Republika Czeska liczy 10 507 tys. mieszkańców (2009) i historycznie jest państwem chrześcijańskim, jednak obecnie jest jednym z najbardziej zateizowanych państw na świecie (wg danych z 2009 r.[1] ok. 65% Czechów deklaruje ateizm, a ok. 34% – wiarę w Boga). Natomiast 1% określa się mianem agnostyków. Liczba zadeklarowanych ateistów stale się zwiększa w ostatnich latach, podczas gdy liczba osób praktykujących katolików wynosi 5% (głównie w diecezjach Ołomuniec i Brno), a praktykujących protestantów 1%[1]. Jedynym regionem, w którym osoby wierzące dominują, jest w większości protestancki czeski Śląsk Cieszyński (jest tam kilkanaście różnych Kościołów protestanckich).
Spis treści |
Teoretycznie duża grupa Czechów wychowana została w tradycji katolickiej, jednak stosunek Czechów do Kościoła rzymskokatolickiego pozostaje na ogół niechętny, głównie z powodu uwarunkowań historycznych.
Czechy były jednym z pierwszych państw europejskich, które już w XV w. otwarcie zbuntowały się (husytyzm) przeciwko ideologicznej i politycznej dominacji katolicyzmu, utożsamianego w Czechach z dominacją Niemców, ich kultury i języka[2].
Protestantyzm stał się ostoją języka czeskiego, kultury i literatury czeskiej. Brutalne represje ze strony katolickich Habsburgów, jakie dotknęły Czechów po klęsce wojsk husyckich na Białej Górze w 1620 (w tym przymusowe wysiedlenie prawie 1/3 ludności), utwierdziły tylko uprzedzenia. Solidaryzowanie się większości hierarchów katolickich z monarchią austriacką i sprzyjanie polityce germanizacji w religii i związanej z nią oświacie, doprowadziło do prawie całkowitego upadku języka czeskiego w XVIII w. oraz do germanizacji średnich i wyższych warstw społecznych[3]. Nic zatem dziwnego, że odrodzenie narodowe w Czechach w XIX w. wiązało się z negowaniem katolicyzmu. Faktem jest, że w przeciwieństwie do Czechów, czeska mniejszość niemiecka tzw. Niemcy sudeccy deklarowała w ogromnej większości przywiązanie do katolicyzmu, co potęgowało wrogość Czechów do tego wyznania, postrzeganego jako sprzeczne z interesem narodowym Czech.
Trwająca od 1948 do 1989 dominacja komunizmu w Czechach, spowodowała daleko posuniętą laicyzację społeczeństwa. Chociaż po aksamitnej rewolucji nastąpiło ożywienie zainteresowania religią, to było to jedynie zjawisko przejściowe[1].
Islam ma w Czechach około 10 tys. wyznawców (głównie cudzoziemców) i 2 meczety w Pradze i Brnie.
Z niegdyś bardzo licznej grupy wyznawców judaizmu po Holokauście pozostało zaledwie 3 tys.
Z innych wyznań odnotować można obecność mormonów.
Pewien odsetek wyznawców także stanowią Świadkowie Jehowy. Wspólnota składa się z 15 433 aktywnych głosicieli, należących do 235 zborów, posiadających prawie 100 własnych Sal Królestwa. Na Pamiątce śmierci Jezusa Chrystusa obecnych było 26 940 osób (2010). Działalność w tym kraju koordynuje Biuro Oddziału w Pradze. Działalność rozpoczęli w 1891 roku. W czasie II wojny światowej oraz za czasów komunizmu byli mocno prześladowani i wtrącani do więzień i obozów koncentracyjnych. Od roku 1990 ponownie są zalegalizowanym związkiem wyznaniowym.
Jest też niewielka grupa wyznawców Hare Kryszna i innych religii hinduistycznych i buddyjskich.
Konstytucja Czech gwarantuje wolność wyznania i państwo ściśle nadzoruje przestrzeganie tego prawa przez wszystkie organy władzy[1]
Sprawami wyznaniowymi zajmuje się Wydział ds Kościołów Ministerstwa Kultury. Wszystkie grupy religijne, zarejestrowane oficjalnie (w liczbie 26), otrzymują dofinansowanie ze strony państwa (90 mln $ rocznie). Niektóre z nich (Świadkowie Jehowy, mormoni, Nowy Kościół Apostolski i Kościół Braterski), odmawiają jednak przyjęcia tej pomocy z powodów doktrynalnych. Od 2001 mogą zostać zarejestrowane tylko te grupy religijne, które mają co najmniej 10 tys. wyznawców. Grupy niezarejestrowane maja również pełną swobodę kultu, tworzenia stowarzyszeń i prowadzenia działalności misyjnej[1].
Nauka religii jest dozwolona w szkołach, jeśli zażąda tego grupa co najmniej 7 uczniów w klasie. W praktyce, ze względu na niewielkie zainteresowanie, nauka religii należy w szkołach do rzadkości.
W kraju tym nie ma zawartego konkordatu między władzą państwową a Stolicą Apostolską. W większości szkół nie ma też nauczania religii, tzw. katechezy. Urzędy i miejsca publiczne są całkowicie pozbawione symboliki religijnej.
Synagoga w Březnicach
Kościół protestancki w Bruntálu