótko później w jej miejscu powstały „Poznańskie Zakłady Przemysłu Spirytusowego Polmos”, a produkcję przeniesiono na ulicę Komandoria. W roku 1967 państwowy Polmos zarejestrował najcenniejszą markę Kantorowicza – „Wyborową”. Poznański zakład produkował bez zgody firmy „Hartwig Kantorowicz Następca” wiele marek alkoholi, w tym słynny „Mandarin-Ginger”[9][10][11].
W 2001 roku przedsiębiorstwo zostało kupione przez francuski koncern Pernod Ricard. Zakład zatrudniał wówczas około 650 osób. W roku 2011 firma funkcjonowała pod nazwą „Wyborowa”. Produkcja odbywa się nadal w budynkach przy ulicach Komandoria i Janikowskiej. |
| 1844 | Poznań | Przybyły ze Schwarzwaldu piwawar Amrosius Hugger otworzył swój pierwszy browar przy ulicy Wronieckiej. Pięć lat później otwarto drugi zakład przy ulicy Świętego Wojciecha. W 1876 roku synowie Huggera (Julius i Alfons) rozpoczęli tworzenie wielkiego browaru z produkcją na skalę przemysłową. Kompleks powstawał przy ulicy Półwiejskiej. W roku 1890 nastąpiła rozbudowa zakładu - wzniesiono słodownię, suszarnię i warzelnię. Okazały kompleks nazwano Browarem Huggerów. W latach 1895-1921 firma została przekształcona w spółkę akcyjną. W zakładzie wytwarzane były trzy marki piw: "Kryształ", "Specjał" i "Porter". W 1926 roku browar braci Hugger został przejęty przez koncern chemiczny dr Romana Maya z Lubonia[12][13].
Zabytkowe budynki dawnego Browaru Huggerów zostały wykorzystane do stworzenia w tym miejscu nowoczesnego „Centrum Handlu, Sztuki i Biznesu Stary Browar”. Pierwszy etap inwestycji zakończono w 2003 roku (65 000 m² powierzchni użytkowej), cztery lata później otwarto drugą część kompleksu (dodatkowe 57 000 m² powierzchni użytkowej). Przedsięwzięcie sfinansowane zostało przez spółkę „Fortis” należącą do Grażyny Kulczyk. |
| 1850 | Poznań | Przemysłowiec i działacz społeczny Hipolit Cegielski otworzył przy ulicy Woźnej warsztat naprawczy narzędzi rolniczych. W niedługim czasie rozpoczęła się tam produkcja prostych narzędzi, takich jak radła i pługi. Pięć lat później Cegielski otworzył przy ulicy Koziej "Fabrykę Machin i Narzędzi Rolniczych". W 1859 roku otwarto odlewnię przy ulicy Strzeleckiej. Następnego roku powstała tam kuźnia. Fabryka była rozbudowywana przez kolejne 10 lat. W 1869 roku zakład zatrudniał około 300 osób, a jego flagowym produktem była lokomobila. W 1916 roku fabryka Cegielskiego otrzymała pierwsze w swej historii zamówienie rządowe na produkcję wozów taborowych i kuchni polowych dla wojska. W latach 1919-1920 spółka wykupiła sąsiadujące ze sobą tereny upadłych zakładów na poznańskiej Wildzie – fabryki Juliusa Moegelina, fabryki Paulusa, fabryki "Thermoelektromotor" i fabryki braci Lesserów. W ich miejscu powstały oddziały produkcyjne zakładów HCP. W roku 1922 uruchomiono masową produkcję wagonów towarowych. W 1923 roku zakłady otrzymały długoterminowe zlecenie na dostawę 1 040 parowozów. Zakład zatrudniał wówczas około 4 500 robotników. W roku 1928 rozpoczęto produkcję wagonów pasażerskich. Pierwsze wagony motorowe z napędem dieslowskim zaczęły powstawać w 1934 roku. Dwa lata później wyprodukowano pierwsze wagony tramwajowe. W trakcie II wojny światowej Niemcy przejęli fabrykę i umieścili w niej ewakuowane z Karlsruhe zakłady zbrojeniowe "DWM". Przez okres okupacji Cegielski funkcjonował jako "Deutche Waffen und Munitionfabriken". Po zakończeniu wojny fabryka Hipolita Cegielskiego wznowiła działalność jako „Zakłady Przemysłu Metalowego H. Cegielski Poznań”. Rozwinięto produkcję taboru kolejowego, obrabiarek skrawających i silników spalinowych. W latach 1949-1956 przedsiębiorstwo nosiło nazwę zakładów im. Józefa Stalina (w skrócie ZISPO). Pod koniec lat czterdziestych pracownicy Instytutu Odlewnictwa i fabryki odlewów HCP opracowali technologię i uruchomili produkcję odlewów z żeliwa modyfikowanego. Zastosowanie tego stopu do produkcji odlewów dla przemysłu maszynowego umożliwiło podnieść jakość produkowanych maszyn i urządzeń. W 1952 roku z zakładów wydzielono fabrykę odlewów przy ulicy Krańcowej, która stała się oddzielnym przedsiębiorstwem pod nazwą „Zakłady Metalurgiczne Pomet”. W roku 1956 zakupiona została licencja na produkcję silników okrętowych, a w roku 1970 rozpoczęto produkcję lokomotyw spalinowych. W latach 70-tych zakłady Cegielskiego zatrudniały ponad 20 tys. osób[14][15][16].
W 2011 roku na bazie zakładów Cegielskiego funkcjonowały trzy spółki produkcyjne – „H. Cegielski - Poznań”, „H. Cegielski – Fabryka Silników Agregatowych i Trakcyjnych” oraz „H. Cegielski – Fabryka Pojazdów Szynowych”. Wszystkie zakłady zlokalizowane są nadal na poznańskiej Wildzie przy ulicy 28 Czerwca 1956 roku. Jedna ze spółek została już sprywatyzowana – w 2011 roku fabrykę silników agregatowych i trakcyjnych kupił libański holding Sakr. Przy ulicy Krańcowej funkcjonują nadal „Zakłady Metalurgiczne Pomet”, w których wytwarzane są odlewy ze staliw oraz stopów aluminium. Obecnie około 60% terenu fabryki należy do firmy „KPI Retail” (grupa inwestycyjna Kulczyk Investments), która w miejscu wyburzonych hal fabrycznych utworzyła wielkie centrum dystrybucji samochodów. |
| 1856 | Poznań | Przy ulicy Grobla rozpoczęła pracę "Gazownia Miejska". Był to kompleks o nowatorskiej architekturze, z licznymi urządzeniami i ciągami technologicznymi rozmieszczonymi w kilku budynkach. W zakładzie wytwarzano gaz klasyczny z węgla kamiennego. Produkt służył początkowo jako źródło światła – pod koniec 1856 roku poznańskie ulice oświetlały 642 latarnie gazowe, a prawie 2 tys. odbiorców korzystało z 15 580 płomieni gazowych. W 1888 roku uruchomiono halę, w której demonstrowano i sprzedawano urządzenia gazowe do użytku domowego (m.in. piece kuchenne, termy kąpielowe, lampy gazowe, czy żelazka na gaz). Gazownia dysponowała wówczas czterema zbiornikami gazu. W roku 1914 obiekt włączono do komunalnego przedsiębiorstwa "Zakłady Siły, Światła i Wody". W 1921 roku na terenie zakładu otwarto pierwszą w Polsce benzolownię. W roku 1930 okupant niemiecki rozpoczął budowę zbiornika gazu w Naramowicach. Po zakończeniu II wojny światowej poznańska gazownia została upaństwowiona i stała częścią „Zakładów Gazownictwa Okręgu Poznańskiego”. W 1966 roku przy ulicy Gdyńskiej otwarto nowoczesny i zautomatyzowany zakład dwugazu. Tego samego roku gazownia stała się częścią „Wielkopolskich Okręgowych Zakładów Gazownictwa”. W roku 1973 zakład przy ulicy Grobla ostatecznie zakończył pracę[17].
