Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Radzieckie Siły Powietrzne | |
| WWS | |
 Flaga Radzieckich Sił Powietrznych |
|
| Państwo |  ZSRR |
| Historia | |
| Sformowanie | 20 grudnia 1917 |
| Rozformowanie | 1991 |
| Dane podstawowe | |
| Podporządkowanie | Siły Zbrojne ZSRR |
Radzieckie Siły Powietrzne (ros. Военно-воздушные силы, w alfabecie łacińskim Wojenno-Wozdusznyje Siły, z ros. Wojskowe Siły Powietrzne), często nazywane też w skrócie WWS (ros. ВВС) – oficjalnie jedna z dwóch wersji sił powietrznych Związku Radzieckiego. Drugą były Radzieckie Siły Obrony Powietrznej. Radzieckie Siły Powietrzne zostały stworzone z części Sił Powietrznych Rosji Carskiej w roku 1917 i ich najpoważniejszym zadaniem była II wojna światowa, ale były także zaangażowane w wojnę koreańską i zostały rozwiązane wraz upadkiem Związku Radzieckiego co nastąpiło w latach 1991–1992.
Ogólno Rosyjskie Kolegium Dyrekcji Sił Powietrznych Starej Armii (tłumaczenie z rosyjskiego jest niepewne) zostało sformowane 20 grudnia 1917 roku. Było to dowództwo powietrzne bolszewików, początkowo dowodzone przez Konstantyna Akaszewa, który padł ofiarą czystek stalinowskich. Wraz z ogólną wojskową reorganizacją powojenną, ustanowioną 24 maja 1918 roku, kolegium zostało odtworzone jako Robotniczo-Chłopska Czerwona Flota Powietrzna (ros. Gławwozduchfłot)[1].
Po ustanowieniu państwa radzieckiego wiele wysiłków było skierowanych w celu zmodernizowania i zwiększenia produkcji lotniczej, kierowanej przez charyzmatycznego i energetycznego dowódcę, gen. Jakowa Ałksnisa, który padł ofiarą czystek stalinowskich[2]. Produkcja samolotów gwałtownie się zwiększyła na początku lat 30. i do końca tych lat Radzieckie Siły Powietrzne były wstanie oddać do służby myśliwce I-15 i I-16 oraz bombowce Tupolew SB-2 i SB-bis oraz DB-3.
Jedną z pierwszych ważniejszych prób pokazania mocy Radzieckich Sił Powietrznych była hiszpańska wojna domowa, która rozpoczęła się w 1936 roku i w której najnowsze modele, zarówno niemieckich jak i radzieckich samolotów, mogły się po raz pierwszy ze sobą zmierzyć. Na początku myśliwce Polikarpow I-16 odnosiły duże sukcesy w walce z niemiecką Luftwaffe i uzyskiwały przewagę powietrzną gdziekolwiek je używano. Jednakże Rosjanie odmówili dostarczenia większej liczby tych myśliwców i ich zwycięstwa powietrzne szybko zanikły, z powodu ich niedostatecznej liczby. W późniejszym czasie niemieckie Bf 109 na usługach Sił Powietrznych Nacjonalistów Hiszpańskich gen. Franco przypieczętowały swoją dominację w powietrzu dla strony nacjonalistów i ta dominacja nie została już nigdy oddana. Porażki w Hiszpanii zbiegły się z nadejściem tzw. wielkiej czystki przeprowadzonej przez Stalina, która objęła m.in. Radzieckie Siły Zbrojne, w tym i lotnictwo. Czystki bardzo poważnie wpłynęły na efektywność działań sił powietrznych. Świeżo upieczonym oficerom brakowało doświadczenia zarówno w pilotażu jak i dowodzeniu, z kolei starsi dowódcy wiedząc o losie gen. Ałksnisa i wielu innych dowódców nie wykazywali chęci do podejmowania inicjatyw. Nawet najdrobniejsze decyzje konsultowali z Moskwą w celu uzyskania zgody i surowo przestrzegali założeń, w których to piloci mieli kurczowo trzymać się procedur zarówno jeżeli chodzi o atak jak i obronę powietrzną.
