Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyPrawo morza – dział prawa międzynarodowego publicznego, określający status prawny obszarów morskich oraz statków morskich. Prawo morza opiera się na zwyczaju międzynarodowym oraz umowach międzynarodowych, spośród których najpowszechniej stosowaną[1] jest Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza sporządzona 10 grudnia 1982 w Montego Bay (tzw. Konwencja jamajska)[2]. W odniesieniu do Polski ważnym aktem prawnym jest również Ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej[3].
Spis treści |
Pierwsza konferencja prawa morza zorganizowana przez Organizację Narodów Zjednoczonych odbyła się w Genewie w dniach 24 lutego – 27 kwietnia 1958[4]. Podstawę prac stanowił projekt konwencji opracowany przez funkcjonującą od 1949[4] Komisję Prawa Międzynarodowego[5]. Rezultatem działań konferencji były cztery konwencje[5]:
Brak ustaleń w kwestii szerokości morza terytorialnego stał się główną przyczyną zorganizowania kolejnej konferencji, również obradującej w Genewie, w 1960 roku[5]. Delegatom państw ponownie nie udało się wypracować wspólnego stanowiska w tej sprawie, co doprowadziło do fiaska obrad[5]. Wraz z upływem czasu coraz więcej państw zgłaszało roszczenia sięgające dalej niż 12 MM, co określano jako pełzanie jurysdykcji państwowej po morzu otwartym[5].
Trzecia konferencja prawa morza ONZ rozpoczęła się 3 grudnia 1975 w Nowym Jorku i zakończyła 10 grudnia 1982 w Montego Bay[5]. W jej pracach wzięło udział 157 uczestników, którzy obradowali podczas jedenastu sesji[5]. W wyniku jej działań opracowano i przyjęto Konwencję o prawie morza, która oprócz kodyfikacji dotychczasowych zwyczajów, wprowadziła nowe regulacje obejmujące sposoby eksploatacji, badania i ochrony poszczególnych obszarów morskich[5]. Powyższe względy spowodowały uznanie III konferencji prawa morza ONZ ją za jedną z największych i najbardziej znaczących konferencji w historii stosunków międzynarodowych[5].
Projekt Konwencji o prawie morza uchwalono 30 kwietnia 1982, zaś złożenie podpisów na dokumencie nastąpiło 10 grudnia tego samego roku[5]. W 1993 ratyfikowało ją 60 państw, a weszła w życie w 1994[5]. Składa się na nią 320 artykułów i 9 załączników (aneksów)[2]. Na mocy konwencji utworzono Międzynarodową Organizację Dna Morskiego, Międzynarodowy Trybunał Prawa Morza oraz Komisję Granic Szelfu Kontynentalnego[6]. Ponadto konwencja stanowi podstawę działania Zgromadzenia Państw Stron Konwencji o Prawie Morza, Komisji koncyliacyjnej zgodnie z Aneksem V, Trybunału arbitrażowego zgodnie z Aneksem VII i Specjalnego trybunału arbitrażowego na podstawie Aneksu VIII[7].
Obszary wchodzące w skład terytorium państwowego:
Obszary podlegające ograniczonej jurysdykcji lub suwerenności państw:
Obszary poza granicami jurysdykcji państw:
Mianem cieśnin międzynarodowych określa się naturalne drogi wodne łączące morza i oceany, nad brzegami których znajdują się terytoria więcej niż jednego państwa[8]. Od czasu określenia szerokości morza terytorialnego na 12 MM nastąpiło przekształcenie 116 cieśnin w tzw. cieśniny terytorialne[9] – Konwencja jamajska objęła je prawem przejścia tranzytowego[10]. Jednocześnie Konwencja zaakceptowała utrzymanie statusu prawnego cieśnin uregulowanych wcześniej osobnymi umowami międzynarodowymi[9].
| Cieśnina | Państwa | Sąsiednie akweny | Akt prawny | Regulacje |
| Cieśniny bałtyckie |  Dania  Szwecja |
Morze Północne i Morze Bałtyckie | Traktat kopenhaski z 14 marca 1857, ustawodawstwo duńskie, ustawodawstwo szwedzkie | Statki: rezygnacja przez Danię z pobierania opłat od statków i ładunków, zobowiązanie do niezatrzymywania statków pod żadnym pozorem – swoboda żeglugi statków handlowych; okręty wojenne – Dania[11]: limit ilości przepływających okrętów oraz określony czas przejścia; Szwecja[12]: całkowita swoboda przejścia okrętów wojennych |
| Cieśniny czarnomorskie |  Turcja |
Morze Czarne i Morze Śródziemne | Konwencja z Montreux z 20 lipca 1936 | Statki: swoboda przepływu i żeglugi na czas neutralności Turcji, w razie stanu wojny zakaz dla statków nieprzyjaciela; okręty wojenne: swobodny przepływ dla lekkich okrętów nawodnych i okrętów pomocniczych[13], ograniczenia dla większych jednostek państw nieczarnomorskich, w razie przystąpienia Turcji do wojny – przepływ floty wojennej uzależniony od uznania władz tureckich |
| Cieśnina Magellana |  Argentyna  Chile |
Ocean Atlantycki i Ocean Spokojny | Traktat graniczny między Chile i Argentyną z 23 lipca 1881, Porozumienie z 10 grudnia 1941, ustawodawstwo chilijskie | Początkowo neutralizacja brzegów cieśniny oraz całkowita swoboda przepływu statków i okrętów niezależnie od bandery; od 1941 uchylenie zakazu fortyfikowania cieśniny, zakaz żeglugi w nocy, kontrola przepływających statków[14]; od zakończenia II wojny światowej powrót do poprzednich regulacji |
Określenie międzynarodowy kanał morski stosuje się wobec sztucznych dróg wodnych, które łączą dwa akweny otwarte dla żeglugi międzynarodowej[15]. Umiędzynarodowienie kanału stanowiącego wody wewnętrzne państwa odnosi się do wolności żeglugi i pozostaje bez wpływu na strefę kanału, stanowiącą terytorium państwa[15].
| Kanał | Państwo | Sąsiednie akweny | Akt prawny | Regulacje |
| Kanał Sueski |  Egipt |
Morze Śródziemne i Morze Czerwone | ustawodawstwo egipskie | Otwarty dla żeglugi; wielkość statku, procedury związane z przepływem oraz wysokość opłat określone są przez administrację państwową |
| Kanał Panamski |  Panama |
Ocean Atlantycki i Ocean Spokojny | Traktaty Torrijos-Carter z 1977 | Otwarty dla żeglugi, od 1999 kontrolowany przez władze Panamy |
| Kanał Kiloński |  Niemcy |
Morze Bałtyckie i Morze Północne | Traktat wersalski z 28 czerwca 1919, wyrok STSM z 1923 w sprawie statku "Wimbledon" | Swoboda żeglugi dla flot handlowych i wojskowych państw pozostających w pokoju z Niemcami[16] |
| Kanał Koryncki |  Grecja |
Morze Jońskie i Morze Egejskie | ustawodawstwo greckie, porozumienia bilateralne | Swoboda żeglugi dla flot handlowych i wojskowych[17] |
D.R. Bugajski, Prawa żeglugowe okrętu w świetle prawa międzynarodowego, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2009, ss. 380, ISBN 978-83-7383-351-7.
