Quo vadis

Quo vadis: Powieść z czasów Nerona
Autor	Henryk Sienkiewicz
Miejsce wydania	Austro-Węgry
Język	polski
Data I wyd.	26 marca 1895-29 lutego 1896 (czasopismo) 1896 (druk zwarty)
Wydawca	"Gazeta Polska"
Typ utworu	powieść historyczna
Tekst w Wikiźródłach
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Quo vadis: Powieść z czasów Nerona – powieść historyczna Henryka Sienkiewicza.

Najpierw była publikowana w odcinkach w warszawskiej "Gazecie Polskiej" (lata 1895–96) i, z minimalnym opóźnieniem w stosunku do "Gazety", także w krakowskim dzienniku "Czas" i "Dzienniku Poznańskim". Wkrótce powieść została wydana w formie druku zwartego – jej premiera odbyła się w Krakowie, w 1896 roku. Powieść odniosła światowy sukces i została przetłumaczona na ponad pięćdziesiąt języków. Część rękopisu powieści przechowywana jest w Ossolineum we Wrocławiu.

Często (lecz błędnie) uważa się, że za powieść Quo vadis Henryk Sienkiewicz został nagrodzony Nagrodą Nobla. W istocie w 1905 roku Sienkiewicz otrzymał ją za wybitne osiągnięcia pisarskie w literaturze epickiej.

Tytuł książki to łaciński zwrot, oznaczający: Dokąd idziesz?. Odwołuje się on do słów Quo vadis, Domine? (Dokąd idziesz, Panie?), wypowiedzianych według legendy, przywołanej również w powieści, przez apostoła Piotra do Chrystusa.

Ilustracje do powieści wykonywali tacy malarze jak Piotr Stachiewicz czy Jan Styka.

Miejsce i czas akcji

Akcja rozgrywa się głównie w Rzymie, podczas końcowych 6 lat panowania Nerona (63-69 n.e.), akcja epilogu – ok. 68 r. Wydarzenia pozwalające określić czas akcji to: przybycie Winicjusza do Rzymu po zawarciu pokoju z Armenią (63 r.), pożar Rzymu (64), śmierć Petroniusza (66), śmierć Nerona (68). Rzym był wówczas miastem wielonarodowościowym, bardzo zróżnicowanym.

Opis fabuły

Pocztówka ze sceną z „Quo Vadis”: „Ligia porzuca dom Aulusa” (Domenico Mastroianni, 1913)

Głównym wątkiem powieści jest miłość Winicjusza i Ligii. Należą oni do dwóch odrębnych światów: Winicjusz jest patrycjuszem rzymskim, Ligia zakładniczką pochodzącą z barbarzyńskiego plemienia Ligów, a także chrześcijanką. Wątek miłosny (w pełni fikcyjny), posiada liczne zwroty akcji: ucieczkę Ligii, jej poszukiwania przez Winicjusza, próbę porwania, przemianę Winicjusza i przyjęcie przez niego chrztu, wreszcie uwięzienie i cudowne ocalenie na arenie. Kolejny wątek powieści, historyczny, skupia się na osobie rzymskiego cezara Nerona, a także prześladowaniach i szerzeniu się wiary chrześcijańskiej. Istotną dla utworu postacią jest także Petroniusz. Patrycjusz rzymski, bliski doradca Nerona, wyrocznia smaku i elegancji stanowi symbol odchodzącej kultury antycznej. Balansujący na krawędzi życia i śmierci, krytykuje pomysł Cezara i przegrywa. Tak jak zaczął, kończy akcję umierając samobójczo w ramionach ukochanej Eunice. Najbardziej tragiczną i jednocześnie komiczną postacią jest Chilon Chilonides. Nie ma zasad moralnych i jest gotów sprzedać niewinnego. Jednak i w nim zachodzi poważna zmiana, na końcu umiera na krzyżu w obronie tych, których wydał – chrześcijan. Punkt kulminacyjny stanowi walka Ursusa z turem. Pokonanie zwierza oznacza szczęśliwe zakończenie. Odtąd Ligia, Winicjusz i Ursus są pod opieką ludu rzymskiego. Ten moment symbolizuje także odwrót sympatii Rzymian od Nerona i zwrócenie się ku chrześcijanom.

Bohaterowie

W powieści pojawiają się:

• Augustianie – najbliżsi z otoczenia Cezara (doradcy)
• Patrycjusze – możne rody rzymskie w senacie, sprawują najwyższe urzędy, biorą udział w wyprawach wojennych.
• Obywatele rzymscy – ludzie wolni, ale niezbyt bogaci (kupcy, rzemieślnicy, a także wolna biedota)
• Niewolnicy – często to jeńcy wojenni, nie mają żadnych praw wśród nich wyróżniają się gladiatorzy.