Piloci radzieccy zdobywali pewne doświadczenie w walce powietrznej, a to już we wspomnianej hiszpańskiej wojnie domowej czy też w wojnie z Japonią na Dalekim Wschodzie. Krótko przed wybuchem II wojny światowej radziecka grupa ochotników została wysłana do Chin w celu przećwiczenia chińskich pilotów biorących udział w trwającej wciąż wojnie z Japonią. Niestety doświadczenia te okazały się bardzo mało warte w wojnie zimowej przeciwko Finlandii w 1939 roku, podczas której olbrzymia liczba maszyn zarówno bombowców jak i myśliwców została zestrzelona przez względnie niewielkie siły lotnictwa fińskiego. Radzieckie Siły Powietrzne wkrótce zdały sobie sprawę z tego, że procedury obrony powietrznej datujące się jeszcze z czasów hiszpańskiej wojny domowej, m.in. takie jak tworzenie tzw. pierścieni obronnych w momencie bycia zaatakowanym nie sprawdzało się zupełnie w walce z Finami, którzy stosowali tzw. taktykę dive-and-zoom (z ang. zanurkuj i wyceluj) wobec radzieckich maszyn. Taktyka ta przynosiła bardzo dobre efekty w postaci kilkuset zestrzelonych rosyjskich samolotów. Konsekwencje wielkiej czystki przeprowadzonej przez Stalina w latach 1937–1938 we wszystkich jednostkach Armii Czerwonej grały niewątpliwie olbrzymią rolę w spóźnionej reakcji Radzieckich Sił Powietrznych na nową jakość walk powietrznych. Radzieckie lotnictwo jak również przemysł lotniczy wyciągnęły ostateczne wnioski z tej nauki, choć stało się to dopiero po ataku Niemiec na Związek Radziecki w 1941 roku.
1 stycznia 1941 roku, na sześć miesięcy przez rozpoczęciem operacji "Barbarossa", siły powietrzne Armii Czerwonej wynosiły 363 900 osób, co składało się niespełna na 8,65% personelu wojskowego w Związku Radzieckim[3].
Pierwsze trzy armie lotnicze, które nosiły miano armii powietrznych specjalnego przeznaczenia zostały stworzone w latach 1936–1938[a]. 5 listopada 1940 roku zostały one zreformowane i nadano im miano Lotnictwa Bombowego Dalekiego Zasięgu Kwatery Głównej Armii Czerwonej (do lutego 1942 roku) z powodu nie uczestniczenia w walce podczas konfliktu z Finlandią[4].
Siły lotnicze zostały ponownie ciężko nadszarpnięte w związku falą czystek w Armii Czerwonej w roku 1941.
W momencie wybuchu II wojny światowej Radzieckie Siły Zbrojne były dalekie od poziomu gotowości, który umożliwiłby im zwycięstwo w wojnie. W roku 1931 Józef Stalin powiedział, że radziecki przemysł był od 50 do 100 lat w tyle[5] za głównymi mocarstwami zachodnimi. Na koniec wojny roczna produkcja radzieckiego lotnictwa wzrosła w sposób gwałtowny do poziomu 40 241 maszyn w 1944 roku. Ze 157 261 maszyn wyprodukowanych w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 125 655 maszyn było myśliwcami lub bombowcami[6].
Główną przyczyną olbrzymich strat w lotnictwie w początkowym okresie w wojny z Niemcami nie było jak niektórzy twierdzą nieskorzystanie z nowocześniej taktyki, ale brak doświadczonych pilotów i personelu naziemnego, jak również zniszczenie bezpośrednio na pasach startowych dużej liczby samolotów, związku z brakiem odpowiedniego rozproszenia ich, jak również bardzo gwałtowny postęp wojsk Wehrmachtu, który zmusił pilotów radzieckich do ciągłej defensywy, podczas której bezustannie konfrontowały siły radzieckie z nowoczesnymi maszynami niemieckimi[7].
Dla pokazania jak wyglądały pierwsze dni operacji "Barbarossa" może posłużyć ten przykład – Luftwaffe zniszczyła 2000 maszyn radzieckich, większość z nich bezpośrednio na lotniskach, tracąc przy tym 35 własnych samolotów, w tym 15 maszyn niebojowych[8].
