Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Pyrzyce | |||||
|
|||||
| Państwo |  Polska |
||||
| Województwo | zachodniopomorskie | ||||
| Powiat | pyrzycki | ||||
| Gmina | Pyrzyce gmina miejsko-wiejska |
||||
| Prawa miejskie | 1263 | ||||
| Burmistrz | Jerzy Marek Olech | ||||
| Powierzchnia | 38,79 km² | ||||
| Ludność (2008) • liczba • gęstość |
12 750 328,7 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 91 | ||||
| Kod pocztowy | 74-200 | ||||
| Tablice rejestracyjne | ZPY | ||||
|
Położenie na mapie Polski
  Pyrzyce
|
|||||
| Na mapach: | |||||
| TERC (TERYT) |
4324312054 | ||||
| SIMC | 0979515 | ||||
|
Urząd miejski
plac Ratuszowy 174-200 Pyrzyce |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
 Hasło Pyrzyce w Wikisłowniku |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Pyrzyce (łac. Piriseum lub Pirissa[1], niem. Pyritz) – miasto powiatowe w województwie zachodniopomorskim, leżące ok. 45 km od centrum Szczecina. Siedziba miejsko-wiejskiej gminy Pyrzyce. Według danych z 31 grudnia 2008 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 12 750[2].
Pyrzyce położone są nad Kanałem Młyńskim, na rolniczych terenach Równiny Pyrzycko-Stargardzkiej.
W latach 1946−1998 Pyrzyce administracyjnie należały do województwa szczecińskiego.
Integralne części Pyrzyc stanowią: Górne, Karniewo, Obojno, Pogorzałki, Polnik, Sicina.
Spis treści |
Nazwa Pyrzyce pochodzi najprawdopodobniej od staropolskiego słowa pyro, oznaczającego pszenicę. Nazwa podkreśla historyczne związki miasta z gospodarką rolną. Po II wojnie światowej przejściowo miasto nosiło nazwę Perzyce[3][4]. Obecnie obowiązującą nazwę wprowadzono rozporządzeniem ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 roku[5].
Do roku 1945, czyli do całkowitego zniszczenia podczas walk o miasto i znalezienia się Pyrzyc w granicach Polski, miejscowość ze względu na jej dobrze zachowaną starówkę nazywana była mianem Rothenburg ob der Tauber Pomorza.
Osadnictwo w rejonie Pyrzyc jest bardzo stare, wzmianki pisane pojawiają się w VIII-IX wieku (opis w Geografie Bawarskim). W drugiej połowie X wieku Pyrzyce zostały podporządkowane Piastom, ale od XI wieku gród znowu prowadził samodzielną politykę w ramach państwowości pomorskiej.
W 1124 r. mieszkańcy Pyrzyc przyjęli chrzest. Na czele misji chrystianizacyjnej, wysłanej na Pomorze Zachodnie przez polskiego księcia Bolesława Krzywoustego, stał biskup niemiecki Otton z Bambergu, późniejszy św. Otton, od 2006 r. patron miasta.
W XII wieku Pyrzyce były grodem kasztelańskim, a w kolejnym wieku ośrodkiem wójtostwa krajowego. W latach 1230−1240 przy wczesnośredniowiecznym grodzie powstało "nowe" miasto, wzorowane na miastach Europy Zachodniej. Miało owalny kształt, dwie główne ulice, w centrum znajdował się obszerny plac targowy, na którym później wzniesiono kościół farny oraz ratusz. Z czasem przejęło ono funkcje dawnego grodu, a podgrodzie przeszło w poczet dóbr klasztoru augustianek.
Prawa miejskie Pyrzyce otrzymały w 1263 r. z rąk księcia zachodniopomorskiego Barnima I. XIII wiek to czas intensywnego rozwoju. Miasto rozpoczęło budowę systemu fortyfikacji – murów obronnych, fosy i wałów. Mury były rozbudowywane w kolejnych wiekach.
