Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Przytyk | |||
|
|||
| Państwo |  Polska |
||
| Województwo | mazowieckie | ||
| Powiat | radomski | ||
| Gmina | Przytyk | ||
| Liczba ludności (2006) | 990 | ||
| Strefa numeracyjna | (+48) 48 | ||
| Kod pocztowy | 26-650 | ||
| Tablice rejestracyjne | WRA | ||
|
Położenie na mapie Polski
  Przytyk
|
|||
| Na mapach: | |||
| Strona internetowa miejscowości | |||
Przytyk (jidysz: פשיטיק) − wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim, siedziba gminy Przytyk. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa radomskiego. Umiejscowiona jest nad rzeką Radomką w odległości 17 km od Radomia.
Spis treści |
Przytyk od początku istnienia należał do rodziny Podlodowskich herbu Janina, których siedzibą był Zameczek (dawniej zwany Ostrów).
Miasto Przytyk zostało założone w 1333 roku przez Piotra z Podlodowa.
W 1488 roku otrzymało przywilej organizowania dwóch dorocznych jarmarków i cotygodniowych targów w dni poniedziałkowe, nadany przez króla Kazimierza Jagiellończyka na Sejmie w Radomiu. Tradycja cotygodniowych targów poniedziałkowych przetrwała przez ponad 500 lat do czasów dzisiejszych.
Duży wpływ na handlową atrakcyjność Przytyka miało jego położenie. Leżał on na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych: Traktu królewskiego (Trakt Mazowiecki Warszawa - Kraków) z Traktem Wielkopolskim (Lublin - Poznań). Skrzyżowanie to było zwane środkiem lub też Pępkiem Europy. Swoje atrakcyjne położenie miasto utraciło w 1834 roku (wybudowana została szosa od Szydłowca przez Radom do Białobrzegów).
Poza rodziną Podlodowskich w historię miasta wpisała się również słynna rodzina Kochanowskich ze Sycyny. W 1570 roku odbył się tu ślub słynnego poety Jana Kochanowskiego z Dorotą Podlodowską. Miejscowość stała się własnością rodową Kochanowskich.
W 1704 roku armia króla szwedzkiego Karola XII przemaszerowała przez Przytyk udając się na wyprawę przeciwko Augustowi II.
Po wojnach w XVII wieku i ogromnym pożarze w 1795 roku miasto utraciło na znaczeniu.
11 sierpnia 1831 roku walczyły tu oddziały Wittenberga z oddziałami polskimi.
W 1835 Kochanowscy utracili prawa do mista jako kara za udział w powstaniu listopadowym.
Prawa miejskie Przytyk utracił w 1869.
Od XVII wieku w Przytyku rozwijało się osadnictwo żydowskie. W 1921 roku Żydzi stanowili 81% ogółu mieszkańców. W XVIII wieku powstał tu kahał. Ludność żydowska trudniła się przeważnie handlem i rzemiosłem.
Działał tu klub sportowy Makabi, liczący 30 członków, Stowarzyszenie Opieki nad Chorymi, Bractwo Pogrzebowe, Kasa Pożyczkowa Gemilas Chased. Aktywne były ortodoksyjne, syjonistyczne i komunistyczne ugrupowania polityczne.
9 marca 1936 doszło do starć ulicznych zwanych pogromem w Przytyku[1][2].
W czasie II wojny światowej Niemcy wysiedlili około 2 700 Żydów do gett w Szydłowcu i Przysusze.
W 1942 roku całą wieś i okolice zamieniono na poligon niemiecki, burząc wszystkie budynki z wyjątkiem kościoła. 8 września 1944 roku Gestapo odkryło pod podłogą kościoła schowek z bronią. Wydano wówczas rozkaz zburzenia kościoła, lecz nie wykonano go z powodu sprzeciwu katolickich żołnierzy austriackich, zbliżającego się frontu i coraz częstszych akcji partyzanckich.
Lokalna społeczność powołała Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Przytyckiej, które wydaje własny biuletyn Ziemia Przytycka.
Współczesność to przede wszystkim wciąż rozwijająca się uprawa papryki i związane z nią Ogólnopolskie Targi Papryki, skupiające producentów i handlowców tego warzywa.
Zbiornika wodnego w Domaniowie o powierzchni ponad 500 hektarów zwiększa atrakcyjność Gminy Przytyk.
Liczne szlaki rowerowe prowadzące przez gminę zainicjowane zostały przez Związek Gmin Radomka, który skupia gminy leżące nad rzeką Radomka i ma swoja siedzibę w Przytyku.
W gminie istnieją gospodarstwa agroturystyczne zrzeszone w Stowarzyszeniu Gospodarstw Agroturystycznych Zalew Domaniów.
Przytyk jest Gminnym Centrum Oświatowym (szkoła podstawowa, gimnazjum, liceum ogólnokształcące).
Ważniejszych zakłady pracy funkcjonujące w Gminie:
Wybudowany w XX wieku kościół pod wezwaniami Znalezienia Krzyża Świętego, w stylu barokowo-renesansowym projektu architekta warszawskiego Stefana Szyllera. W jego prezbiterium wisi (ze względu na właściwą sobie symbolikę i oryginalne miejsce jest jedyną osobliwością świątyni) obraz Znalezienia Krzyża Świętego namalowany przez malarza Jana Henryka Rożena.
W miejscowości Oblas znajduje się w dużym stopniu zdewastowany dwór z XIX wieku z zabytkowym spichlerzem.
W odległości 3 kilometrów od Przytyka w miejscowości Zameczek usytuowany jest dwór z połowy XIX wieku projektu Franciszka Marii Lanciego.
Najstarszą budowlą w okolicy jest wybudowany w 1420 roku kościół pod wezwaniem Świętego Wawrzyńca we Wrzosie, który został rozbudowany na początku XX wieku. Na cmentarzu w Przytyku przy kościele parafialnym znajdują się cztery kamienne płyty z XVI wieku, poświęcone m.in. Katarzynie Białaczowskiej, żonie Wawrzyńca Podlodowskiego oraz Lupie Podlodowskiemu teściowi poety Jana Kochanowskiego. Przy kościele stoi pomnik nagrobny z amforą na szczycie Ignacego Dzianeta (zm. 1827 roku), sędziego pokoju powiatu radomskiego.
W dzielnicy Piaski znajduje się cmentarz żydowski na którym zachowało się jeszcze kilka macew - płyt nagrobnych. To jedyny ślad po licznej tutaj przed II wojną światową mniejszości Żydowskiej.
|
||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