Głównym samolotem bojowym używanym w czasie II wojny światowej przez lotnictwo radzieckie był samolot szturmowy Iljuszyn Ił-2 Szturmowik oraz Jakowlew Jak-1, który był myśliwcem używanym w wielu wariantach[7]. Obydwa te samoloty stały się najczęściej produkowanymi samolotami swojej klasy i razem stanowiły około połowy całkowitych sił wojskowego lotnictwa radzieckiego przez większą część Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Jak-1 był nowoczesnym typem samolotu z 1940 roku i tym samym posiadał możliwości dalszego rozwoju w przeciwieństwie do przestarzałego już projektu Messerschmitta Bf 109. Jak-9, na wyposażeniu Radzieckich Sił Powietrznych, zrównał się z maszynami Luftwaffe, w końcu uzyskując przewagę, co trwało aż do 1944 roku, kiedy to wielu pilotów Luftwaffe celowo już unikało starć z ostatnim i najlepszym modelem Jakiem-3. Inne z podstawowych samolotów lotnictwa radzieckiego to myśliwce Ławocznik Ła-5, Petlakow Pe-2, który był dwusilnikowym samolotem szturmowym oraz prosty w formie, ale funkcjonalny i wszechstronny Iljuszyn Ił-4.
31. Pułk Lotnictwa Bombowego, który miał na stanie Pe-2 i był dowodzony przez płk Fiodora Iwanowicza Dobysza, był jednym z pierwszych tzw. jednostek gwardii w siłach powietrznych – 4. Pułkiem Lotnictwa Bombowego Gwardii[9]. Nazwa tego pułku wywodzi się od jego działań na froncie leningradzkim pomiędzy listopadem a grudniem 1941 roku w czasie radzieckich operacji obronnych jak i kontrataku Armii Czerwonej w okolicach Tichwina.
Jako jedyna ze stron walczących w II wojnie światowej Radzieckie Siły Powietrzne wprowadziły program, który miał szkolić kobiety z przeszkoleniem lotniczym i wcielać je do grup bojowych. Marina Raskowa, jedna z bardzo nielicznych kobiet wojskowych w Radzieckich Siłach Powietrznych, przed wojną użyła swoich wpływów u Stalina w celu sformowania trzech całkowicie kobiecych pułków powietrznych, a były to: 586. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego, 587. Pułk Lotnictwa Bombowego i 588. Pułk Nocnych Bombowców (zwany również "nocnymi wiedźmami"). W związku z ich wielkimi sukcesami w bitwach powietrznych, te dwie ostatnie jednostki zostały uhonorowane i przemianowane na jednostki gwardii. Oprócz tych trzech pułków służyło też wiele kobiet w pułkach z przewagą liczebną mężczyzn[10]. Kobiety piloci, nawigatorzy, strzelcy pokładowi, mechanicy, specjaliści od uzbrojenia i inny personel naziemny kobiecy składał się razem na ponad 3000 członków Radzieckich Sił Lotniczych. Kobiety piloci wykonały łącznie 24 000 loty bojowe. Z tego czasu pochodzą też dwie jedyne na świecie kobiety, które były asami myśliwskimi, a były to Lidia Litwiak i Katia Budanowa.
Co ciekawe, w odróżnieniu od jednostek naziemnych Armii Czerwonej, które posiadały olbrzymią liczbę formacji stworzonych z poszczególnych republik radzieckich w siłach lotniczych było takich pułków bardzo nie wiele. Jednym z tych nielicznych był 1. Łotewski Pułk Lotnictwa Nocnego[11].
Aleksandr Nowikow, wielki marsz. lotnictwa, dowodził Radzieckimi Siłami Powietrznymi od 1942 roku aż do końca wojny i jest on odpowiedzialny za wprowadzenie wielu nowoczesnych zmian oraz systemów związanych z uzbrojeniem. W czasie ostatniego roku wojny niemieckie siły wojskowe i cywile uciekający w kierunku Berlina stali się celem tzw. samolotów niskiego pułapu, które to bombardowały i ostrzeliwały ich. W tych działaniach brał nawet udział absolutnie przestarzały model Polikarpowa Po-2, była to jeszcze konstrukcja z lat 20. Jednakże była to tylko mała próbka tych doświadczeń, które zbierały frontowe linie Wehrmachtu co się tyczy przewagi Czerwonych Sił Powietrznych. Podczas strategicznej operacji jassko-kiszyniowskiej 5. i 17. Armia Lotnicza i lotnictwo morskie Floty Czarnomorskiej osiągnęły przewagę w samolotach nad Luftwaffe i Królewskimi Rumuńskimi Siłami Powietrznymi w skali 3,3:1, osiągając praktycznie całkowitą przewagę w powietrzu dla wojsk lądowych 2. i 3. Frontu Ukraińskiego[12].