W 2011 roku firma działa pod nazwą „Wielkopolska Spółka Gazownictwa – Zakład Gazowniczy w Poznaniu”. Przedsiębiorstwo zajmuje się jedynie dystrybucją gazu. Zabytkowy kompleks tzw. Starej Gazowni przy ulicy Grobla czeka nadal na rewitalizację. Obecnie odbywają się tutaj imprezy kulturalne. |
| 1870 | Poznań | Na poznańskiej Wildzie utworzono "Warsztaty Kolei Marchijsko-Poznańskiej". W 1876 roku nastąpiło połączenie poznańskich warsztatów z zapleczem warsztatowym Kolei Górnośląskiej oraz Kolei Poznańsko-Kluczborskiej. Poznański zakład stanowił wówczas istotne zaplecze remontowe polskich kolei. Od 1951 roku przedsiębiorstwo kontynuowało swoją działalność pod nazwą "Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego". W kolejnych latach poznańskie ZNTK włączono w struktury HCP. W roku 1980 zakład zatrudniał około 4 400 osób[18][19].
W 2011 roku przedsiębiorstwo funkcjonowało pod nazwą „Poznańskie Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego” (w skrócie „ZNTK Poznań”). Spółka zajmuje się naprawą i modernizacją taboru kolejowego. Produkowane są tutaj szynobusy oraz wózki toczne i zestawy przestawne. Firma jest obecnie w stanie upadłości. Ze względu na długi i zaległości wobec pracowników, większość terenów zakładu przy ulicy Roboczej zostanie wyprzedana. |
| 1872 | Poznań – Kobylepole | Ziemianin Józef Mycielski uruchomił w podpoznańskim wówczas Kobylepolu browar i słodownię. Od założenia zakładu wytwarzano tam szereg piw z miejscowego jęczmienia (m.in. "Bawarskie", "Karamel", "Kozieł Kobylepolski"), a także wodę selterską, lemoniady, oranżady, piwo grodziskie i kwas węglowy. Po śmierci hrabiego Mycielskiego browar pod szyldem "Brauerei Gutenbrunn" prowadził niemiecki przedsiębiorca – Garstenkorn. W 1921 r. zakład został odkupiony przez polską spółkę „Browar Kobylepole” i w jej rękach pozostał aż do wybuchu II wojny światowej. Wysoka jakość trunku spowodowała, że kobylepolskie piwo zdominowało lokalny rynek. W okresie dwudziestolecia międzywojennego szyldy browaru zdobiły niemal wszystkie miejscowe piwiarnie. Piwo było dostarczane także do Gdańska, Drezna, Lipska, czy Turynu. W roku 1939 browar został przejęty przez Niemców i do końca okupacji działał pod nazwą „Gutenbrunn Brauerei”[20][21].
Zabytkowy kompleks tzw. Browaru Kobylepole został kupiony przez firmę Nickel Development, która wiosną 2012 r. rozpocznie w tym miejscu inwestycję pod nazwą "Warzelnia". Budynek browaru zostanie odrestaurowany, a w jego wnętrzu powstanie m.in. hotel z restauracją. W pobliżu zabytkowego gmachu zbudowane zostaną również nowe obiekty: budynek wielorodzinny, wille miejskie oraz domy w zabudowie szeregowej. |
| 1877 | Poznań – Starołęka, Luboń | Przemysłowiec i nauczyciel dr Roman May otworzył w podpoznańskiej wówczas Starołęce fabrykę nawozów sztucznych. Rok później ruszyła tam produkcja superfosfatu, do której surowce sprowadzano aż z Tunezji. Po śmierci chemika w 1887 roku, firmę przejeła jego żona. Rozwijała ona zakład razem ze swoim zięciem Cyrylem Ratajskim. W 1914 roku niemiecki przedsiębiorca Moritz Milch uruchomił w Luboniu najnowocześniejszą wówczas fabrykę nawozów w Europie. Konkurencyjny zakład funkcjonował pod nazwą "Chemische Fabrik Moritz Milch". W 1920 roku polska spółka wykupiła fabryki w Luboniu i na Starołęce tworząc koncern "Chemiczne Fabryki Dr Roman May". Po zakończeniu II wojny światowej fabryka została przejęta przez państwo i rozpoczęła działalność pod szyldem "Poznańskie Zakłady Nawozów Fosforowych”[22].
W latach 90-tych przedsiębiorstwo przekształcono w spółkę „Zakłady Chemiczne Luboń”. W 2011 roku firma funkcjonowała pod nazwą „Luvena”. Zakład zlokalizowany jest nadal w Luboniu przy ulicy Romana Maya. |
| 1886 | Poznań | Przy ulicy Staszica uruchomiono fabrykę papierosów „Patria Ganowicz & Wlekliński”. W 1920 roku przy ulicy Wojskowej rozpoczęła działalność fabryka wyrobów tytoniowych „Sarmatia”. Cztery lata później Polski Monopol Tytoniowy wykupił spółki „Patria” i „Sarmatia” oraz fabrykę cygar „Rosenberg i Krause” w Kościanie. W roku 1950 powstały przedsiębiorstwa państwowe pod nazwami „Poznańska Wytwórnia Papierosów” oraz „Wytwórnia Cygar i Papierosów”. W 1964 roku połączono zakłady poznański i kościański tworząc „Wytwórnię Wyrobów Tytoniowych w Poznaniu”[23].
W 1996 roku przedsiębiorstwo zostało kupione przez niemiecki koncern Reemtsma (obecnie Imperial Tobacco Group). Zakłady zatrudniały wówczas około 2 300 osób. Od 2000 roku całość produkcji skoncentrowana jest w nowoczesnej fabryce w Jankowicach. W roku 2011 firma funkcjonowała pod nazwą „Imperial Tobacco Polska”. |
| 1900 | Poznań | Do końca XIX wieku nie było w Poznaniu miejsca, gdzie w higienicznych warunkach dokonywano uboju zwierząt. W 1900 roku, po 10 latach budowy, otwarto na Garbarach "Rzeźnię Miejską". Zakład zajmujący powierzchnię 52 000 m² powstał na zlecenie Magistratu i był wówczas jednym z najnowocześniejszych obiektów tego typu w Europie. Ze względu na przyłączenie do Poznania ościennych miejscowości (Jeżyce, Łazarz i Wilda) w latach 1906-1908 rzeźnia została rozbudowana. Kompleks nawiązywał wyglądem do stylu gotyckiego. Po II wojnie światowej obiekt został zmodernizowany i do końca lat osiemdziesiątych stanowił jeden z zakładów "Okręgowego Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Poznaniu". Po połączeniu się z ubojnią przy ulicy Wilkońskich oraz zakładem w Środzie Wielkopolskiej powstała spółka „Pozmeat”[24][25].