Mimo licznych wojen Pyrzyce długo pozostawały niezdobyte. Najcięższe oblężenie miało miejsce w 1478 r., gdy książę Bogusław X bronił się przed natarciem 10-tysięcznego wojska elektora brandenburskiego Albrechta.
O rozwoju i znaczeniu Pyrzyc od wieków decydowało rolnictwo. Było to spowodowane warunkami naturalnymi – tutejsze gleby (tzw. czarne ziemie) są wyjątkowo żyzne. W średniowieczu Pyrzyce nazywano spichlerzem Pomorza Zachodniego[potrzebne źródło].
Od 1493 r. miasto należało do Księstwa Zachodniopomorskiego. XVI wiek to okres gospodarczego ożywienia Pyrzyc, zahamowanego w wieku XVII. W czasie wojny trzydziestoletniej zniszczone, w 1637 r. dostały się we władanie Szwecji. Od 1653 r. znalazły się w granicach Brandenburgii, później Królestwa Pruskiego.
Rozwój w połowie XVIII w. również wiązał się z rolnictwem. Miasto zaczęło się wówczas rozwijać poza obramowaniem murów (część południowa). W XIX w. dodatkowy impuls dało Pyrzycom uruchomienie połączenia kolejowego ze Stargardu Szczecińskiego przez Myślibórz do Kostrzyna nad Odrą (1882), a pod koniec XIX w. odgałęzienia do Gryfina, Godkowa i Płońska. Dworzec kolejowy usytuowano na przedmieściu północnym, co spowodowało rozbudowę tej części miasta. W tym samym, 1882 roku, oddano do użytku seminarium nauczycielskie (obecnie szpital).
W XIX i XX wieku na ziemię pyrzycką przyjeżdżały tysiące Polaków[potrzebne źródło]. Pracowali w tutejszych gospodarstwach rolnych. W 1909 r. z ich składek powstała polska kaplica katolicka przy dzisiejszej ulicy Lipiańskiej, obecnie nieistniejąca.
W pierwszych dziesięcioleciach XX wieku oddawano do użytku sieci kanalizacyjną, wodociągową i gazową. Od 1921 r. powstawały osiedla przy obecnych ulicach Wojska Polskiego, Ogrodowej i Jana Pawła II (wcześniej Klonowa). Zbudowano też obiekty sportowe, m.in. odkryty basen o wymiarach olimpijskich.
Zimą 1945 r. zostały ustanowione przez Niemców twierdzą broniącą dostępu do Szczecina[potrzebne źródło]. Po trwających ponad miesiąc działaniach wojennych twierdza została zdobyta przez oddziały 47 Armii Radzieckiej gen. F. Pierchorowicza. 2 marca 1945 r. to data zajęcia Pyrzyc przez Sowietów i symboliczny początek administracji polskiej w mieście. W wyniku walk zostało ono zniszczone w 90%[potrzebne źródło]. Znaczna część zabytków jednak przetrwała.
| Dane historyczne | ||
|---|---|---|
| Rok | Ludność | Zm., % |
| 1830 | 4100 | – |
| 1930 | 9000 | 119,5% |
| 1936 | 10 800 | 20% |
| 1950 | 4700 | –56,5% |
| 1960 | 5500 | 17% |
| 1970 | 8800 | 60% |
| 1980 | 11 600 | 31,8% |
| 1990 | 12 900 | 11,2% |
| 2000 | 13 001 | 0,8% |
| 2007 | 12 717 | –2,2% |
| Powyższe dane nie mają podanego źródła! | ||
Zniszczenia powojenne były powodem przeniesienia latem 1945 r. siedziby powiatu do Lipian. Po pięciu latach, naznaczonych odgruzowywaniem miasta i początkami jego odbudowy, Pyrzyce znów stały się siedzibą powiatu.
