Tworzenie książki (wyłącz)
 Dodaj tę stronę do książki Pokaż książkę (0 stron) Proponowane strony

Przasnysz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Przasnysz
Herb Flaga
Herb Przasnysza Flaga Przasnysza
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat przasnyski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1427
Burmistrz Waldemar Marek Trochimiuk
Powierzchnia 25,16 km²
Ludność (2012)
• liczba
• gęstość

17 621[1]
668 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 29
Kod pocztowy 06-300
Tablice rejestracyjne WPZ
Położenie na mapie Polski
Poland location map.svg
"Przasnysz"
Przasnysz
53°01′N 20°53′E / 53.01667, 53.01667Na mapach: 53°01′N 20°53′E / 53.01667, 53.01667
TERC
(TERYT)
1141922011
SIMC 0966398
Urząd miejski
ul. J. Kilińskiego 2
06-300 Przasnysz
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Przasnysz(łac. Azymopolis) – miasto i gmina miejska w województwie mazowieckim, w powiecie przasnyskim, nad Węgierką. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa ostrołęckiego.

Miasto leżące na północnym Mazowszu ma połączenia drogowe z Warszawą, Olsztynem, Ostrołęką, Działdowem, Ciechanowem, Makowem Mazowieckim i Mławą. Przez Przasnysz przechodzą drogi: krajowa nr 57 i wojewódzkie nr 544 i nr 617. Na wschód od miasta znajduje się lotnisko Aeroklubu Północnego Mazowsza.

Według danych z 2 stycznia 2012 miasto miało 17 671 mieszkańców[2].

Spis treści

[edytuj] Środowisko naturalne

Według danych z roku 2002[3] Przasnysz ma obszar 25,16 km², w tym:

Miasto stanowi 2,07% powierzchni powiatu.

[edytuj] Poczet burmistrzów

III Rzeczpospolita

I kadencja (1990-1994) – Henryk Napiórkowski

II kadencja (1994-1998) – Stanisław Nowicki

III kadencja (1998-2002) – Zenon Aleksy Lendzion

IV kadencja (2002-2006) – Zenon Aleksy Lendzion

V kadencja (2006-2010) – Waldemar Marek Trochimiuk

VI kadencja (2010-2014) – Waldemar Marek Trochimiuk

[edytuj] Poczet przewodniczących rady miasta

III Rzeczpospolita

I kadencja (1990-1994) – Mieczysław Kaszubowski

II kadencja (1994-1998) – Ryszard Juklaniuk

III kadencja (1998-2002) – Zdzisław Zdziarski

IV kadencja (2002-2006) – Zenon Waldemar Wojda

V kadencja (2006-2010) – Zbigniew Sztuc

VI kadencja (2010-2014) – Piotr Jeronim

[edytuj] Historia

Kościół farny w Przasnyszu – miejsce chrztu św. Stanisława Kostki
Ratusz i rynek od strony pn.-zach
Rynek, pierzeja północna – kamienice z XIX-XX w

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie Przasnysza pochodzą z przełomu epoki brązu i żelaza (ok. 700 p.n.e.).

W XIII w. na terenie Przasnysza, nad rzeką Węgierką, funkcjonowała osada targowa. Stał tu również dwór myśliwski książąt mazowieckich, którego opis zamieścił Henryk Sienkiewicz w Krzyżakach .

Nazwa miasta wg ludowych przekazów pochodzi od młynarza Przaśnika, który ugościł zbłąkanego na polowaniu księcia Konrada I mazowieckiego i otrzymał następnie tytuł szlachecki wraz z okolicznymi ziemiami.

Szybki rozwój zawdzięczał Przasnysz korzystnemu położeniu na pograniczu dwóch ważnych pod względem gospodarczym terenów – Równiny Kurpiowskiej i rolniczej Wysoczyzny Ciechanowskiej. 10 października 1427 Przasnysz uzyskał od księcia mazowieckiego Janusza I Starszego przywilej miejski na prawie chełmińskim.