W 1998 roku spółka zadebiutowała na warszawskiej giełdzie. W roku 2000 całość produkcji przeniesiono do nowoczesnej fabryki w Robakowie. Zakład zatrudniał wówczas około 650 osób. W 2005 roku sąd ogłosił upadłość spółki i jej likwidację. Rok później zakład został kupiony przez Grupę Sokołów (właścicielem jest szwedzki Saturn Nordic Holding). W roku 2011 firma funkcjonowała pod nazwą „Sokołów – Oddział w Robakowie”. Zabytkowy kompleks tzw. Starej Rzeźni na poznańskich Garbarach czeka nadal na rewitalizację. Obecnie odbywają się tutaj imprezy kulturalne i giełdy staroci. |
| 1901 | Poznań | Leokadia i Marian Domagalscy otworzyli przy ulicy Garncarskiej fabrykę esencji, olejków i koncentratów spożywczych. W latach 1919-1928 ziemianin i kupiec Stefan Barcikowski stworzył przy ulicy Towarowej nowoczesny zakład produkcji farmaceutycznej. Kontynuował on tradycję powstałej w 1869 roku firmy „R. Barcikowski”. W roku 1928 spółka weszła w skład koncernu farmaceutycznego rodziny Czepczyńskich. Cztery lata później stworzono dla wyrobów firmy markę „Erbe”, która szybko zyskała popularność i została nagrodzona na wielu wystawach. W 1949 roku Państwowa Centrala Zielarska objęła przymusowy nadzór nad zakładem farmaceutycznym Czapczyńskiego, do którego przyłączono fabrykę Domagalskich z ulicy Garncarskiej. W latach 1952-1961 przedsiębiorstwo działało pod nazwą „Wielkopolska Wytwórnia Produktów Zielarskich”. W roku 1961 zmieniono nazwę na „Poznańskie Zakłady Zielarskie Herbapol”[26].
W 2011 roku firma funkcjonowała wciąż pod tą samą nazwą – „Poznańskie Zakłady Zielarskie Herbapol”. Produkcja odbywa się nadal w Poznaniu przy ulicach Towarowej i Garncarskiej oraz w Swarzędzu przy ulicy Rabowickiej, w Lesznie i we Wrześni. |
| 1904 | Luboń | Dwie niemieckie spółki - G. Sinnera z Grünwinkel i A.C. Koehlmanna z Frankfurtu nad Odrą – utworzyły w Luboniu "Fabrykę Drożdży" oraz "Fabrykę Przetworów Ziemniaczanych". Po zakończeniu I wojny światowej zakłady zostały przejęte przez państwo. W "Fabryce Przetworów Ziemniaczanych", uważanej wówczas za największą w Europie, produkowano mąkę ziemniaczaną, krochmal, syrop, cukier gronowy, pulpę oraz dekstrynę. "Fabryka Drożdży" zajmowała się natomiast wytwarzaniem drożdży piekarniczych, spirytusu i słodu browarnianego. Produkowano tam również artykuły spożywcze pod znakiem towarowym „Luba” – budynie, leguminy, galaretki, proszek do pieczenia, cukier waniliowy, aromaty i zaprawy do konserw. W roku 1949 obydwie firmy połączono tworząc „Lubońskie Zakłady Przemysłu Spożywczego”. W 1970 roku zmieniono nazwę na „Wielkopolskie Przedsiębiorstwo Przemysłu Ziemniaczanego” – był to wówczas największy zakład tego typu w Polsce[27][28].
W 2005 roku całość produkcji przeniesiono do nowego zakładu w Stawie, w powiecie słupeckim. W Luboniu pozostała jedynie siedziba przedsiębiorstwa. W roku 2011 firma funkcjonowała nadal pod tą samą nazwą – „Wielkopolskie Przedsiębiorstwo Przemysłu Ziemniaczanego”. |
| 1904 | Poznań | Przy ulicy Grobla uruchomiono pierwszą w Poznaniu elektrownię. Jej maksymalna moc wynosiła 6 MW. W związku z dynamicznym rozwojem miasta w 1929 roku uruchomiono na Garbarach nową elektrownię. Początkowo moc zakładu wynosiła 20 MW. Energia elektryczna docierała do odbiorców w promieniu 50-70 km od centrum Poznania. Obiekt stopniowo rozbudowywano. W 1959 roku z elektrowni na Garbarach rozpoczęto dostawę pary technologicznej do pobliskich zakładów przemysłowych. W latach 1965-1969 nastąpiła przebudowa elektrowni na elektrociepłownię. Inwestycja umożliwiła dostarczanie energii cieplnej dla mieszkańców w postaci gorącej wody. W roku 1975 uruchomiono nową elektrociepłownię w Karolinie. Tego samego roku nastąpiło połączenie Elektrociepłowni Garbary (EC-I) z Elektrociepłownią Karolin (EC-II) w przedsiębiorstwo pod nazwą "Zespół Elektrociepłowni Poznań". Pierwszy blok ciepłowniczy w Elektrociepłowni Karolin oddano do użytku w 1985 roku. Dzięki tej inwestycji z zakładu popłynęły dostawy energii elektrycznej[29].
W 2000 roku elektrociepłownie poznańskie zatrudniały około 970 osób. W roku 2004 przedsiębiorstwo zostało kupione przez konsorcjum francuskiego koncernu Dalkia (obecnie Veolia Environnement) oraz Poznańskiej Energetyki Cieplnej. W 2011 roku firma funkcjonowała pod nazwą „Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni”. W Karolinie zlokalizowana jest elektrociepłownia (moc cieplna 805 MW, moc elektryczna 276 MW), a na Garbarach funkcjonuje ciepłownia (moc cieplna 126 MW). |
| 1908 | Poznań | Polscy kupcy z Towarzystwa Handlowego Wiktuałów otworzyli w Poznaniu pierwszą spółdzielczą piekarnię. Zakład piekarniczy funkcjonował pod nazwą „Ceres” i mieścił się przy ulicy Piaskowej. Przedsięwzięcie to było odpowiedzią na kłopoty z zaopatrzeniem w pieczywo u niemieckich i żydowskich piekarzy. W 1951 roku decyzją władz piekarstwo i ciastkarstwo wydzielone zostały ze struktur spółdzielczych. Na bazie poznańskich piekarni spółdzielczych utworzono państwowe „Poznańskie Zakłady Piekarskie”. W roku 1976 przedsiębiorstwo zostało z powrotem włączone w struktury spółdzielcze jako oddział wojewódzkiej „Spółdzielni Spożywców Społem”. W latach 1980-1983 powstał Kombinat Piekarsko-Ciastkarski przy ulicy Obodrzyckiej. Był to wielki kompleks produkcyjny składający się z piekarni, ciastkarni i budynku administracyjnego. W 1985 roku spółdzielnia posiadała 23 piekarnie (w tym 4 przemysłowe) oraz 13 ciastkarni (w tym 1 przemysłowa)[30].
W 1991 roku na bazie ciastkarni przy ulicy Obodrzyckiej powstała spółka „Dan-Pol” z udziałem kapitału duńskiego. Rok później na bazie Piekarni-Obodrzycka powstała spółka „Pol-Schulstad” z udziałem kapitału szwedzkiego. W roku 2011 firma funkcjonowała pod nazwą „Fawor Spółdzielnia Piekarsko-Ciastkarska”. Główny kompleks produkcyjny zlokalizowany jest nadal pomiędzy ulicami Unii Lubelskiej i Obodrzycką. Funkcjonuje tam również nowoczesna piekarnia firmy „Lantmännen Axa Poland” (dawniej „Schulstad”) należącej do szwedzkiego koncernu Cerealia. |
| 1912 | Poznań | Należąca do archidiecezji poznańskiej "Drukarnia i Księgarnia Świętego Wojciecha" wykupiła nieruchomości u zbiegu ulic Wawrzyniaka i Jackowskiego. Tego samego roku oddano tam do użytku pierwszą część zakładów graficznych, do których przeniesiono drukarnię z niewielkich pomieszczeń przy ulicy Święty Marcin. W kolejnych latach zakład został rozbudowany, zamontowano w nim szereg nowoczesnych maszyn drukarskich. Powstał tu pierwszy na ziemiach polskich oddział wklęsłodruku. W zakładzie drukowano m.in. "Przewodnik Katolicki". Po zakończeniu I wojny światowej polski przemysł graficzny i wydawniczy cierpiał na dotkliwy brak papieru. Z inicjatywy Drukarni Św. Wojciecha w 1921 roku rozpoczęła działalność "Wielkopolska Papiernia" w Bydgoszczy. Z czasem okazało się jednak, że bydgoska fabryka nie nadawała się do produkcji papierów drukowych dla wydawnictwa. W roku 1925 katolicka instytucja uruchomiła na poznańskich Ratajach, u zbiegu ulic Inflanckiej i Wołkowyskiej, własną fabrykę papieru gazetowego i tektury. Zakład funkcjonował pod nazwą "Fabryka Papieru Malta". Po zakończeniu II wojny światowej kompleks produkcyjny przy ulicy Wawrzyniaka przemianowano na „Poznańskie Zakłady Graficzne”. Pod koniec lat 50-tych w fabryce przy ulicy Wołkowyskiej podjęto pierwsze próby produkcji papieru dekoracyjnego przeznaczonego dla przemysłu meblarskiego. Drukarnia na Jeżycach w najlepszych dla siebie czasach zatrudniała około 2 tys. osób i była jedną z największych firm poligraficznych w Polsce[31][32][33][34].