Jak wiele innych państw sprzymierzonych II wojny światowej to tak i Związek Radziecki otrzymał w ramach Lend-Lease Act maszyny produkcji zachodniej, głównie były to P-39 Airacobra, P-63 Kingcobra, Hawker Hurricane, Curtiss P-40 Kittyhawk i A-20 Havoc. Piloci radzieccy na P-39 dokonali największej liczby indywidualnych strąceń, które przewyższały jakichkolwiek innych pilotów, latającymi tymi maszynami. Dwa pułki lotnicze zostały wyposażone w Spitfire'y Mk. Vb na początku 1943 roku, ale natychmiast stały się ofiarą olbrzymich strat w związku z tzw. przyjacielskim ogniem, a to dlatego, że brytyjskie samoloty wyglądały wręcz identycznie jak ich niemiecki przeciwnik Bf 109. Samoloty z Lend-Lease Act składały się na ok. 12% całkowitych sił powietrznych ZSRR[13].
Najsłynniejszym asem myśliwskim Radzieckich Sił Powietrznych był Iwan Nikitowicz Kożedub, który zaliczył 62 indywidualne zwycięstwa powietrzne od 6 lipca 1943 do 16 kwietnia 1945 roku, był on numerem jeden we wszystkich siłach powietrznych wojsk sprzymierzonych podczas II wojny światowej.
W późnych latach 40. i 50. Siły Powietrzne WPKA stały się ponownie Radzieckimi Siłami Powietrznymi, a ich możliwości wzrosły. Siły te stały się jedną z najbardziej efektywnych jednostek Radzieckich Sił Zbrojnych, a to dzięki różnym typom samolotów, które były używane.
W czasie zimnej wojny Radzieckie Siły Powietrzne zostały uzbrojone w nowocześniejszą broń, wzmocniono je także poprzez zastosowanie nowoczesnych doktryn związanych z walką powietrzną. U szczytu swych możliwości w latach 80. XX w. siły te miały w dyspozycji ok. 10 000 samolotów, a na początku lat 90. Związek Radziecki dysponował siłą powietrzną, która zarówna jeśli chodzi o ilość jak i jakość spełniała standardy sił supermocarstwa[14].
W 1977 roku Radzieckie Siły Powietrzne oraz Radzieckie Siły Obrony Powietrznej zostały zreorganizowane w państwach bałtyckich i obwodzie leningradzkim. Był to próbny test, który miał poprzedzać reorganizacje na skalę ogólno krajową, która miała zostać przeprowadzona w 1980 roku[15]. Wszystkie jednostki myśliwskie w PWO zostały przeniesione do WWS, tym samym siły obrony powietrznej zachowały jedynie rakietowe jednostki przeciwlotnicze oraz urządzenia radarowe. 6. Samodzielna Armia Obrony Powietrznej została rozwiązana, a 15. Armia Lotnicza stała się Nadbałtyckim Okręgiem Wojskowym Radzieckich Sił Powietrznych. Choć eksperyment na skalę krajową w 1980 roku został przeprowadzony, to jednak w roku 1986 został anulowany.
Według artykułu z tygodnika Time z 1980 roku, który cytuje analityka z korporacji RAND, przypuszcza się, że Rosjanie pochodzenia niesłowiańskiego, czyli Żydzi, Ormianie i inni Azjaci nie mieli szans awansu w hierarchii wojskowej w Radzieckich Siłach Powietrznych, w Strategicznych Wojskach Rakietowych oraz w marynarce radzieckiej, a to z powodu wątpliwości do lojalności tychże mniejszości etnicznych. Analityk RANDU S. Enders Wimbush powiedział:
Żołnierze są oczywiście rekrutowani w sposób, który odzwierciedla obawy społeczne. Przeciętny obywatel rosyjski i tym samym radziecki decydent mają poważne wątpliwości co się tyczy lojalności nie słowian, a w szczególności tych, którzy zamieszkują Azję Centralną[16][17][18][19][20].
Podczas zimnej wojny Radzieckie Siły Powietrzne zostały podzielone na trzy główne odłamy (w odpowiedzi na dowództwa w siłach powietrznych państw zachodnich): Lotnictwo Dalekiego Zasięgu (ros. Dal'naja Awiatsija, w skrócie "DA"), które skupiało się na bombowcach dalekiego zasięgu, Lotnictwo Frontowe (ros. Frontowaja Awiatsija, w skrócie "FA"), które skupiało się na obronnych bitwach powietrznych, bliskim wsparciu lotniczym wojsk lądowych i bombardowaniach taktycznych oraz Lotnictwo Transportu Wojskowego (ros. Woenno-Transportnaja Awiatsija, w skrócie "WTA"), które kontrolowało wszystkie samoloty transportowe. Radzieckie Siły Obrony Powietrznej (ros. Wojska protiwowozdusznoj oborony, w skrócie Wojska PWO), które skupiały się na obronie powietrznej i na myśliwcach przechwytujących były wówczas osobną jednostką organizacji wojennej radzieckich sił wojskowych.
