Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Rejencja opolska (niem. Regierungsbezirk Oppeln) − pruska i niemiecka jednostka administracyjna funkcjonująca w latach 1815−1945 na terenie części Górnego Śląska oraz części Dolnego Śląska (Nysa, Grodków, Kluczbork)[1] Rejencję opolską zwyczajowo nazywano "Śląskiem Górnym" (Oberschlesien), mimo, że nie obejmowała całości ziem górnośląskich (w różnych okresach historii znajdowały się one także na terenie Austrii, Polski i Czechosłowacji).
Spis treści |
Rejencja opolska powstała w 1815 roku w wyniku nowego podziału administracyjnego Prus. Obejmowała wschodnie tereny prowincji Śląsk, początkowo złożyły się na nią następujące powiaty:
W 1818 roku z części terenów powiatów Pszczyna, Gliwice-Toszek i Racibórz powstał powiat rybnicki.
W miarę rozwoju przemysłu i miast śląskich zmieniał się wewnętrzny podział administracyjny rejencji. Opole, Gliwice i Racibórz zostały miastami wydzielonymi z powiatu, a okręg bytomski podzielono w 1873 roku na następujące jednostki:
Po podziale Górnego Śląska w 1922 roku między Polskę a Niemcy od rejencji opolskiej odpadła prawie cała wschodnia część przemysłowa. Do Polski przeszły następujące okręgi:
Do RP odszedł też prawie cały powiat tarnogórski, większość lublinieckiego, a także niewielkie części gliwickiego, zabrskiego, raciborskiego i bytomskiego bez ich stolic.
Na mocy traktatu wersalskiego zamieszkana w większości przez ludność czeską i morawską część powiatu raciborskiego (tzw. Kraik Hulczyński) przeszła pod jurysdykcję Czechosłowacji.
W wyniku podziału z 1922 roku na terenie rejencji opolskiej powstał nowy powiat Dobrodzień (z terenów lublinieckiego), resztki powiatu Tarnowskie Góry zjednoczono zaś z Bytomiem w okręg Beuthen-Tarnowitz.
W 1919 r. z pozostałych przy Niemczech części rejencji utworzono prowincję Górny Śląsk.
Spisy ludności w Niemczech, zwłaszcza na terenach o ludności mieszanej narodowościowo podporządkowane były celom politycznym i zmierzały do pomniejszenia roli mniejszości narodowych.
Według pruskiego spisu narodowego z 1828 roku za całkowicie lub prawie całkowicie niemieckie powiaty rejencji uznać można Nysę i Grodków (0% ludności polskojęzycznej), Głubczyce z Niemodlinem (odpowiednio: 8.6% i 10% mówiących po polsku). Powiat Prudnik miał prawie wyrównane proporcje ludności polsko- i niemieckojęzycznej, w pozostałych jednostkach przeważała aż do wybuchu I wojny światowej ludność polska, choć z dekady na dekadę proporcje zmieniały się na korzyść Niemców.
W powiecie Racibórz jedną trzecią ludności aż do 1914 roku stanowili Czesi.
Według niemieckich spisów z 1900 w rejencji opolskiej było 60% ludności mówiącej po polsku, w 1910 - 57%[2]. Podczas spisu w 1933 roku język "górnośląsko-polski" podało ponad 99 tys. osób[potrzebne źródło]. W sfałszowanym spisie z 1939 podano tylko 2% jako odsetek ludności polskiej. Półoficjalne i poufne badania niemieckie (np. Bund Deutscher Osten) szacowały liczbę ludności polskiej na 550 tys., szacunki polskie z tego okresu oceniały tę wielkość na 800 tys.[potrzebne źródło] Spisy przeprowadzane w warunkach presji politycznej, ekonomicznej i administracyjnej, niekiedy przy jawnym i zamaskowanym terrorze, zmierzały m.in. do germanizacji ludności[3], a nawet miejscowych nazw, poprzez uchwalenie ustawy zmieniającej aż 1330 tutejszych nazw miejscowości i 600 nazw geograficznych na "bardziej niemieckie"[2].
Na skutek agresji niemieckiej z 1939 roku i włączenia całego polskiego Górnego Śląska wraz z częścią Małopolski do prowincji Śląsk (od 1941 roku Górny Śląsk) rejencja opolska po raz trzeci w historii zmieniła granice. Do rejencji katowickiej odeszły miasta Bytom, Zabrze i Gliwice, a także powiaty Bytom-Tarnowskie Góry i Gliwice-Toszek. Do rejencji opolskiej przyłączono za to powiat Lubliniec z dawnego woj. śląskiego, który na powrót połączono z okręgiem Dobrodzienia, oraz małopolskie powiaty Zawiercie i Blachownia. W tym kształcie rejencja opolska przetrwała do 1945 roku.
Po II wojnie światowej tereny tej jednostki administracyjnej wcielono prawie w całości do województwa śląskiego z siedzibą w Katowicach, przesiedlono licznych Zabużan. Od 1950 roku województwo opolskie odpowiada mniej lub bardziej rejencji z 1945 roku, z wyjątkiem powiatu Lubliniec, okręgów Blachowni i Zawiercia, które pozostają pod jurysdykcją Katowic, jak i włączonych do województwa opolskiego terenów Dolnego Śląska (Namysłów i Brzeg).
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||
