Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyPrawa miejskie – zbiór praw dotyczący mieszkańców miasta, szczególnie istotny w średniowieczu, gdyż wyjmował mieszczan spod jurysdykcji prawa ziemskiego (tzw. prawo dworskie).
Prawa miejskie raz udzielone zazwyczaj nie są cofane, choć zdarzają się przypadki ich odebrania. Najczęstszą przyczyną degradacji miasta bywa znaczne zmniejszenie się liczby mieszkańców.[potrzebne źródło]
Spis treści |
Prawa miejskie nadawane były przez władcę na wniosek pana i obejmowały między innymi prawo targowe (pozwolenie na urządzanie targów), pozwolenie na swobodne uprawianie rzemiosła, prawo składu (zmuszające przejeżdżających kupców do wystawiania swoich towarów na sprzedaż) i prawo mili (ograniczające konkurencję w handlu i rzemiośle), prawo sądowe (spory rozstrzygał sąd) i związane z nim prawo miecza, czyli prawo do zasądzania wyroków śmierci i określające jakie rodzaje kar za jakie przestępstwa można wykonywać (wiązało się to między innymi z powołaniem instytucji kata), prawo do wznoszenia fortyfikacji (które władca przekazywał miastu). Mieszkańcy miast mieli też niekiedy przyznawany przywilej zwalniający ich od płacenia ceł na obszarze całego kraju.
Jedną z najważniejszych cech przywileju lokacyjnego miasta była zasada zbiorowego władania nadaną ziemią. Prowadziło to do ukształtowania specyficznego charakteru samorządu miejskiego.
Początki nadawania praw miejskich są związane z kolonizacją nowych terenów w XIII w., czyli tak zwanymi lokacjami, gdy możnowładca ściągał na swój teren osadników, którzy karczowali lasy i budowali nową osadę (zobacz zasadźca). Aby zachęcić osadników do zmiany miejsca, przyznawano im nowe prawa. Pierwotnie kolonia przybyszów uzyskiwała immunitet sądowy, a wójt lub sołtys reprezentujący księcia był powoływany z grona jej członków, następnie w miejsce immunitetów wprowadzano prawa miejskie.
W Polsce pojawienie się praw miejskich przyniosło pierwsze elementy prawa rzymskiego, ponieważ wcześniejsze prawa ziemskie czy prawo lenne nie miały z nim większego związku.
Niejednokrotnie uzyskanie praw miejskich nie zmieniło faktu, że w dalszym ciągu miasto takie było jedynie z nazwy, herbu i przywileju. Osada pozbawiona możliwości rozwoju mogła dalej prowadzić życie typowo wiejskie, a główną działalnością jej mieszkańców była uprawa łanów ziemi przydzielonych przez właściciela.
Prawa miejskie różniły się między sobą. Jeśli chodzi o prawa dotyczące miast polskich należy wspomnieć o:
Do korzystania z pełni praw wynikających z przyjętego prawa miejskiego mieli od średniowiecza do XVIII w. tylko wolni obywatele (łac. cives).
Ponieważ życiem społeczności miejskiej kierowały jasno określone prawa, by spełnić postawione prawem warunki przyjęcia należało najpierw nabyć obywatelstwo miejskie. Obywatelstwo miejskie nadawano pod określonymi w przepisach zasadami ujętymi w wilkierzach (kodeksach prawa miejskiego), ordynacjach Rady Miasta oraz edyktach, niekiedy bardzo surowych.
Jako warunki przyjęcia stawiano m.in. urodzenie z legalnego związku, przedstawienie władzom miejskim dwóch zamożnych miejscowych protegowanych oraz złożenie uroczystego zobowiązania do przestrzegania obowiązujących praw i stosowania się do rozporządzeń władz miejskich. Przepisy miejskie w zależności od tradycji nakazywały również w określonym terminie nabycie w mieście nieruchomości oraz uiszczenie stosownych opłat do kasy miejskiej. Od końca XVI wieku w Polsce warunkiem uzyskania przyjęcia do prawa miejskiego było również wyznawanie religii rzymskokatolickiej przez osobę starającą się o takie przyjęcie (z wyjątkiem Prus Królewskich, gdzie największe miasta były luterańskie.)