W 1958 r. zaczęto odbudowę gotyckiego kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. Wśród ocalałych budowli znalazła się też kaplica Świętego Ducha, która po renowacji została zaadaptowana w 1969 r. na bibliotekę miejską. Odrestaurowano ratusz miejski, który stał się jak dawniej siedzibą władz. Dokonano również konserwacji i odrestaurowania zniszczonych odcinków murów miejskich (głównie w części północnej). W 1991 r. zakończono remont kościoła poaugustiańskiego Najświętszej Marii Panny Bolesnej, który znajduje się w historycznie najstarszej części miasta (ul. Staromiejska).
Po wojnie intensywnie rozwijało się budownictwo mieszkaniowe. Rok 1960 był początkiem budowy bloków mieszkalnych, które powstawały na terenie zniszczonej starówki. We wschodniej części Pyrzyc, przy ulicy Słonecznej, stanęło osiedle mieszkaniowe Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych. W kolejnych latach zbudowano osiedla przy ul. Narutowicza i ul. Obrońców Stalingradu (późniejsza ul. Stargardzka), przy ul. Dworcowej i ul. Rejtana, osiedle Pod Lipami, a także usytuowane z dala od centrum miasta osiedle domów jednorodzinnych przy ul. Mickiewicza.
1 stycznia 1973 r. na podstawie uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej Pyrzyce stały się siedzibą gminy. W mieście znajdowała się Gminna Rada Narodowa licząca 68 radnych. W skład rady wchodziły cztery komisje: Planu, Budżetu i Finansów oraz Spraw Komunalnych i Zaopatrzenia; Rolnictwa; Oświaty, Kultury i Spraw Socjalnych; Ładu i Porządku Publicznego. Powołano wspólny dla miasta i gminy Urząd Stanu Cywilnego oraz Społeczną Komisję Pojednawczą. 9 grudnia 1973 r. w miejsce Urzędu Gminy oraz Prezydium Miejskiej Rady Narodowej powołano Urząd Miasta i Gminy[6].
W 1989 r. rozpoczęła działalność nowa oczyszczalnia ścieków, a od 1997 r. Pyrzyce, jako pierwsze miasto w Polsce, mogły się pochwalić posiadaniem ciepłowni geotermalnej[potrzebne źródło].
W 1987 r. zlikwidowany został odcinek kolei do Płońska, a w następnych latach zamknięto kolejne połączenia pasażerskie. W 2004 r. wyłączono z ruchu ostatnie połączenie, z Pyrzyc do Stargardu Szczecińskiego. Obecnie trasa kolejowa jest wykorzystywana tylko do przewozów towarowych.
Od 1 stycznia 1999 r. (wejście w życie reformy administracyjnej) miasto jest siedzibą powiatu, wchodzącego w skład województwa zachodniopomorskiego. Powiat pyrzycki obejmuje gminy: Pyrzyce, Lipiany, Bielice, Przelewice, Kozielice oraz Warnice.
Zabytki chronione prawnie w Pyrzycach:
Obiekty historyczne w Pyrzycach:
W Pyrzycach działają dwa przedszkola.
Szkoły podstawowe i gimnazja
Szkoły ponadgimnazjalne
Inne ośrodki edukacyjne
W mieście znajduje się dworzec kolejowy (obecnie nieczynny).
Dawniej przez Pyrzyce jeździły pociągi pasażerskie i towarowe ze Stargardu Szczecińskiego do Myśliborza (Kostrzyna), Gryfina, Godkowa i Płońska Pyrzyckiego (linia rozebrana). Obecnie co jakiś czas jeździ pociąg towarowy głównie z materiałami do zakładu NNC Roads w Głazowie.
Przez miasto przebiegają dwie drogi wojewódzkie: nr 106 i nr 122. Ponadto w pobliżu miasta biegnie droga ekspresowa S3. Komunikację autobusową prowadzi lokalny oddział PKS Stargard oraz przedsiębiorstwo Paan Bus ze Starego Czarnowa. Autobusy kursują do Szczecina, Gorzowa Wielkopolskiego, Stargardu Szczecińskiego, Barlinka oraz do innych miejscowości.
