Proces pokazowy

Proces pokazowy - stosowana w państwach totalitarnych metoda publicznego inkryminowania całych grup społecznych lub politycznych poprzez wytaczanie publicznego procesu z oskarżenia sfingowanego (komunistyczne procesy pokazowe) lub oskarżenia rzeczywistego, lecz z pominięciem tradycyjnych form państwa prawa i procedury karnej (nazistowskie procesy pokazowe).

Procesy pokazowe wywoływały w konsekwencji falę terroru na niższych szczeblach władzy wobec grupy wskazanej na procesie jako wroga totalitarnego państwa (por. wróg ludu), były elementem doktryny tzw. prewencji ogólnej w komunistycznej teorii państwa i prawa. Procesy pokazowe miały na celu sterroryzowanie społeczeństwa, złamanie woli oporu. Ofiary procesów poddane licznym torturom, często przyznawały się do niepopełnionych czynów, co wzmagało tylko ucisk totalitarny.

Procesy pokazowe w ZSRR:

• proces eserowców (1922),
• proces biskupa Cieplaka (1923),
• proces szachtyński (in. proces Prompartii) (1929),
• proces Metro-Vickers,
• proces mienszewików (1931),
• procesy moskiewskie 1936-1938,
• proces szesnastu aresztowanych i uprowadzonych do Moskwy przywódców Polski podziemnej (czerwiec 1945).

Powojenne procesy pokazowe w państwach komunistycznych:

• Czechosłowacja - proces Rudolfa Slansky'ego (1952),
• Rumunia - proces Iuliu Maniu (1947),
• Bułgaria - proces pastorów, proces Nikoły Petkowa i proces Trajczo Kostowa (1949),
• Węgry - proces kardynała Mindszenty'ego i proces Laszlo Rajka (1949),
• Polska - Proces księży kurii krakowskiej (styczeń 1953) i proces biskupa kieleckiego Czesława Kaczmarka (wrzesień 1953).

Procesy pokazowe w III Rzeszy

W III Rzeszy odbyła się w latach 1944-1945 seria procesów pokazowych przed tzw. Trybunałem Ludowym (niem. Volksgerichtshof) nad aresztowanymi po zamachu na Hitlera członkami antyhitlerowskiego sprzysiężenia wojskowo-politycznego.