W 1992 roku „Fabryka Papieru Malta” została kupiona przez niemiecki koncern Kronospan. Rok później z zakładu wydzielono przedsiębiorstwo „Maltaprint”, funkcjonujące początkowo jako spółka joint venture z niemiecką firmą Schattdecor. W roku 1998 inwestor uruchomił nową fabrykę w Tarnowie Podgórnym, do której przeniesiono całość produkcji. Obecnie firma działa pod nazwą „Schattdecor” i zajmuje się produkcją dekorów drewno- i kamieniopodobnych dla przemysłu meblarskiego. „Drukarnia Św. Wojciecha przestała istnieć w 2009 roku, pozostawiono jedynie wydawnictwo. Na przełomie 2010 i 2011 roku zlikwidowane zostały „Poznańskie Zakłady Graficzne” działające przy ulicy Wawrzyniaka. Wcześniej drukowane były tutaj m.in. książki „Harry Potter”. W roku 2011 zakład przy ulicy Wołkowyskiej funkcjonował pod nazwą „Fabryka Papieru Malta-Decor”. Wytwarzany jest tam papier dekoracyjny służący do produkcji płyt wiórowych i drewnopodobnych. |
| 1912 | Poznań | Bracia Janusz i Wiesław Wilkońscy założyli "Poznańską Fabrykę Czekolady i Kakao Gonda". W celu podkreślenia narodowego charakteru przedsięwzięcia, rok później zmieniono nazwę zakładu na "Poznańska Fabryka Czekolady Goplana". Produkcja odbywała się w budynku przy ulicy Warszawskiej. Fabryka zatrudniała wówczas około 30 osób. W 1921 roku powstała spółka akcyjna "Goplana - Poznańska Fabryka Czekolady". Zakład został przeniesiony do kompleksu produkcyjnego przy ulicy Świętego Wawrzyńca. Rok później rozpoczęła się modernizacja i rozbudowa fabryki – w nowych pomieszczeniach uruchomiono produkcję wyrobów czekoladowych, cukierków i kakao. W 1925 roku zakład wzbogacił się o 42 maszyny do produkcji czekolady, a trzy lata później transport konny został zastąpiony samochodowym. W roku 1935 "Goplana – Poznańska Fabryka Czekolady" zatrudniała na stałe już 350 pracowników. W latach 1950-1953 zakład został ponownie rozbudowany. Przedsiębiorstwo przejęło dwie sąsiadujące z nim firmy – fabrykę wódek oraz wytwórnię drażetek. W 1956 roku zrealizowano pierwsze eksportowe zamówienie – była to dostawa herbatników do Sudanu w Afryce. Decyzją władz, w 1967 roku powstały „Wielkopolsko-Lubuskie Zakłady Przemysłu Cukierniczego” obejmujące poznańską „Goplanę” oraz zakłady cukiernicze w Lesznie, Kargowej i Sulechowie[35].
W 1994 roku przedsiębiorstwo zostało kupione przez szwajcarski koncern Nestlé. Zakład zatrudniał wówczas około 2 700 osób. Zagraniczny właściciel zaczął stopniowo wygaszać produkcję wyrobów pod marką „Goplana”, przejął również prawa do produkcji wafli „Princessa”. W roku 2004 firma została przejęta przez Holding Jutrzenka z polskim kapitałem. Zakład produkcji batonów w Kargowej pozostał w rękach Nestlé. W 2011 roku firma funkcjonowała pod nazwą „Jutrzenka Colian – Zakład w Poznaniu”. Fabryka nadal mieści się w budynkach przy ulicy Świętego Wawrzyńca. |
| 1918 | Poznań | Powstały "Zakłady Sprzętu Motoryzacyjnego". Pięć lat później utworzono "Wytwórnię Sprzętu Komunikacyjnego". W 1966 roku połączono obydwa zakłady w przedsiębiorstwo pod nazwą "WSK-Poznań". W roku 1975 na poznańskich Ratajach, u zbiegu ulic Unii Lubelskiej i Obodrzyckiej, rozpoczęto budowę nowej fabryki. W zakładzie wytwarzano pompy wtryskowe do ciągników na licencjach koncernów Massey Ferguson, Perkins i Lucas CAV[36].
W 1996 roku fabrykę włączono w struktury warszawskich „Zakładów Przemysłu Ciągnikowego Ursus”. Dwa lata później utworzono spółkę branżową „Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego – Poznań”. W roku 2011 zakład funkcjonował pod tą samą nazwą. Obecnie wytwarzana jest tutaj armatura paliwowa (m.in. pompy i głowice), armatura gazowa (m.in. kurki gazowe i szybkozłącza) oraz osprzęt lotniczy (m.in. elektromechanizmy i tłumiki drgań wirnika). |
| 1919 | Poznań | Grupa rzemieślników i reemigrantów z Niemiec (m.in. Wincenty Klusak, Antoni Osiński, Jan Peschke, Aleksander Muszyński i Zygmunt Wiśniewski) założyła spółkę pod nazwą "Wielkopolska Odlewnia, Fabryka Narzędzi i Maszyn Wiepofana". Pierwszymi produktami firmy były narzędzia rzemieślnicze i proste odlewy żeliwne. Zakład zatrudniał wówczas około 100 osób. W 1925 roku asortyment poszerzono o tokarki produkcyjne i odlewy armatury wodno–kanalizacyjnej. Cztery lata później fabryka zatrudniała już 300 osób. Po zakończeniu I wojny światowej zakład został przejęty przez niemiecką spółkę i funkcjonował pod nazwą „Keller–Deutsch–Maschinenfabrik und Eisengisserei”. Uruchomiono wówczas produkcję tokarek oraz podzespołów maszyn do produkcji sprzętu wojskowego. W latach 1960-1965 do zakładów „Wiepofama” przyłączono „Poznańską Fabrykę Maszyn” z ulicy Świętego Michała, w której produkowano obrabiarki do drewna oraz do obróbki plastycznej metali. W 1965 roku przedsiębiorstwo zatrudniało około 1 450 osób. W roku 1973 zakłady „Wiepofama” zostały przemianowane na „Fabrykę Obrabiarek Specjalnych Ponar-Wiepofama”[37].
W 2011 roku firma funkcjonowała pod nazwą „Wiepofama”. Fabryka nadal mieści się w budynkach przy ulicach Dąbrowskiego i Rodziewiczówny. Spółka wykorzystuje do swojej działalności jedynie około 45% posiadanych nieruchomości, dlatego też przedsiębiorstwo wynajmuje zbędne powierzchnie. |
| 1919 | Poznań | Przedsiębiorca Andrzej Kaczmarek przeniósł do Poznania należącą do niego fabrykę baterii. Zakład nazwano "Pierwsza Poznańska Fabryka Elementów i Bateryj". Produkty pod marką "Centra" pojawiły się w 1925 roku. Fabrykę akumulatorów przy ulicy Fortecznej uruchomiono w roku 1951. Przedsiębiorstwo nosiło wówczas nazwę "Poznańskie Zakłady Elektrochemiczne Centra". W 1963 roku postawiono budynki przy ulicy Świętego Michała, a 2 lata później otwarto zakład przy ulicy Gdyńskiej. W roku 1970 "Poznańskie Zakłady Elektrochemiczne Centra" zostały połączone z „Poznańskimi Zakładami Elektronicznymi Alco”. Powstało przedsiębiorstwo o nazwie „Zjednoczone Zakłady Elektrochemiczne Centra”. W tym samym roku wdrożono do produkcji akumulatory samochodowe i rozpoczęto kooperacje z FIAT-em. Fabryka dostarczała akumulatory do samochodów Fiat 125p i Fiat 126p[38].