Lista cyklicznych imprez kulturalnych i rozrywkowych, które odbywają się w Pyrzycach:
Miejski Ludowy Klub Sportowy Sokół Pyrzyce – klub piłkarski założony w 1958 roku. W sezonie 2009/2010 zespół występuje w IV lidze, w grupie zachodniopomorskiej
Lista obiektów sportowych i rekreacyjnych w Pyrzycach:
W mieście zaczyna się 
Szlak Ziemi Pyrzyckiej im. Stanisława Jansona, będący oznakowanym szlakiem turystycznym o długości 58 kilometrów. Biegnie on na trasie: Pyrzyce – Brzesko – Przelewice (ogród dendrologiczny) – Koszewo – Morzyczyn.
Pierwsze próby stworzenia w Pyrzycach gazety pojawiły się w 1832 roku, kiedy drukarz Jantzen ze Schwedt/Oder zaproponował władzom wydawanie tygodnika wówczas burmistrzowi udało się pozyskać jedynie kilku prenumeratorów. W 1840 Jantzen znów zabiegał o wydawanie gazety w Pyrzycach i Stargardzie. 21 grudnia wydał jeden numer Pyritzer Kreisblatt. Dalej zbierano oferty od drukarzy (m.in. z Halle (Saale), Berlina czy Myśliborza). W 1842 pozyskano w Pyrzycach 141 prenumeratorów i Jantzen wydawał od lipca co jakiś czas Wochen u. Kreisblattes in Pyritz, a od 14 sierpnia 1845 tygodnik Wochen und Kreisblattes f. Stadt u. Kreis Pyritz. Gdy w radzie miejskiej wzmocniły się walki frakcyjne swoje zabiegi o wydawanie czasopisma rozpoczął M. W Siebert z Myśliborza, jednak ze względu na przedłużające się rozmowy z prezydentem rejencji zrezygnował. Powrócił w 1848 roku gdy rozpoczęła się walka Pyrzyc o przeniesienie siedziby powiatu ze Stargardu. Swoją gazetę "Kreis - Wochenblattes" wydał już 24 marca, ale szybko przeniósł sie do Berlina i drukarnię prekazał pyrzyckiemu lekarzowi Dawidsonowi. Siebert wrócił od miasta w po przeniesienu wład powiatowych, gdy 2 lipca 1849 otrzymał zgodę na wydawanie tygodnika Oeffentlichen Anzeiger. Drukarnię w 1850 sprzedał Janowi Spanierowi ze Stargardu. Wydawał on od 8 czerwca 1850 do stycznia 1852 Pyritzer Kreis-Wochenblatt. Od 1 stycznia 1852 wydawał w każdą sobotę tygodnik dla Pyrzyc, Barlinka, Lipian i Bań Wochenblatt f. Pyritz, Berlinchen, Lippehne und Bahn. 20 lipca 1853 pyrzycki Kreistag podjął uchwałę o wydawaniu od 1 października gazety powiatowej Pyritzer Kreisblatt. Zadanie to zlecił painerowi, który natychmiast je przyjął. Od 2 października w drukarni Backe w Pyrzycach drukowano wychodzący dwa razy w tygodniu Kreis-Blatt für den Pyritzer Kreis, później pod tytułem Pyritzer Kreisblatt. Od 1862 wychodził 3 razy w tygodniu w formacie 24x19 cm. W 1859 wydawnictwo, drukarnię i gazetę przejął Hesse. Jego zainteresowanie ambitną publicystyką społeczno-polityczną sprawiło, że od 25 marca 1862 wydawał 3 razy w tygodniu konserwatywną gazetę Allgemeine Pyritzer Zeitung. Samodzielnie działał tylko kwartał i od lipca był dodatkiem do Kreisblattu. Od stycznia 1862 3 razy w tygodniu wychodził Der Bote aus dem Weizacker.[8]
Od kwietnia 1864 Pyritzer Kreisblatt był czterostronicowym dziennikiem z dodatkiem polityczno-społecznym.Od 1865 do 1878 wydawane znów trzy razy w tygodniu. Później do 1945 dziennik.