Była też jeszcze jedna niezależna jednostka, która była ramieniem radzieckiej marynarki wojennej, a było to mianowicie Radzieckie Lotnictwo Morskie (ros. Awiatsija Woenno Morskogo Fłota, w skrócie "AW-MF").
Oficjalnym dniem Radzieckich Sił Powietrznych był tzw. Dzień Radzieckiej Floty Powietrznej, podczas którego często odbywały się widowiskowe pokazy lotnicze, które miały pokazać siłę radzieckiego lotnictwa i odbywały się one na lotnisku Tuszino w Moskwie.
W latach 80. Związek Radziecki przyjął do wiadomości istnienie w Stanach Zjednoczonych tzw. zaawansowanego myśliwca taktycznego i rozpoczął sam prace nad podobnym myśliwcem.
Rozpoczęto dwa programy, jeden z nich miał bezpośrednio zmierzyć się z amerykańskim projektem. Ten przyszły myśliwiec miał mieć nazwę Mnogofounksionalni Frontowoj Istrebitel ("MFI", ang. wielofunkcyjny myśliwiec do zadań frontowych) i był on przeznaczony do wykonywania specjalnych misji wielozadaniowych.
W odpowiedzi na amerykański projekt X-32/F-35 Rosjanie rozpoczęli program "LFI", który to miał za zadanie stworzyć myśliwca podobnego do X-32/F-35 posiadającego jeden silnik, ale bez możliwości wielofunkcyjnych.
Rosja w późniejszym czasie zmienia jednak projekt "LFI" na projekt "LFS", tworząc samolot wielozadaniowy ze szczególnym naciskiem na możliwość ataku celów naziemnych. W latach 90. Rosjanie zrezygnowali z projektu "LFS" kontynuując projekt "MFI", czyniąc to minimalnymi środkami finansowymi, wychodząc z założenia, że ważniejsze jest to niż produkcja lekkiego myśliwca. Całkiem ostatnio planowany był niejaki PAK FA, który miał być zastępcą Su-27 i MiG-29. Suchoj wygrał przetarg w 2002 roku i pierwsze oblatanie tego myśliwca miało miejsce 29 stycznia 2010 roku[21][22].
Wraz z upadkiem Związku Radzieckiego w grudniu 1991 roku maszyny i personel Radzieckich Sił Powietrznych zostały podzielone na nowo powstające niepodległe państwa. Rosja otrzymała większość z tych sił, w tym ok. 40% maszyn i 65% siły żywej, tym samym stało się to podstawą nowych Rosyjskich Sił Powietrznych.
Radzieckie armie lotnicze w ostatnich latach istnienia Związku Radzieckiego posiadały w swoim składzie:
Formacje lotnicze bezpośrednio przydzielone do dowództwa WWS
Lotnictwo Transportu Wojskowego składało się z sześciu pułków i pięciu dywizji z łączną liczbą 18 pułków Lotnictwa Transportu Wojskowego w 1988 roku. Dywizjami były 3. Dywizja Lotnictwa Transportu Wojskowego Gwardii (WTAD) w Witebsku z czterema pułkami, 6. Dywizja Lotnictwa Transportu Wojskowego w Krzywym Rogu z dwoma pułkami, 8. Dywizja w pobliżu Omska z trzema pułkami OSNAZ, 12. Dywizja Lotnictwa Transportu Wojskowego w Migałowie, która kontynuowała tradycję 12. Dywizji Lotnictwa Bombowego podczas II wojny światowej i posiadała trzy pułki i 18. Dywizja Lotnictwa Transportu Wojskowego w Szawlach, kontynuująca historię 6. Dywizji Lotnictwa Bombowego Gwardii z czasów wojny, która posiadała trzy pułki[23].
Niezależny element powietrzny Radzieckich Sił Zbrojnych pod dowództwem Wojsk PWO.
W 1988 roku szkoły dzieliły się na[25]:
Ponadto jest także lista baz Radzieckich Sił Powietrznych wymieniająca najważniejsze bazy tychże sił powietrznych.