W 1994 roku przedsiębiorstwo zostało kupione przez francuską firmę CAEC (obecnie amerykański koncern Exide Corporation). Zakład zatrudniał wówczas około 2 tys. osób. W roku 2011 firma funkcjonowała pod nazwą „Exide Technologies”. Obecnie całość produkcji odbywa się w zakładzie przy ulicy Gdyńskiej. |
| 1919-1921 | Poznań | W Poznaniu powstały wyspecjalizowane firmy nastawione na produkcję kosmetyków – "Fabryka Mydeł, Perfum i Przetworów Chemicznych Henryk Żak" (1919 rok), "Falkiewicz Fabryka Perfum i Kosmetyków" (1920 rok) oraz "Fabryka Mydła i Perfum J. i S. Stempniewicz" (1921 rok). Asortyment fabryki Falkiewicza obejmował prawie wszystkie najważniejsze segmenty ówczesnego rynku kosmetycznego, takie jak kremy pielęgnacyjne, kremy ochronne, kremy do cery tłustej, wody toaletowe, szampony, preparaty do higieny jamy ustnej, czy różnorodne wyroby perfumeryjne. W zakładzie Żaka wytwarzane były produkty pod marką "Heza", a w fabryce Stempniewiczów – marki „Iste”. W okresie międzywojennym działała w Poznaniu również „Fabryka Mydła Regera Karol Sander” wytwarzająca mydło toaletowe z charakterystycznym tukanem na opakowaniu[39][40]. |
| 1924 | Swarzędz | Rzemieślnik Antoni Tabaka zdecydował się na wąską specjalizację produkcji stolarskiej i utworzył "Specjalną Fabrykę Krzeseł i Stołów - Antoni Tabaka". Zakład znajdował się przy ulicy Wrzesińskiej. Była to pierwsza w Polsce zmechanizowana fabryka mebli. W 1933 roku Franciszek Zawidzki założył w Swarzędzu przy ulicy Poznańskiej przedsiębiorstwo pod nazwą "Tartak Parowy Obróbka Drewna", które dostarczało sezonowaną tarcicę do zakładów A. Tabaki. Przed wybuchem II wojny światowej zakład produkcji krzeseł i stołów zatrudniał 270 osób i posiadał własną siłownię parową. W latach 1939-1944 niemiecki okupant rozbudował i gruntownie zmodernizował fabryki lokalizując tam produkcję wojenną. W 1945 roku obydwa zakłady zostały upaństwowione i weszły w skład "Swarzędzkich Fabryk Mebli". W zakładzie nr 1 przy ulicy Poznańskiej wytwarzano meble tapicerowane i skrzyniowe, natomiast w zakładzie nr 2 przy ulicy Wrzesińskiej – krzesła i ławki narożne. W późniejszych latach do dwóch swarzędzkich fabryk przyłączono zakłady: w Poznaniu przy ulicy Jeleniogórskiej (meble stylizowane), Gostyniu (sypialnie i meble skrzyniowe), Kostrzynie (stoły i stoliki), Kościanie (meble skrzyniowe i ławki narożne), Mosinie (meble skrzyniowe, szkieletowe i tapicerowane – produkcja głównie dla sieci sklepów IKEA) oraz Rawiczu (meble skrzyniowe i ławki narożne). W Swarzędzu wybudowano ogromne hale suszarń tarcicy dla potrzeb całego koncernu fabryk meblowych[41][42].
W 1991 roku spółka zadebiutowała na warszawskiej giełdzie. W ośmiu zakładach firma zatrudniała wówczas około 3 240 osób. W roku 2008 zamknięto fabrykę w Swarzędzu. Rok później przedsiębiorstwo ogłosiło upadłość i zostało zlikwidowane. W 2009 roku zamknięto ostatnie dwa funkcjonujące zakłady spółki – w Kościanie i Nysie. |
| 1930 | Poznań | Powstała na bazie warsztatów wodomierzowych wodociągów poznańskich spółka "Polski Wodomierz" uruchomiła produkcję szerokiego asortymentu wodomierzy. Po zakończeniu II wojny światowej zakład został odbudowany pod szyldem "Warsztaty Mechaniczne". Fabryka dynamicznie się rozwijała, z czasem przekształcając się w samodzielne przedsiębiorstwo państwowe - "Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Produkcji i Remontów Wodomierzy". W 1960 roku na Jeżycach wybudowano nową siedzibę firmy, gdzie kontynuowano działalność pod nazwą „Poznańska Fabryka Wodomierzy i Gazomierzy PoWoGaz”. Rozpoczęto wówczas produkcję taksometrów, chloratorów i przepływomierzy. W roku 1981 przeprowadzono gruntowną modernizację zakładu w celu ekspansji na rynki zagraniczne[43].
W 1998 roku oddano do użytku oddział produkcyjny w Pniewach. W roku 2008 przedsiębiorstwo zostało kupione przez Grupę Apator z polskim kapitałem. W 2011 roku zakład funkcjonował pod nazwą „Apator Powogaz”. Obecnie produkcja odbywa się w 2 fabrykach – w Poznaniu przy ulicy Janickiego oraz w Pniewach. |
| 1930 | Poznań | Powstała spółka "Centralna Poznańska Fabryka Wyrobów Gumowych", która rozpoczęła produkcję opon rowerowych i samochodowych. Zakład zlokalizowano przy ulicy Starołęckiej. Rok później przedsiębiorstwo zmieniło nazwę na "Fabryka Opon Samochodowych i Rowerowych Stomil". W 1940 roku przejęta przez hitlerowców "Fabryka Opon Samochodowych i Rowerowych Stomil" została sprzedana koncernowi Continental i rozpoczęła działalność pod nazwą "Posener Gummiwerke". W roku 1961 do „Poznańskich Zakładów Przemysłu Gumowego Stomil” przyłączono „Fabrykę Regeneratu” w Bolechowie. Trzy lata później powstało Centralne Laboratorium Oponiarskie. W 1970 roku zmieniono nazwę przedsiębiorstwa na „Poznańskie Zakłady Opon Samochodowych Stomil”[44].