Osoba, która uzyskała akceptację władz miejskich, składała przysięgę i była następnie odnotowywana w księdze przyjęć do prawa miejskiego (łac. album civile).
Uzyskanie przyjęcia do prawa miejskiego dawało obywatelowi wiele korzyści; umożliwiało wolne prowadzenie działalności gospodarczej, dawało czynne i bierne prawo wyborcze do władz miejskich, umożliwiało członkostwo w bractwach kupieckich i cechach rzemieślniczych.
Z prawa tego najczęściej wyłączano rządzących się odrębnymi prawami i niepodlegających władzy rad miejskich Żydów, a także duchownych. Również nie był zaliczany do pocztu obywateli miasta mieszkający w nich, ale nieposiadający praw plebs. W Polsce ludność pochodzenia ruskiego mogła się starać o przyjęcie do prawa miejskiego dopiero po roku 1724.
Aby uzyskać lub odzyskać status miasta (określany tradycyjnie jako prawa miejskie), aktualna miejscowość musi spełnić kilka warunków. Za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku o nadaniu praw miejskich przemawia szereg argumentów i uwarunkowań:
Przestrzenno-urbanistyczne:
Historyczno-administracyjne:
Funkcjonalno-demograficzne:
Społeczne:
Baranów[1] - 1.915 mieszk. (2009)
Bircza[2] - 1.039 mieszk.(2009)
Biskupiec[3] - 1.913 mieszk. (2009)
Bnin[4] - 2.380 mieszk.(2009) (część Kórnika)
Bralin[5] - 2.760 mieszk. (2009)
Budzyń[6][7] - 4.299 mieszk. (2009)_COA.jpg&filetimestamp=20090811084443){kind=small}
Chełmsko Śląskie[8] - 2.205 mieszk. (2009)
Choceń[9] - 1.274 mieszk. (2009)
Dębowiec[10] - 1.986 mieszk. (2009)
Długołęka[11] - 2.749 mieszk. (2009)
Dobre[12] - 1.662 mieszk. (2009)
Dobrzyca[13][14] - 3.276 mieszk. (2009)
Domaradz[15] - 3.042 mieszk. (2009)
Dubiecko[16] - 855 mieszk. (2009)
Frysztak[17] - 1.168 mieszk. (2009)
Gardeja[18] - 2.326 mieszk. (2009)
Gąsawa[19] - 1.469 mieszk. (2009)
Goraj[20] - 1.014 mieszk. (2009)
Jawornik Polski[21] - 1.166 mieszk. (2009)
Jedlińsk[22] - 1.694 mieszk. (2009)
Kaźmierz[23] - 3.143 mieszk. (2009)
Klimontów[24] - 2.046 mieszk. (2009) Komorów[25] - 3.816 mieszk. (2009)
Końskowola[26] - 2.210 mieszk. (2009)
Korczyna[27] - 6.047 mieszk. (2009)
Koszyce[28] - 833 mieszk. (2009)
Krościenko nad Dunajcem[29] - 3.611 mieszk. (2009)
Kurów[30] - 2.753 mieszk. (2009)
Lipnica Murowana[31] - 720 mieszk. (2009)
Łagów[32] - 1.588 mieszk. (2009)
Magnuszew[33] - 976 mieszk.(2009)
Majdan Królewski[34] - 2.631 mieszk. (2009)
Markuszów[30] - 1.273 mieszk. (2009)
Miasteczko Krajeńskie[35] - 1.150 mieszk. (2009)
Modliborzyce[36] - 1.382 mieszk. (2009)
Mrozy[37] - 3.446 mieszk. (2009)
Mstów[38] - 1.758 mieszk. (2009)
Nowy Żmigród[10] - 1.429 mieszk. (2009)
Olsztyn[39] - 2.687 mieszk. (2009)
Opatówek[40] - 4.077 mieszk. (2009)
Osiek Jasielski[10] - 716 mieszk. (2009)
Parzęczew[41] - 914 mieszk. (2009)
Piaski[42] - 3.175 mieszk. (2009)
Pomiechówek[43] - 959 mieszk. (2009)
Pszczew[44] - 1.866 mieszk. (2009)