Po wojnie, od 1952 do 1954 organem władz był Głos Ziemi Pyrzyckiej. Od końca lat 80. do 1995 roku Podregion Pyrzycki NSZZ Solidarność wydawał gazetę "Baszta", której tytuł i winieta nawiązywały do Baszty Sowiej – jednej z najbardziej rozpoznawalnych budowli Pyrzyc. W 1991 r. opublikowano trzy numery "Wiadomości Pyrzyckich", które później przez krótki czas były pyrzyckim dodatkiem do "Gazety Wyborczej". W latach 90. ukazywała się "Agropanorama na Pomorzu" – miesięcznik o tematyce rolno-gospodarczej, a w latach 1999-2000 tygodnik "7 Dni Pyrzyc", który później został połączony z bliźniaczym 7 dni Stargardu i tym sposobem nastąpiło zamknięcie gazety. W tym samym czasie docierał do Pyrzyc miesięcznik Gazeta Nasza wzbogacany później o dodatek Kolumna pyrzycka. W lipcu i sierpniu w formacie dwutygodniowym wyszły cztery numery czasopisma Głos Pyrzycki.
Od 1991 r. do dziś wydawany jest miesięcznik "Gazeta Ziemi Pyrzyckiej", od 2002 ukazuje się także dwutygodnik "Puls Powiatu". Początkowo w dwóch mutacjach - pyrzyckiej i myśliborskiej (podtytuły odpowiednio: dwutygodnik powiatu pyrzyckiego i myśliborskiego), od 2004 przez trzy lata numerowany od nowa jako gazeta dla obu powiatów, bez podtytułu, natomiast od września 2007 wydawany wyłącznie w powiecie pyrzyckim z podtytułem "Dwutygodnik powiatu pyrzyckiego" i zachowaną numeracją od 2004 roku. Redakcja mieści się w Lipianach.
Oprócz oficjalnych stron internetowych w mieście działają dwa niezależne portale: Pyrzyce.info i Pyrzyce.biz.
Wiadomości lokalne z powiatów pyrzyckiego i myśliborskiego prezentuje radio VOX FM Lipiany. W mieście działalność prowadzi również Telewizja Aura[9], która od 2004 roku co drugi piątek emituje program informacyjny "Spichlerz", produkowany przez Pyrzycki Dom Kultury. Nieregularnie pojawia się też "Rozmowa Spichlerza", program Liceum Ogólnokształcącego "W rytmie młodzieży", a także retransmisje obrad Rady Miasta i Rady Powiatu. W pozostałym czasie prezentowany jest widok miasta z kamery umieszczonej na dachu budynku Pyrzyckiego Domu Kultury.
W Pyrzycach znajduje się Komenda Powiatowa Policji, Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej oraz Straż Miejska. W 2009 r. władze miasta utworzyły Straż Międzygminną, działającą na terenie gmin Pyrzyce, Przelewice i Lipiany.
W mieście funkcjonuje stacja pogotowia ratunkowego, a od 2007 r. także centrum powiadamiania ratunkowego (w siedzibie Straży Pożarnej).
W 2006 r. uruchomiono monitoring miasta.
Miasto jest siedzibą dekanatu Pyrzyce w archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej Kościoła rzymskokatolickiego. Pyrzyce mają dwie parafie: św. Ottona oraz Najświętszej Marii Panny Bolesnej.
W mieście swoją Salę Królestwa posiadają Świadkowie Jehowy. Działalność prowadzi zbór Kościoła Zielonoświątkowców (nabożeństwa odbywają się w budynku PZMot).