W 1998 roku przedsiębiorstwo utworzyło razem z japońskim koncernem Bridgestone Corporation spółkę pod nazwą „Bridgestone Firestone Poland”. Rok później firma uruchomiła nowoczesną fabrykę opon przy ulicy Bałtyckiej. W roku 2011 zakład przy ulicy Starołęckiej został przejęty przez Grupę Bumar z polskim kapitałem. Firma funkcjonuje pod nazwą „Stomil-Poznań”. Należąca do Japończyków fabryka w Karolinie to obecnie spółka „Bridgestone Poznań”. |
| 1931 | Poznań | Czesław Cegliński i Leon Kierzk wspólnie z katowicka firmą "Pebeco" utworzyli spółkę "Pebeco Polskie Wytwory Beiersdorfa". Na poznańskich Zawadach przy ulicy Chlebowej otwarto fabrykę kosmetyków, w której wytwarzane były kremy "Nivea", pasty do zębów, mydła, zasypki dla dzieci, plastry i opatrunki ("Leukoplast", „Hansaplast”, „Poloniaplast” i „Wistaplast”), pudry, olejki, pomadki oraz wody toaletowe. W latach 30-tych zakład zatrudniał około 130 osób i był jedną z największych fabryk koncernu P. Beiersdorf & Co. W trakcie II wojny światowej, po zbombardowaniu fabryki w Hamburgu, kosmetyki i opatrunki z Poznania trafiały do armii niemieckiej. W 1951 roku zakłady „Pebeco” otrzymały nazwę „Fabryka Kosmetyków Lechia”. W latach 1952-1965 do przedsiębiorstwa przyłączono kilka innych zakładów kosmetycznych działających na terenie Poznania – „Fabrykę Mydła i Perfum J. i S. Stempniewicz”, „Fabrykę Mydeł, Perfum i Przetworów Chemicznych Henryk Żak”, „Fabrykę Perfum i Kosmetyków Falkiewicz” oraz „Poznańskie Zakłady Przemysłu Tłuszczwego”. W roku 1970 zmieniono nazwę poznańskich zakładów na „Fabryka Kosmetyków Pollena-Lechia”. W latach 70-tych przedsiębiorstwo było największym producentem kosmetyków w Polsce. W dwóch zakładach, przy ulicach Chlebowej i Starołęckiej, wytwarzano m.in.: kremy „Nivea”; pasty do zębów „Colodent”, „Fluorodent” i „Nivea”; proszek do prania „IXI”; farby do włosów „Pollena Color”; wzmacniającą włosy „Wodę Brzozową”; wody kolońskie „Marzenie”, „Poemat” i „Przemysławka”; czy pierwszy polski dezodorant – „Non Odoro”[45][46][47].
Na początku lat 90-tych miała miejsce niespotykana dotąd sytuacja – w Polsce można było kupić te same kremy od dwóch różnych producentów – poznańskiej Lechii („Nivea Krem” w plastikowym opakowaniu) i zagranicznego Beiersdorfa („Nivea Creme” w opakowaniu aluminiowym). W 1997 roku przedsiębiorstwo zostało kupione przez niemiecki koncern Beiersdorf. Rok później prawa do marek „Colodent” i „Fluorodent” zostały sprzedane amerykańskiemu koncernowi Colgate-Palmolive, który przeniósł produkcję past do swojego zakładu w Hipolitowie pod Warszawą. W roku 2001 otwarto nowoczesną fabrykę przy ulicy Gnieźnieńskiej, do której przeniesiono całość produkcji. Zakłady przy ulicach Chlebowej i Starołęckiej zostały zlikwidowane. Przedsiębiorstwo zatrudniało wówczas ponad 400 osób. W 2011 roku firma funkcjonowała pod nazwą „Beiersdorf Manufacturing Poznań”. Obok fabryki powstał biurowiec, w którym mieści się siedziba spółki „Nivea Polska”. |
| 1932 | Poznań | W budynkach po zlikwidowanej "Fabryce Mydła Regera" niemiecka spółka utworzyła "Zakłady Wyrobów Odżywczych Knorr". Produkowane tam były koncentraty obiadowe, płatki owsiane i przyprawy. W latach 1932-1939 firma zatrudniała około 160 osób. W roku 1952, na terenach dawnej fabryki "Knorr", powstało wielozakładowe przedsiębiorstwo pod nazwą "Poznańskie Zakłady Środków Odżywczych". Składało się ono z 5 zakładów: „Poznańskie Zakłady Środków Odżywczych” (dawniej „Maggi”) przy ulicy Bałtyckiej, „Fabryka Środków Odżywczych” (dawniej „Knorr”) przy ulicy Starołęckiej, „Fabryka Makaronów” (dawniej „Germanini”) przy ulicy Górczyńskiej, młyn przy ulicy Browarnej oraz „Fabryka Deserów i Proszków do Pieczenia Luba” w Luboniu. W 1959 roku przedsiębiorstwo zmieniło nazwę na „Poznańskie Zakłady Koncentratów Spożywczych”. Znak handlowy „Amino” powstał w roku 1968. Wtedy też przemianowano firmę na „Poznańskie Zakłady Koncentratów Spożywczych Amino”[48].
W 1992 roku przedsiębiorstwo zostało kupione przez amerykański koncern CPC (obecnie holendersko-brytyjski Unilever). Z czasem, obok sztandarowych produktów zakładu („Amino” i „Tortex”) pojawiły się artykuły pod markami „Bertolli”, „Hellmann’s”, „Knorr” i „Unox”. W roku 2000 przedsiębiorstwo zatrudniało blisko 1 100 osób. W 2011 roku firma funkcjonowała pod nazwą „Unilever Polska – Zakład Produkcyjny Poznań”. Obecnie całość produkcji odbywa się w fabryce przy ulicy Gdyńskiej. |
| 1933 | Poznań – Antoninek | W pobliżu dynamicznie rozwijającej się wytwórni alkoholi „Hartwig Kantorowicz Następca” bracia Jakuszewscy uruchomili „Poznańską Hutę Szkła”. Zakład specjalizował się w produkcji butelek dla przemysłu spirytusowego. W 1949 roku huta została przejęta przez państwo, krótko później zmieniono jej nazwę na „Huta Szkła Antoninek”[49].
W 1993 roku przedsiębiorstwo zostało kupione przez kanadyjski fundusz inwestycyjny UNP Holdings. W roku 1998 udziały w zakładzie odkupił amerykański koncern Owens-Illinois. W 2011 roku firma działała pod nazwą „O-I Produkcja Polska”. Huta funkcjonuje nadal w dzielnicy Antoninek przy ulicy Gorzysława. |
| 1950 | Poznań | Trzy nieduże firmy wytwórcze – „Chirurgofil”, „Catgut” oraz „Therapia” – zostały przejęte pod przymusowy zarząd państwowy i podporządkowane firmie „Chirurgofil”. Nowe przedsiębiorstwo przybrało nazwę „Poznańskie Zakłady Farmaceutyczne Chirurgofil”. W 1961 roku zmieniono nazwę firmy na „Poznańskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa”. Dla potrzeb rozrastającego się przedsiębiorstwa, w 1969 roku oddano do użytku nowe budynki produkcyjne i administracyjne przy ulicy Grunwaldzkiej. Dzięki tej inwestycji portfolio produktów wytwarzanych w fabryce powiększyło się o preparaty w formie czopków, kapsułek, zawiesin i granulatów[50].
W 1998 roku przedsiębiorstwo zostało kupione przez brytyjski koncern Glaxo Wellcome. W roku 2000 nastąpiła fuzja Glaxo Wellcome ze SmithKline Beecham, w wyniku której powstała nowa korporacja – GlaxoSmithKline. Zakład zatrudniał wówczas blisko 1 700 osób. Liczne inwestycje oraz transfer innowacyjnej wiedzy uczyniły z poznańskiej firmy najnowocześniejszego wytwórcę produktów farmaceutycznych w kraju. W 2011 roku przedsiębiorstwo funkcjonowało pod nazwą „GlaxoSmithKline Pharmaceuticals”. Produkcja odbywa się nadal w fabryce przy ulicy Grunwaldzkiej. |
| 1951 | Poznań | Powstały "Zakłady Piwowarsko-Słodownicze" z siedzibą w Poznaniu. Przyłączono do nich m.in. dawny Browar Huggerów przy ulicy Półwiejskiej, browar w Kobylepolu, browar Lackowskiego przy ulicy Kościelnej oraz poznańską słodownię. W 1971 roku przedsiębiorstwo przemianowano na "Wielkopolskie Zakłady Piwowarskie". W browarze braci Huggerów do lat 70-tych trwała produkcja piwa i napojów, w tym m.in. "Pepsi-Coli". W roku 1973 zamknięto browar w Kobylepolu. W 1980 roku, po 5 latach budowy, "Wielkopolskie Zakłady Piwowarskie" zakończyły swoją największą inwestycję. Na poznańskim Franowie, w pobliżu węzła kolejowego, otwarto nowoczesny browar. Kompleks produkcyjny powstał na działce o powierzchni 17 ha. Tego samego roku zamknięto dawny Browar Huggerów przy ulicy Półwiejskiej. Na początku lat 80-tych w poznańskim browarze rozpoczęła się produkcja piwa pod marką „Lech”. W roku 1984 obok nowego zakładu otwarto największą w Polsce słodownię[20][21].