Rozprza[45] - 1.638 mieszk. (2009)_COA.gif&filetimestamp=20100212142909){kind=small}
Srebrna Góra[46] - 1.063 mieszk. (2009)
Stanisławów[47] - 1.602 mieszk. (2009)
Stepnica[48] - 2.462 mieszk. (2009)
Stopnica[49] - 1.545 mieszk. (2010)
Strzeleczki[50] - 1.603 mieszk. (2009)
Szczerców[51] - 2.932 mieszk. (2009)
Szerzyny[52] - 2.270 mieszk. (2009)
Szydłów[53] - 1.093 mieszk. (2009)
Tarnów Opolski[54] - 3.759 mieszk. (2009)
Turobin[55][56] - 1.037 mieszk. (2009)
Urzędów[57] - 1.083 mieszk. (2009)
Wąwolnica[58] - 1.120 mieszk. (2009)
Wielbark[59] - 2.923 mieszk. (2009)
Władysławów[60] - 1.707 mieszk. (2009)
Wodzisław[61] - 1.224 mieszk. (2009)
Zaklików[62] 3.043 mieszk. (2009)| Herb | Miasto (2010) | Miejska morfologia | Prawa miejskie dawniej | Liczba ludności | Ludność pozarolnicza | Poparcie lokalne |
|---|---|---|---|---|---|---|
 |
Kołaczyce |  |
(1354-1919) |
 (1314) |
[65] |
|
 |
Łaszczów | |
(1549-1870) |
(2341)[66] |
(70%) |
|
 |
Przecław | |
(1471-1919) |
(1542) |
(95%) |
|
 |
Radłów | |
[67] |
(2793) |
(92%) |
|
 |
Szepietowo | |
|
(2335)[66] |
(99%) |
|
 |
Tychowo | |
|
(2507)[66] |
(90%) |
|
| Herb | Miasto (2011) | Miejska morfologia | Prawa miejskie dawniej | Liczba ludności | Ludność pozarolnicza | Poparcie lokalne |
|---|---|---|---|---|---|---|
 |
Czyżew | |
(1476-1870) |
(2670) |
[70] |
|
 |
Gościno | |
|
(2636) |
(97,3%) |
|
 |
Nowe Brzesko | |
(1279-1870) |
(1756) |
(90%) |
|
 |
Pruchnik | |
(1370-1934) |
(3694) |
(96%) |
|
 |
Wolbórz | |
(1273-1870) |
(2594) |
(85%) |
|
2005[71]
Bnin - sytuacja wynikająca z podziału jednego miasta na dwa inne (na terenie tej samej gminy) byłaby precedensem; Bnin jako miasto byłby jednostką pomocniczą gminy Kórnik, i tak reprezentowaną w stosunkach zewnętrznych przez władze Kórnika; proces urbanizacji polega na poszerzaniu granic miast, tak więc dzielenie ich nie jest racjonalne Dobre - mała liczba ludności; małe poparcie mieszkańców; mała liczba instytucji pełniących funkcje ponadlokalne o charakterze miastotwórczym; słabo rozwinięta infrastruktura techniczno-komunalna i społeczna; widoczna część zabudowy typu zagrodowej w obszarze zwartej zabudowy Dobrego2006[72]
Biskupiec - mała liczba ludności; małe poparcie mieszkańców; mała liczba instytucji pełniących funkcje ponadlokalne o charakterze miastotwórczym; znaczne rozproszenie zabudowy miejscowości; brak jednoznacznie wykształconego centrum Bnin - brak nowych argumentów merytorycznych od złożenia wniosku w 2005 roku oraz brak zaangażowania ludności lokalnej2007[73]
Końskowola - zbyt szerokie określenie granic, małe poparcie ludności i negatywna opinia wojewody2008[74]
Gardeja - mała liczba ludności Przecław - mała liczba ludności i zbyt szerokie określenie granic Pszczew - mała liczba ludności i małe poparcie ludności2009[64]
Wolbórz - zbyt szerokie określenie granic2010[69]