Największy rozkwit miasta nastąpił w wieku XVI, zwłaszcza po wcieleniu w 1526 Mazowsza do Korony. Administracyjnie Przasnysz wchodził w skład Ziemi Ciechanowskiej jako stolica rozległego powiatu. Lustracja dóbr królewskich z 1564 wykazała 689 domów w mieście i na przedmieściach oraz przeszło 500 rzemieślników różnych profesji:

Przasnysz był wówczas trzecim ośrodkiem miejskim Mazowsza po Warszawie i Płocku, liczył wg zaginionej dziś Kroniki klasztoru bernardynów 14 tysięcy mieszkańców, ale liczba ta jest zapewne znacznie przesadzona (współczesne szacunki historyków mówią raczej o 4-5 tysiącach). W opinii Jędrzeja Święcickiego było to miasto wielkie, sławne jarmarkami na woły, wg Aleksandra Gwagninamiasto szerokie, kamiennym budowaniem sławne.

Budynek d. starostwa w Przasnyszu

W 1576 Przasnysz stał się siedzibą starostwa niegrodowego. W 1648 starostwo przasnyskie otrzymał w nagrodę obrońca Zbaraża książę Jeremi Wiśniowiecki.

Kres świetności miasta położył wielki pożar w 1613, zarazy, a miary nieszczęść dopełnił najazd Szwedów. 26 stycznia 1657 po zwycięskiej potyczce z oddziałem brandenburskim stoczonej w rejonie Chorzel pojawił się w Przasnyszu Stefan Czarniecki, ale już 1 lutego zmuszony był się stąd wycofać pod naporem przeważających sił Szwedów dowodzonych przez Stenbocka. Wojska szwedzkie stacjonowały w Przasnyszu 11 dni.

Upadek Przasnysza okazał się niezwykle długotrwały. Dopiero w 2 poł. XVIII w. miasto zaczęło się ponownie rozwijać. W czasie Konfederacji Barskiej w okolicach Przasnysza mieściła się baza wypadowa oddziału konfederatów słynnego Kozaka Józefa Sawy-Calińskiego, wybitnego dowódcy, który po dostaniu się do niewoli rosyjskiej po bitwie pod Szreńskiem, zmarł z ran i został pochowany w okolicach Przasnysza w 1771[4].

13 marca 1794 stanął w Przasnyszu na czele zbuntowanej I Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej gen. Antoni Madaliński, który swym marszem z Ostrołęki do Krakowa dał sygnał do wybuchu powstania kościuszkowskiego. Madaliński zaciągnął tu oddziałek Kurpiów, formując z nich jednostkę strzelców pieszych.

Po klęsce insurekcji kościuszkowskiej i trzecim rozbiorze Polski (1795) Przasnysz znalazł się w składzie monarchii pruskiej jako siedziba rozległego powiatu obejmującego m.in. Ciechanów.

30 stycznia 1807 w Przasnyszu zatrzymał się Napoleon I Bonaparte.

W latach 1807-1815 Przasnysz wchodził w skład Księstwa Warszawskiego, następnie Królestwa Polskiego.

Z walk pod Przasnyszem 1915 Rosyjska karta propagandowa, ze zb. M. Krejpowicza

W 1863 powstańcy stoczyli w okolicach miasta kilka potyczek z oddziałami wojsk rosyjskich. 14 listopada 1863 w Przasnyszu dokonano publicznej egzekucji jednego z dowódców powstańczych Stefana Cieleckiego "Orlika" , wziętego do niewoli w czasie bitwy pod wsią Osówka.

W 2. połowie XIX w. nastąpił szybki rozwój Przasnysza. Działało tu kilka małych zakładów przemysłowych. Z końcem XIX w. władze wojskowe przystąpiły do budowy koszar przy ul. Makowskiej. W 1910 Przasnysz liczył 10,5 tys. mieszkańców[potrzebne źródło].

W czasie I wojny światowej, w listopadzie i grudniu 1914 pod Przasnyszem toczyły się ciężkie walki pomiędzy wojskami rosyjskimi i niemieckimi. Miasto wielokrotnie przechodziło z rąk do rąk. 24 lutego 1915 Przasnysz został zajęty przez Niemców, ale już 27 lutego zostali oni wyparci przez oddziały rosyjskie z I i II Korpusu Syberyjskiego.

Information icon.svg Osobny artykuł: Bitwa przasnyska.