W 1993 roku przedsiębiorstwo, działające wówczas jako „Lech Browary Wielkopolski”, zostało kupione przez spółkę Euro Agro Centrum należącą do biznesmena Jana Kulczyka. Dwa lata później strategicznym udziałowcem firmy stał się południowoafrykański koncern SABMiller. W roku 1998 działającą przy browarze słodownię kupił francuski koncern Soufflet Group, który zwiększył produkcję słodu z 50 tys. ton do 107 tys. ton rocznie. W 1999 roku nastąpiło połączenie poznańskiego browaru z „Tyskimi Browarami Książęcymi”, w wyniku czego powstała spółka „Kompania Piwowarska”. Zakrojony na szeroką skalę program inwestycyjny zwiększył zdolności produkcyjne poznańskiego zakładu z 2,1 mln hl do 7,5 mln hl piwa rocznie. W roku 2011 browar funkcjonował pod nazwą „Kompania Piwowarska – Browar w Poznaniu”. Obok działała „Słodownia Soufflet Polska”. Obydwa zakłady mieszczą się nadal na Franowie przy ulicy Szwajcarskiej. |
| 1953 | Poznań | Między Ratajami, a Starołęką otwarto "Poznańską Fabrykę Maszyn Żniwnych". Zakład powstał w ramach realizacji tzw. planu sześcioletniego. Główne urządzenia oraz park maszynowy dostarczone zostały z ZSRR. Produkowano tutaj przede wszystkim maszyny do zbioru zbóż i zielonek. Głównymi odbiorcami były Państwowe Gospodarstwo Rolne (PGR-y) oraz państwa bloku wschodniego. W latach 70-tych był to największy, obok Ursusa, zakład produkcji maszyn rolniczych w Polsce. Do 1978 roku w fabryce wyprodukowano m.in. 158 tys. snopowiązałek ciągnikowych i 47 tys. ścinaczy zielonek[51].
Upadek Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i zmiany społeczno-gospodarcze na przełomie lat 1989/1990 niekorzystnie wpłynęły na zainteresowanie i sprzedaż maszyn produkowanych w poznańskich zakładach. Na początku lat 90-tych przedsiębiorstwo upadło. Obszerny teren zakładu przy ulicy Romana Maya został sprzedany wielu mniejszym firmom. W 1989 roku na bazie odlewni „Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych” powstała spółka „Ferrex” z udziałem kapitału polskiego i austriackiego. Firma zajmuje się obecnie produkcją odlewów z żeliwa – armatury przemysłowej oraz elementów dla rolnictwa i przemysłu maszynowego. |
| 1954 | Poznań | Na Grunwaldzie, u zbiegu ulic Bułgarskiej i Marcelińskiej, powstało przedsiębiorstwo "Teletra". W latach 60-tych przy zakładzie utworzono biuro konstrukcyjne i technologiczne, które opracowało i wdrożyło produkcję urządzeń łączności wykorzystujących do przesyłania informacji linie wysokiego napięcia. Uruchomiono również produkcję urządzeń telegraficznych. W późniejszym okresie przedsiębiorstwo przemianowano na "Wielkopolskie Zakłady Teleelektroniczne Telkom-Teletra". W 1972 roku zakupiono licencję we francuskiej firmie CIT-Alcatel, dzięki której w poznańskiej fabryce rozpoczęto produkcję elektronicznych systemów telekomunikacyjnych E10A (centrali telefonicznych). Do roku 1973 wyprodukowano i zainstalowano ponad 1,5 mln numerów w centralach E10A w Polsce oraz około 300 tys. numerów w Czechach i Słowacji. Ze względu na wyhamowanie inwestycji sieciowych w drugiej połowie lat 70-tych i całkowity brak rozwoju telekomunikacji w latach 80-tych, produkcja była ukierunkowana na eksport do krajów socjalistycznych, w tym głównie do ZSRR[52][53][54].
W roku 1990 utworzono spółkę joint venture między poznańską Teletrą, a francuskim Alcatelem. W 1993 roku przedsiębiorstwo zostało kupione przez hiszpański oddział koncernu Alcatel, w wyniku czego powstała spółka „Alcatel Teletra”. Zakład zatrudniał wówczas około 1 400 osób. W roku 2000 poznańską fabrykę przejął amerykański koncern Kimball Electronics Group. W 2010 roku otwarto nowoczesną fabrykę w Sadach, do której przeniesiono całość produkcji. W roku 2011 firma funkcjonowała pod nazwą „Kimball Electronics Poland” i zajmowała się wytwarzaniem systemów elektronicznych dla przemysłu motoryzacyjnego i branży medycznej. |
| 1961 | Poznań | Po czterech latach budowy przy ulicy Krańcowej otwarto „Poznańską Fabrykę Łożysk Tocznych”. Zakład wytwarzał łożyska wałeczkowe - stożkowe, walcowe oraz baryłkowe. W latach 80-tych fabryka zatrudniała około 3 200 osób[55].
W 1995 roku przedsiębiorstwo zostało kupione przez szwedzki koncern SKF. W roku 2011 firma działała pod nazwą „SKF Polska”. Fabryka funkcjonuje nadal przy ulicy Krańcowej. Zbędne tereny zakładu zostały sprzedane innym podmiotom. |
| 1972 | Poznań | Na Podolanach powstał „Poznański Kombinat Budowy Domów”, w którym wytwarzane były betonowe elementy konstrukcyjne dla budownictwa mieszkaniowego. W latach 1972-1990 przedsiębiorstwo wybudowało ponad 30 tys. mieszkań[56].
W 2011 roku firma działała pod nazwą „Pekabex Bet” i zajmowała się produkcją prefabrykatów betonowych dla potrzeb budownictwa wielkopowierzchniowego, obiektów widowiskowo-sportowych i budowli inżynieryjnych. Zakład produkcyjny znajduje się nadal przy ulicy Szarych Szeregów. |
| 1972 | Poznań | W poznańskim Antoninku powstały "Wielkopolskie Zakłady Naprawy Samochodów", w których rozpoczęła się produkcja rolniczych samochodów ciężarowych Tarpan. Fabryka wytwarzała około 5 tys. pojazdów rocznie. W 1975 roku przedsiębiorstwo uniezależniło się od "Lubelskiej Fabryki Samochodów Ciężarowych" i zaczęło działać pod nazwą "Fabryka Samochodów Rolniczych Polmo”[57][58][59][60].
W 1993 roku przedsiębiorstwo weszło do spółki joint venture z niemieckim koncernem Volkswagen. Rok później w poznańskim zakładzie rozpoczął się montaż samochodów Volkswagen Transporter oraz Škoda Favorit i Škoda Felicia. W roku 1996 firma stała się w 100% własnością niemieckiego inwestora. Ruszył montaż modeli marki Seat. W 1997 roku uruchomiono odlewnię na terenie zakładów Cegielskiego przy ulicy 28 Czerwca 1956 r. W 2001 roku przy ulicy Świętego Michała powstał zakład zabudów specjalnych, natomiast w Antoninku otwarto jedną z najnowocześniejszych na świecie lakierni. Firma zatrudniała wówczas około 2 600 osób. W roku 2003 uruchomiono zakład produkcji komponentów oraz centrum logistyczne w Swarzędzu. Rozpoczęto również produkcję samochodów Volkswagen Caddy. Milionowy samochód z poznańskiej fabryki wyjechał w 2007 roku. W czterech zakładach produkcyjnych spółki pracowało pod koniec 2008 roku blisko 7 tys. osób. W roku 2011 firma funkcjonowała pod nazwą „Volkswagen Poznań”. Produkcja odbywa się obecnie w 3 zakładach zlokalizowanych w Poznaniu przy ulicach Warszawskiej i 28 Czerwca 1956 r. oraz w Swarzędzu przy ulicy Rabowickiej. Dodatkowo w podpoznańskiej miejscowości działa centrum logistyczne oraz park dostawców części i podzespołów. W 2010 roku poznańska fabryka była trzecim co do wielkości producentem samochodów w Polsce – wyprodukowano tutaj ponad 149 tys. pojazdów. |
Wysoki poziom rozwoju przemysłu w rejonie Poznania jest wynikiem sprawnie przeprowadzonej restrukturyzacji dużych zakładów produkcyjnych oraz dynamicznego rozwoju małych i średnich firm z branży przetwórstwa przemysłowego[61][62][63].