Bohaterowie historyczni

• Akte – wyzwolenica i kochanka Nerona, pochowała ciało cesarza.
• Aulus Plaucjusz – konsul, namiestnik Pannonii i Brytanii, mąż Pomponii Grecyny.
• Lukan – poeta, bratanek Seneki, bliski towarzysz Nerona. Brał udział w spisku Pizona, za co został skazany na śmierć i popełnił samobójstwo.
• Neron – cesarz rzymski, panował w latach 54-68. W 65 r. brutalnie stłumił wymierzony przeciw sobie spisek Pizona. Popełnił samobójstwo w willi wyzwoleńca Faona.
• św. Paweł Apostoł
• Petroniusz – elegantiae arbiter mistrz dobrego smaku, patrycjusz rzymski, obiekt zawiści Tygellina, zamieszany w spisek Pizona, popełnił samobójstwo. W utworze Sienkiewicza jest wujem Marka Winicjusza, epikurejczykiem, estetą, odmawia udziału w spisku.
• św. Piotr Apostoł
• Pizon – konsul, w 65 r. przywódca spisku przeciw Neronowi.
• Pomponia Grecyna – żona Aulusa Plaucjusza, według przekazu Tacyta rzeczywiście poddana sądowi mężowskiemu z podejrzenia o wyznawanie obcego zabobonu.
• Poppea Sabina – druga żona Nerona, również jego ofiara: zmarła podczas kolejnej ciąży, kopnięta przez cezara.
• Seneka Młodszy – poeta, pisarz, filozof rzymski – stoik, dawny nauczyciel Nerona. Uczestnik spisku Pizona, popełnił samobójstwo.
• Tygellin – prefekt pretorianów, wierny zausznik Nerona, rywal Petroniusza o względy cesarza.
• Wespazjan – późniejszy cesarz rzymski, za czasów Nerona namiestnik Afryki. Wsławił się drzemkami podczas występów cesarza, za co popadł w niełaskę.
• Westynus – konsul, jego pierwszą żoną była Statilia Messalina, początkowo jeden z najbliższych przyjaciół Nerona, następnie przez niego zgładzony.

Bohaterowie fikcyjni

• Marek Winicjusz – patrycjusz rzymski, trybun wojskowy. Zakochuje się w Ligii i pod jej wpływem zostaje chrześcijaninem.
• Ligia (Kallina) – córka wodza barbarzyńskiego plemienia Ligów, zakładniczka Rzymu, wychowana przez Aulusa Plaucjusza i Pomponię Grecynę. Chrześcijanka, ukochana Marka Winicjusza. Odmawia zostania kochanką Winicjusza i ucieka od niego. Dzięki niej młody patrycjusz przechodzi przemianę stając się chrześcijaninem. Wówczas Ligia zgadza się go poślubić.
• Ursus – po chrzcie Urban; służył matce Ligii, po jej śmierci przyrzekł, że będzie bronić jej córkę; odznaczał się potężną siłą fizyczną: zabił zapaśnika Krotona, na arenie gołymi rękami pokonał germańskiego tura.
• Glaukus – z pochodzenia Grek; lekarz; chrześcijanin; Chilon Chilonides sprzedał w niewolę jego dzieci i żonę; wielokrotnie przebaczał Chilonowi jego czyny, czym w końcu przyczynił się do jego nawrócenia; zginął na stosie;
• Kryspus – fanatyczny chrześcijanin, bardzo radykalny, ginie na krzyżu podczas Igrzysk
• Eunice – niewolnica i kochanka Petroniusza, wybiera śmierć samobójczą z ukochanym zamiast wyzwolenia i życia pośród jego bogactw
• Chilon Chilonides – filozof, grek; żył z nauczania przypadkowych ludzi i oszustw; jest łasy na pieniądze – wydaje chrześcijan Neronowi za posadę i złoto, wcześniej sprzedał rodzinę przyjaciela w niewolę; nawraca się pod koniec powieści (po śmierci Glaukusa)
• Germanin Gulo – niewolnik, wychowawca i nauczyciel Marka Winicjusza

Interpretacja

Utwór ma wyraźną wymowę ideową, głosi zwycięstwo idei moralnej nad fizyczną przemocą. Religijność bohaterów jest estetyczna, wolna od fanatyzmu, łączą oni w sobie fizyczną urodę (hedonizm) i duchową doskonałość. Pojawiały się także takie interpretacje, które Ligię pochodzącą z północnego ludu Ligów utożsamiały z Prasłowianami, wiele domysłów snuto na temat kim jest i kogo oznacza Ursus, olbrzym ratujący księżniczkę (Polskę).

Tytuły alternatywne

Tytuły poszczegónych wydań nieznacznie się od siebie różniły. Różnice dotyczyły podtytułów oraz znaku zapytania.

• Quo vadis
• Quo vadis?
• Quo vadis: Powieść z czasów Nerona
• Quo vadis?: Powieść z czasów Nerona

Ekranizacje

Na podstawie książki nakręcono kilka filmów:

• Quo Vadis? reż. Enrico Guazzoni, 1912 Włochy (film niemy)
• Quo Vadis reż. Gabriello D'Annunzio i Georg Jacoby, 1925 Włochy (film niemy)
• Quo Vadis reż. Mervyn LeRoy, 1951 USA
• Quo Vadis? reż. Franco Rossi, 1985 Włochy (serial telewizyjny)
• Quo vadis reż. Jerzy Kawalerowicz, 2001 Polska. Równocześnie z wersją kinową wyprodukowano wersję telewizyjną – sześcioodcinkowy serial o tym samym tytule.

Literackie nawiązanie

Na Quo vadis Sienkiewicza oparta została fabuła powieści Quo vadis. Trzecie tysiąclecie autorstwa Martina Abrama, której akcja rozgrywa się w XXII wieku.

Linki zewnętrzne

• Quo vadis w serwisie Wolne Lektury
• oficjalna strona Nobel Prize for Literature, 1905
• Quo vadis po polsku
• Quo vadis po angielsku