Przed II wojną światową w Pyrzycach znajdowały się trzy kościoły ewangelickie, jeden kościół katolicki (przy ob. ulicy Lipiańskiej), synagoga (przy ob. ul. Krótkiej), klasztor pofranciszkański (po reformacji muzeum) oraz klasztor poaugustiański (po reformacji kościół ewangelicki) oraz dom modlitwy Darbystów (w miejscu obecnego domu kultury). Przed reformacją w obrębie murów, jak i poza nimi, znajdowało się kilkanaście kaplic. Wyznawcy judaizmu w mieście stanowili w 1862 roku 299 osób. 5 lat później było ich już 356. W miejsce synagogi z 1794 roku w 1870 wybudowano nową przy ulicy Małej Tkackiej (ob. Krótka). Opodal placu Zwycięstwa (ob. Wolności) w miejscu budynku obecnego domu kultury w 1996 roku odkryto w metalowym pojemniku akt erekcyjny (były w nim również m.in. biblia i gazety) z 17 marca 1907 roku domu modlitwy Christliche Gemeinschaft. Kościoła ludowego, zwanego również sektą darbystów powstałej w Pyrzycach. Budynek miał w sobie salę modlitwy, mieszkanie duchownego, kuchnię i salę dla młodzieży. Utrzymywano go ze zbiórek. Gdy w XVI wieku Pomorze stało się krajem protestanckim katolicyzm nie posiadał własnych świątyń, ani kapłanów. Katolicy zaczęli się pojawiać na początku XVIII wieku w garnizonach, w których obecnych było wielu Polaków. W 1783 roku komendant garnizonu szczecińskiego prosił władze kościelne o zezwolenie na odprawianie nabożeństw w kaplicy św. Ducha. W 1812 roku w liczących 2855 mieszkańców Pyrzycach katolicy stanowili 0,63% (18 osób), w roku 1831 było ro 0,7% (31 wyznawców), a w 1834 42 osoby natomiast w 1840 r. 37 osób. Od lat 60. XIX wieku Pyrzyce obsługiwała nowo powstała parafia katolicka pw. św. Jana w Stargardzie należąca do diecezji wrocławskiej. Msze Święte były odprawiane osiem razy w roku w sali ratuszowej. Na przełomie XIX i XX wieku zaczęli przyjeżdżać robotnicy sezonowi, których większość stanowili Polacy. Wówczas brakowało duchownych potrafiących mówić w języku polskim. Wiernych od kościoła odstraszały niemieckie kazania i modlitwy, a około roku 1906 zaczęli oni bojkotować kościoły. Wymuszali strajkami obsługę duszpasterską przez polskich duchownych. W 1910 r. katolików było już 103 i stanowili oni 1,2% ogółu mieszkańców Pyrzyc, natomiast w okolicach szacowano ich liczbę na 1800. Powstały wówczas warunki do organizacji parafii, która powinna mieś 100 katolików lokalnych i 200 sezonowych. Wobec naporu Polaków magistrat w 1909 roku wypowiedział używanie sali ratuszowej. Wobec tego robotnicy z uzbieranych składek zaadaptowali na kaplicę stodołę przy ulicy Myśliborskiej (ob. Lipiańskiej). [10]
 |
Ten artykuł od 2010-08 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Lista honorowych obywateli miasta po 1989 roku:
Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy Pyrzyc wybierają 10 radnych z 15-osobowej Rady Miejskiej w Pyrzycach[11]. Pozostałych 5 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Pyrzyce. Przewodniczącym rady miejskiej jest Mariusz Majak. Organem wykonawczym jest burmistrz w osobie Jerzego Marka Olecha, który piastuje ten urząd od 2010 roku. Siedzibą władz jest budynek przy placu Ratuszowym.
Miasto jest też siedzibą władz powiatu pyrzyckiego: 5-osobowego zarządu powiatu i 17-osobowej rady powiatu.
Mieszkańcy Pyrzyc wybierają parlamentarzystów z okręgów z siedzibą komisji wyborczej w Szczecinie, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.
|
||||||||||
|
||||||||||
|
|||||||||||||
|
||||||||||||||
![[1]](http://www.kolej.one.pl/mapy/1/1099510834.jpg){kind=link}