Przymiotno węgierskie

Przymiotno węgierskie
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Klad	rośliny naczyniowe
Klad	Euphyllophyta
Klad	rośliny nasienne
Klasa	okrytonasienne
Klad	astrowe
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	przymiotno
Gatunek	przymiotno węgierskie
Nazwa systematyczna
Erigeron hungaricus (Vierh.) Pawł. in Rosl. Polsk., Pl. Polon. Exsicc. Ser. II. Cent. II. 20
Synonimy
E. neglectus auct. Non A. Kern.
Kategoria zagrożenia
Kategoria zagrożenia w Polsce (CzK) EX EW CR EN VU LR Kategoria: niższego ryzyka
Zdjęcia i grafiki w Commons

Przymiotno węgierskie (Erigeron hungaricus (Vierh.) Pawł.) – gatunek rośliny należący do rodziny astrowatych. Występuje w górach Europy, endemit tatrzański. W Polsce gatunek rodzimy. Występuje wyłącznie w Karpatach; w części południowo-wschodniej, w Górach Rodniańskich oraz w Tatrach (endemit ogólnokarpacki). W Polsce wyłącznie w Tatrach.

Morfologia

Łodyga 

Wzniesiona, pojedyncza, czerwono nabiegła, o wysokości 5-15(30) cm, silnie i szorstko owłosiona, szczególnie w górnej części, bez gruczołów.

Liście

Grube, nieco mięsiste. Liście różyczkowe oraz dolne łodygowe łopatkowate, tępe, zwężające się w krótki i bardzo szeroko uskrzydlony ogonek. Górne liście łodygowe mniejsze i ostro zakończone. Wszystkie liście są orzęsione po bokach, blaszka (przynajmniej na spodniej stronie) jest naga. Po zasuszeniu często stają się żółtozielone.

Kwiaty

Zebrane w pojedynczy, niemal półkulisty koszyczek na szczycie łodygi. Średnica koszyczka 2-3 cm. Listki okrywy gęstowełniste, bez gruczołów i przeważnie purpurowe. W koszyczku występują trojakie kwiaty: brzeżne języczkowate, środkowe rurkowate obupłciowe lub żeńskie. Kwiaty obupłciowe i żeńskie są wymieszane, żeńskie mają wąskorurkową koronę. Kwiaty brzeżne języczkowate są czerwone lub liliowe, wszystkie wewnętrzne kwiaty są żółte. Brzeżne kwiaty języczkowate są niemal dwukrotnie dłuższe od środkowych rurkowatych. We wszystkich kwiatach puch kielichowy w jednym szeregu.

Owoc

Niełupka o długości ok. 2 mm z puchem kielichowym o długości 3,5-4,5 mm.

Gatunki podobne

Przymiotno jednokoszyczkowe, w Polsce również występujące wyłącznie w Tatrach. Morfologicznie bardzo podobne, różni się głównie kwiatami w koszyczku (są tylko dwojakiego rodzaju; wszystkie wewnętrzne rurkowate są obupłciowe, brak żeńskich). Niewielkie różnice w owłosieniu liści; u p. jednokoszyczkowego liście są owłosione również na górnej i spodniej stronie.

Biologia i ekologia

Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od lipca do sierpnia. Roślina wiatrosiewna. Porasta wilgotne skały i hale, dużo częściej na podłożu wapiennym. Występuje w piętrze kosówki i piętrze alpejskim Tatr. Stanowiska na Giewoncie, żwirowisku w Dolinie Kościeliskiej i na Kominiarskim Wierchu od strony Doliny Starorobociańskiej (1490–1620 m n.p.m.). Odnaleziono także stanowisko w górnej części Wąwozu Kraków (1410–1620 m n.p.m.). W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla związku (All.) Seslerion tatrae.

Zmienność

Tworzy mieszańce z przymiotnem jednokoszyczkowym.

Zagrożenia i ochrona

Kategoria zagrożenia gatunku w Polsce wg Polskiej Czerwonej Księgi Roślin: LR (niższego ryzyka). Gatunek nie ma statusu gatunku prawnie chronionego – w Polsce występuje wyłącznie na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego, gdzie i tak podlega ochronie.

Bibliografia

1. Zbigniew Mirek: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Halina Piękoś-Mirkowa. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 2003. ISBN 83-7073-385-9. 
2. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.