13 lipca 1915 w obecności przybyłego feldmarszałka Paula von Hindenburga grupa gen. Gallvitza uderzyła na Przasnysz. Po wielogodzinnych walkach, 14 lipca Rosjanie opuścili miasto. W wyniku działań wojennych zniszczeniu uległo 70% zabudowy Przasnysza.

Information icon.svg Osobny artykuł: II bitwa przasnyska.

W sierpniu 1920 w okolicach Przasnysza miały miejsce wyjątkowo zacięte walki z bolszewicką 15 Armią. Przez dwa tygodnie miasto było okupowane przez wojska sowieckie. Wyzwolenie Przasnyszowi przyniósł 21 sierpnia 202 Pułk Piechoty ze składu Dywizji Ochotniczej płk. Adama Koca.

Budynek d. Szkoły Rolniczej, ob. Dom Pomocy Społecznej w Przasnyszu

W okresie międzywojennym Przasnysz był stolicą powiatu w województwie warszawskim. W pierwszych latach niepodległości trwała odbudowa miasta ze zniszczeń wojennych. Przasnysz otrzymał wiele budowli użyteczności publicznej: elektrownię, gimnazjum i szkołę powszechną, szkołę rolniczą, teatr miejski, stadion i dom sportowy. Głównym zajęciem ludności Przasnysza było nadal rolnictwo, rzemiosło oraz drobny handel. W 1938 Przasnysz liczył 8 tys. mieszkańców, w tym ok. 3 tys. Żydów.

W pierwszych dniach września 1939 pod Przasnyszem ciężkie boje toczyła Mazowiecka Brygada Kawalerii pod dowództwem płk. Jana Karcza. Po klęsce wrześniowej Niemcy włączyli powiat przasnyski do Rzeszy. Ludność żydowska została wysiedlona, a następnie wymordowana w obozach zagłady. W klasztorze kapucynek utworzono obóz pracy przymusowej, zakonnice zaś i pasjonistów z pobliskiego klasztoru męskiego wywieziono do obozu koncentracyjnego Soldau (KL) w Działdowie. W okresie okupacji hitlerowskiej w rejonie Przasnysza aktywną działalność prowadziły organizacje konspiracyjne i oddziały partyzanckie, gł. AK i NSZ. 17 czerwca 1942 Niemcy rozstrzelali za miastem 20 zakładników. 17 grudnia tegoż roku w publicznej egzekucji w rynku powieszono 5 członków sztabu Obwodu ZWZ-AK.

Szpital im. Wojciecha Oczki w Przasnyszu

Wkrótce po zajęciu miasta przez wojska sowieckie 18 stycznia 1945 NKWD rozpoczęła masowe aresztowania i deportacje polskich patriotów. W latach 1945-51 w okolicach Przasnysza działały liczne oddziały zbrojne antykomunistycznego podziemia. W latach 60. rozpoczął się szybki rozwój miasta, zahamowany w wyniku reformy administracyjnej z 1975.

Z dniem 1 stycznia 1999 Przasnysz został siedzibą powiatu w województwie mazowieckim.

[edytuj] Zabytki

Kościół farny i wolnostojąca dzwonnica
Kościół i klasztor pasjonistów w Przasnyszu

W okresie okupacji hitlerowskiej rozebrane zostały:

Po II wojnie światowej ich los podzielił XIX-wieczny kościół ewangelicki.

[edytuj] Rejestr zabytków KOBiDZ

Według rejestru zabytków KOBiDZ[6] na listę zabytków wpisane są obiekty:

[edytuj] Gospodarka

W Przasnyszu działa 1 centrum handlowe[7], 5 dyskontów spożywczych[8] oraz 1 market elektroniczny.

Największe zakłady produkcyjne[9]Kross SA, ABB Sp. z o.o..