W 1995 r. na terenie Poznania zatrudnionych w przemyśle było 89,0 tys. osób, a w powiecie poznańskim pracowało kolejne 27,0 tys. osób. Pod koniec 2010 r. poziom zatrudnienia w sektorze produkcyjnym stolicy Wielkopolski spadł do 50,0 tys. osób. Oznacza to, że w ciągu 15 lat liczba pracujących w przemyśle zmniejszyła się o 39,0 tys. osób (-43,8%). W tym samym okresie poziom zatrudnienia w przemyśle i budownictwie na terenie powiatu poznańskiego wzrósł o 17,6 tys. osób (+65,2%) do poziomu 44,6 tys. osób[64][65].
| Miasto/powiat | Pracujący w przemyśle (1995 r.)[66] | Pracujący w przemyśle (2003 r.)[66] | Zatrudnienie w przemyśle (2010 r.)[64] | Produkcja sprzedana przemysłu (2002 r.)[5] | Produkcja sprzedana przemysłu (2010 r.)[5] |
|---|---|---|---|---|---|
| Warszawa | 212,9 tys. osób | 149,2 tys. osób | 150,7 tys. osób | 53,2 mld zł | 84,9 mld zł |
| Katowice | 78,7 tys. osób | 44,4 tys. | 104,0 tys. osób | 9,7 mld zł | 23,9 mld zł |
| Kraków | 112,6 tys. osób | 68,6 tys. osób | 53,1 tys. osób | 12,0 mld zł | 20,5 mld zł |
| Poznań | 89,0 tys. osób | 63,8 tys. osób | 50,0 tys. osób | 13,7 mld zł | 29,0 mld zł |
| Łódź | 101,3 tys. osób | 60,0 tys. osób | 47,7 tys. osób | 7,9 mld zł | 12,1 mld zł |
| Wrocław | 79,0 tys. osób | 45,4 tys. osób | 43,2 tys. osób | 7,2 mld zł | 15,5 mld zł |
| Gdańsk | 61,3 tys. osób | 35,9 tys. osób | 36,3 tys. osób | 9,1 mld zł | 30,5 mld zł |
| Bydgoszcz | 54,4 tys. osób | 38,0 tys. osób | 29,2 tys. osób | 5,9 mld zł | 7,4 mld zł |
| Lublin | 40,5 tys. osób | 23,0 tys. osób | 20,1 tys. osób | 2,7 mld zł | 7,8 mld zł |
| Szczecin | 50,8 tys. osób | 28,3 tys. osób | 13,1 tys. osób | 4,0 mld zł | 4,6 mld zł |
| Powiat poznański | 27,0 tys. osób | 34,5 tys. osób | 44,6 tys. osób*[65] | 4,8 mld zł | 14,9 mld zł |
Obecnie część firm produkcyjnych przenosi swoje zakłady z Poznania do ościennych gmin, gdzie powstają liczne nowe fabryki. W samej stolicy Wielkopolski funkcjonuje blisko połowa wszystkich fabryk z obszaru Poznańskiego Okręgu Przemysłowego. Pozostałe zakłady produkcyjne zlokalizowane są w miejscowościach powiatu poznańskiego[67].
Dominującymi gałęziami produkcyjnymi w rejonie Poznania są[62]:
Struktura poznańskiego przemysłu jest mocno zróżnicowana. Funkcjonują tutaj zakłady reprezentujące większość gałęzi przemysłu. W Poznańskim Okręgu Przemysłowym powstają m.in. samochody dostawcze, autobusy, tramwaje, wagony kolejowe, szynobusy, wodomierze, akumulatory, sprzęt medyczny, nawozy, opony samochodowe, leki, kosmetyki, środki czystości, opakowania, przetwory rybne, piwa, majonezy, ketchupy, zupy i sosy w proszku, kawy, papierosy, czekolady, meble, materiały budowlane, czy materace.
W okręgu poznańskim wytwarzane są produkty takich marek, jak m.in.:
Znaczna część firm produkcyjnych z rejonu Poznania to przedsiębiorstwa małe i średnie zatrudniające średnio od 50 do 399 osób. Jedynie w 30 fabrykach zatrudnienie przekracza liczbę 400 osób, a tylko 5 zakładów ma załogę liczącą co najmniej 1 tysiąc osób[67].
Obecnie najwięcej osób pracuje w zakładach „Volkswagen Poznań” – ponad 6 100 osób. Dodatkowo w swarzędzkim parku dostawców funkcjonuje 10 firm produkujących komponenty samochodowe dla poznańskiej fabryki, dając zatrudnienie kolejnym 500 osobom[68][69].
Firma „H.Cegielski – Poznań” to dawna wizytówka i symbol przemysłu Poznania. W latach 70-tych przedsiębiorstwo zatrudniało ponad 20 tys. osób. W 1998 roku poziom zatrudnienia spadł do 3 500 osób. Obecnie na bazie zakładów HCP funkcjonują 3 oddzielne fabryki, zatrudniające łącznie niewiele ponad 1 300 osób[70][71][72].
Przemysł środków transportu (przemysł elektromaszynowy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł maszynowy i precyzyjny (przemysł elektromaszynowy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł elektrotechniczny (przemysł elektromaszynowy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł metalowy (przemysł elektromaszynowy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł nawozów sztucznych (przemysł chemiczny) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł gumowy (przemysł chemiczny) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł farmaceutyczny (przemysł chemiczny) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł perfumeryjno-kosmetyczny (przemysł chemiczny) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł chemii gospodarczej (przemysł chemiczny) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł farb i lakierów (przemysł chemiczny) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł wyrobów z tworzyw sztucznych (przemysł chemiczny) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł mięsny (przemysł spożywczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł rybny (przemysł spożywczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł piwowarski (przemysł spożywczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł spirytusowy (przemysł spożywczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł koncentratów spożywczych (przemysł spożywczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł tytoniowy (przemysł spożywczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł kawowy (przemysł spożywczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł herbaciany (przemysł spożywczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł piekarniczy (przemysł spożywczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł cukierniczy (przemysł spożywczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł papierniczy (przemysł drzewno-papierniczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł meblarski (przemysł drzewno-papierniczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł drukarski (przemysł drzewno-papierniczy) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł szklarski (przemysł mineralny) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł materiałów budowlanych (przemysł mineralny) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł betonowy (przemysł mineralny) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł tekstylny (przemysł lekki) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł zbrojeniowy (w tym także zakłady z częściową produkcją na potrzeby wojska) reprezentują m.in. [73]:
Przemysł energetyczny (przemysł paliwowo-energetyczny) reprezentują m.in. [73]:
Hutnictwo (przemysł metalurgiczny) reprezentują m.in. [73]:
Ośrodki produkcyjne otaczające Poznański Okręg Przemysłowy i funkcjonujące w nich większe fabryki:
