Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyRodzina matryfokalna (rodzina matrycentryczna) - struktura społeczna, w ktorej centralną rolę odgrywa kobieta-matka skupiająca na sobie większość funkcji rodzinnych i rodzicielskich.
Spis treści |
Wokół kobiety zebrane są dzieci (dwupokoleniowość), a niekiedy i dzieci jej córek (trzypokoleniowość). Mąż, bądź partner – gdyż małżeństwo nie jest tu konieczne i w rzeczywistości często nie występuje – i ojciec dzieci (często niektórych) zamieszkuje w domostwie, w jego pobliżu, bądź w zupełnym oddaleniu. Nawet jeśli zamieszkuje w jego obrębie, to jego rola w zakresie wypełniania funkcji rodzinnych, zwłaszcza rodzicielskich, jest podporządkowana kobiecie.
Struktury matryfokalne nie muszą być koniecznie powiązane z matrylinią, zdarzają się w społecznościach patrylinearnych jak i bilinearnych.
Matryfokalności (zakłada ona strukturę społeczną, która skupia się wokół kobiety) nie należy mylić z matriarchatem (ustrojem społecznym, w którym władza spoczywa w rękach kobiet).
Niekiedy mówi się o matryfokalności w odniesieniu do poliginii semirezydencjalnej, a zwłaszcza nierezydencjalnej. W takich przypadkach poszczególne żony zamieszkują odrębne chaty a ojciec-mąż jest wprawdzie obecny (w drugim przypadku raczej wizytujący), ale z racji rozproszenia pomiędzy poszczególne żony i ich dzieci nie jest w stanie odgrywać istotnej roli w zakresie pełnienia funkcji rodzicielskich wobec dzieci. Idąc tym tropem można by stosować kategorię matryfokalności w odniesieniu do tych rodzin, w których ojciec jest przez dłuższy czas nieobecny (jak w przypadku małżeństw dystansowych), choć wtedy należałoby brać pod uwagę w jakim stopniu matka i dzieci identyfikują się z nieobecnym ojcem. Rodzin matryfokalnych jest więc więcej niż się przypuszcza. Można o niej mówić w przypadku rodziny jednorodzicielskiej z matką i dziećmi; a w sytuacji ojca z dziećmi o rodzinie patryfokalnej.
Można wyróżnić dwie dwie grupy powodów powstawania struktur matryfokalnych:
Rodzina matryfokalna powstaje więc nie tylko wtedy, gdy mężczyźni nie mogą tworzyć innej rodziny lub jej nie chcą ale także wtedy, gdy chcą takiej rodziny same kobiety.
Rodzina tego typu najliczniej występuje w społecznościach zamieszkujących Wyspy Bahama (np. Andros) na zachodnim Atlantyku na południowy zachód od Florydy, Wielkie Antyle (np. Jamajka) i Małe Antyle (np. Grenada) na Morzu Karaibskim. Znajdujemy ją również na północnych krańcach Ameryki Południowej (np. w Gujanie), wśród ubogich miast mieszkańców Neapolu, na indonezyjskiej Jawie, wśród Apaczów Mescalero na terenach stanu Nowy Meksyk, w plemieniu Aszanti z Ghany, Igbo ze wschodniej Nigerii oraz w gettach murzyńskich na terenie Stanów Zjednoczonych.
Istnienie rodzin matryfokalnych czyni aktualnym pytanie o niezbędność ojca (bądź mężczyzny w ogóle) w rodzinie jako warunku pomyślnej socjalizacji dzieci. Dość powszechne jest w kulturze zachodniej przekonanie, że obecność kobiety i mężczyzny jako rodziców społecznych jest konieczna dla prawidłowego rozwoju dziecka. Niejeden antropolog (socjalizowany w Europie czy USA), akceptujący takie ujęcie, zwykł patrzeć na rodzinę matryfokalną jako swoistą anomalię i strukturę odbiegającą od normy rozumianej jako tzw. pełna rodzina, to znaczy złożona z ojca i matki. W takich przypadkach interpretacja rodziny matryfokalnej widoczne jest traktowanie jej jako odpowiednika „rozbitych rodzin nuklearnych”, czyli pewnego przypadku rodziny jednorodzicielskiej. Jednak, gdy ta ostatnia jest strukturą jednorodzicielską od początku swego istnienia i dodatkowo jest nią z wyboru, nie można jej traktować jako rodziny rozbitej. W związku z powyższym należy uwypuklić różnicę między rodziną jednorodzicielską a matryfokalną. Pierwsza jest typem rodziny prostej, zarówno wtedy, gdy jest nią od swego ukonstytuowania się, jak i wtedy, gdy jest strukturą powstałą po rozpadzie rodziny dwurodzicielskiej. Druga natomiast jest w swym zamierzeniu strukturą koncentrującą się wokół kobiety-matki i jako taka, w społeczeństwach gdzie występuje, jest traktowana jako najzupełniej normalna i spełniająca wszystkie funkcje stawiane przed rodziną jako podstawową grupą społeczną.
Struktura matryfokalna (ewentualnie paramatryfokalna, jeśli mamy do czynienia z występowaniem tylko części cech właściwym tej pierwszej) może pojawić się za każdym razem, gdy dojdzie do dłuższej nieobecności partnera, męża, ojca. Dotyczy to ogłównie rodzin małych i modeli monokohabitacyjnych, gdyż w rodzinach większych na miejsce jednego nieobecnego ojca może wejść inny męski członek rodziny.
Po dzieciach wychowywanych głównie przez matkę należało by się spodziewać mniejszego poziomu agresji niż po dzieciach wychowywanych (w rodzinach patriarchalnych) razem z mężczyzną. Struktura matryfokalna jest prawdopodobnie najmniej agresogennym środowiskiem społecznym jakie zna Homo sapiens.
Nieobecność mężczyzn w wielu domach amerykańskich podczas lat drugiej wojny światowej wydaje się mieć związek z ruchem kontestacyjnym i hipisowskim lat 60. XX wieku, który charakteryzowało silne akcentowanie swobód seksualnych wraz z krytyką wyłączności seksualnej i wierności, propagowanie pokojowości (wyrażanego np. w haśle make love not war). Ruchy te można postrzegać jako jeden z efektow wychowania w środowisku kobiecym. XX-wieczna Europa mniej pasuje do wysnuwania takich wniosków bo w niej toczyła się wojna, a więc dzieci były wystawione bezpośrednio na agresję niezależnie od tego czy wychowywały się bez ojców, braci i dziadków czy z nimi.
W raz z polityką rodzinną lat 50. XX wieku wychowano kolejne pokolenie, które przyszlo po hippisach, dużo bardziej konserwatywne i „poprawne” wobec purytańskiej, sztywnej i mało tolerancyjnej obyczajowości amerykańskiej.