[edytuj] Edukacja

[edytuj] Szkoły podstawowe

[edytuj] Gimnazja

[edytuj] Szkoły ponadgimnazjalne

[edytuj] Szkoły policealne

[edytuj] Szkoły wyższe

[edytuj] Kultura

Ratusz w Przasnyszu (ob. Muzeum Historyczne)
Siedziba Rady Gminy i Powiatu

[edytuj] Muzea

[edytuj] Biblioteki

[edytuj] Domy i ośrodki kultury

[edytuj] Stowarzyszenia regionalne

[edytuj] Wydawnictwa

[edytuj] Kultura niezależna

[edytuj] Media

[edytuj] Obecnie

[edytuj] Dawniej

[edytuj] Sport i rekreacja

Rzeka Węgierka

[edytuj] Życie religijne

Kościół i klasztor kapucynek w Przasnyszu
Klasztor kapucynek w Przasnyszu

Miasto posiada 3 parafie rzymskokatolickie, skupione wokół dekanatu przasnyskiego. W Przasnyszu są także 4 zgromadzenia zakonne tj. ojcowie pasjoniści, siostry klaryski kapucynki, Siostry Pasjonistki Św. Pawła od Krzyża oraz Siostry Miłosierdzia św. Wincentego á Paulo.

[edytuj] Legenda o Przaśniku

– Legenda głosi, że książę Konrad mazowiecki, polując na zwierzynę, zabłądził w lesie i dotarł do Przaśnika, młynarza. Ten, nie wiedząc, kim jest nieznajomy, ugościł go u siebie. Następnego poranka, kiedy księcia znalazł jego orszak, Konrad w podzięce nadał Przaśnikowi liczne ziemie oraz osadę nazwał Przasnyszem[10].

[edytuj] Demografia

Dane z 30 czerwca 2004[11]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 17 110 100 8862 51,8 8248 48,2
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
680 352,2 327,8
Dane historyczne
Rok Ludność Zm., %
1910 10 500
1921 6340 –39,6%
1938 8000 26,2%
1997 17 552 119,4%
1998 17 556 0%
2006 17 823 1,5%
2007 16 993 –4,7%
1910,1921,1938[potrzebne źródło]
1997,2007 – dane GUSu[12]


Information icon.svg Osobny artykuł: Ludność Przasnysza.

[edytuj] Osiedla

Władze miasta powołały 11 osiedli, będącymi jednostkami pomocniczymi gminy[potrzebne źródło]. Zarząd każdego osiedla jest wybierany na czteroletnią kadencję. Osiedla mieszkaniowe:

[edytuj] Komunikacja

Przasnysz nie posiada stacji kolejowej – najbliższa taka stacja znajduje się w Ciechanowie, jest ona obsługiwana przez PKP-Intercity oraz Koleje Mazowieckie. Miasto posiada za to wiele połączeń autobusowych, obsługiwanych przez przedsiębiorstwa PKS Przasnysz, PKS Ciechanów, PKS Ostrołęka, PKS Warszawa, PKS Olsztyn, PKS Mława, PKS Mrągowo oraz przewoźników prywatnych. Przasnysz posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Warszawą, Ostrołęką, Ciechanowem, Olsztynem, Poznaniem, Płockiem, Mławą, Białymstokiem, Gdańskiem, Szczytnem, Mrągowem, Makowem Mazowieckim i in.

Najczęstsze połączenia są do Ciechanowa ( gdzie można przesiąść się na pociąg), Warszawy, Makowa Mazowieckiego oraz Ostrołęki.

[edytuj] Osoby urodzone w Przasnyszu

[edytuj] Osoby związane z Przasnyszem

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Przasnyszem.

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. Dane z Urzędu Miasta w Przasnyszu : Dane demograficzne (Stan w dniu 2 I 2012 r.). [dostęp 2.01.2012].
  2. Urząd Miasta Przasnysz - Dane demograficzne
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. "...pochowano go w polu pod figurą bez wszelkiego obrządku kościelnego pod Przasnyszem. ..." Jędrzej Kitowicz, Pamiętniki, czyli Historia polska, rozdz. "O Sawie"
  5. wyburzony w 1941 roku wyburzone. pl
  6. KOBiDZ: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo mazowieckie. [dostęp 26 września 2008].
  7. Stokrotka
  8. Biedronka (2), Zielony Market (4), POLOmarket, Lidl, Stokrotka
  9. wiodące firmy
  10. Legenda o Przaśniku Miasto Przasnysz
  11. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  12. Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Linki zewnętrzne

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Przasnysz&oldid=31387624
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach

Polecamy: Pozycjonowanie, wózki dziecięce, Kino domowe, Viagra, Kredyty