Roman Wincenty Paszkowski (ur. 19 lipca 1914 w Gułowie w woj. lubelskim, zm. 16 sierpnia 1998 w Katowicach) – generał broni pilot Wojska Polskiego, oficer WP od 1936, uczestnik Wojny Obronnej 1939, jeniec oflagów, dowódca 1 Korpusu Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (1959–1962), dowódca Wojsk Obrony Powietrznej Kraju (1967–1976), ambasador PRL w Angoli (1976–1980), wojewoda katowicki (1981–1985), przewodniczący Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (1985–1990), poseł na Sejm PRL IX kadencji z ramienia PZPR, prezes Klubu Generałów WP.
[edytuj] II RP i II wojna światowa
Absolwent Korpusu Kadetów nr 3 w Rawiczu (1934) oraz Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej (1936); w latach 1936–1939 służył jako podporucznik w 22 Pułku Piechoty w Siedlcach jako dowódca plutonu strzelców wyborowych 9 kompanii, a następnie kompanii piechoty.
W wojnie obronnej 1939 jako podporucznik walczył 3 dni (1–3 września 1939) na czele 7 kompanii 22 Pułku Piechoty 9 DP w rejonie Jeziora Koronowskiego, pod Bydgoszczą i Kutnem. Podczas walk był dwukrotnie ranny (raz przypadkowym odłamkiem i trochę później podczas nalotu na szpital, w którym leżał). Za wykazane męstwo w walce dopiero po 7 latach został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Po dostaniu się do niewoli niemieckiej początkowo przebywał w szpitalu polowym w Dobrzelinie, a następnie w szpitalu pod Berlinem, skąd przetransportowany został do oflagu w Brunszwiku. W latach 1940–1945 był osadzony w Oflagu II C w Woldenbergu; uczestniczył w obozowym ruchu oporu.
W styczniu 1945 obóz został przez Niemców stopniowo ewakuowany w kierunku Lubeki, gdzie Paszkowski doczekał wyzwolenia przez Brytyjczyków.
[edytuj] Kariera wojskowa w PRL
Po powrocie do kraju wstąpił 25 lipca 1945 do Wojska Polskiego. Po ukończeniu kursu dowódców batalionów w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie (22 października 1945), został skierowany do Sztabu Generalnego WP. W latach 1946–1948 był szefem Wydziału Wojskowych Spraw Zagranicznych Sztabu Generalnego WP (trafił tam rok wcześniej z rekomendacji gen. Józefa Kuropieski, kolegi z czasów niewoli). Od 1948 studiował równocześnie w Akademii Sztabu Generalnego WP im. gen. Karola Świerczewskiego oraz w Szkole Głównej Służby Zagranicznej.
W styczniu 1951 został bezpodstawnie aresztowany przez Informację Wojskową pod zarzutem szpiegostwa na rzecz państw zachodnich; przez 4 lata śledztwa przebywał w pojedynczej celi, bez kontaktu z rodziną i możliwości odbywania spacerów. W 1955 został zwolniony. W latach 1955–1957 pracował jako wicedyrektor Departamentu w Ministerstwie Rolnictwa.
W 1957 po zdaniu ostatnich egzaminów i ukończeniu ASG oraz SGSZ przyjęty ponownie do wojska. Początkowo był kierownikiem Studium Wojskowego Politechniki Warszawskiej.
Od 1957 służył w Wojskach Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (WL i OPL OK). Był kolejno dowódcą Centralnego Stanowiska Dowodzenia Dowódcy Wojsk Lotniczych i OPL OK (1957–1959), szefem sztabu Wojsk OPL OK (1959), dowódcą 1 Korpusu Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (1959–1962). W 1960 ukończył kurs pilotażu i uzyskał tytuł pilota wojskowego. W październiku 1961 awansowany na generała brygady. Nominację wręczył w Belwederze przewodniczący Rady Państwa PRL Aleksander Zawadzki.
Po utworzeniu w 1962 Wojsk Obrony Powietrznej Kraju jako odrębnego rodzaju Sił Zbrojnych, został wyznaczony na zastępcę dowódcy tych wojsk do spraw szkolenia bojowego, a następnie do spraw liniowych. W 1967 objął stanowisko dowódcy Wojsk Obrony Powietrznej Kraju, w miejsce usuniętego gen. Czesława Mankiewicza. Przyczynił się do znaczącego rozwoju tych wojsk. W październiku 1968 został awansowany na generała dywizji. Nominację wręczył w Belwederze przewodniczący Rady Państwa PRL marszałek Polski Marian Spychalski. W październiku 1989 awansowany do stopnia generała broni. Nominację wręczył w Belwederze Prezydent PRL gen. armii Wojciech Jaruzelski. W listopadzie 1985 został oficjalnie pożegnany przez ministra obrony narodowej gen. armii Floriana Siwickiego w związku z zakończeniem zawodowej służby wojskowej i w styczniu 1986 został przeniesiony w stan spoczynku.
[edytuj] Działalność polityczna i społeczna
Ambasador Polski w Angoli, gen. dyw. Roman Paszkowski z małżonką Aleksandrą (z prawej) składają życzenia Prezydentowi Ludowej Republiki
Angoli Agostinho Neto i jego małżonce Eugenii z okazji Nowego Roku 1978, Luanda, Angola, 1978
Od 1946 do 1948 członek PPR, a od 1948 do 1990 członek PZPR. W latach 1976–1980 urlopowany z wojska w związku z wyznaczeniem przez Radę Państwa na stanowisko ambasadora PRL w Angoli, a od 1979 także na Wyspach Świętego Tomasza i Książęcej. W stanie wojennym 16 grudnia 1981, wyznaczony przez premiera gen. armii Wojciecha Jaruzelskiego na stanowisko wojewody katowickiego. Na stanowisku wojewody przyczynił się do uspokojenia nastrojów na Śląsku, za co otrzymał m.in. podziękowania od biskupa diecezji katowickiej Herberta Bednorza.
W latach 1985–1990 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Inicjator upamiętnienia oficerów pomordowanych na Wschodzie. W kwietniu 1989 zorganizował pierwszą pielgrzymkę Rodzin Katyńskich do Katynia oraz przewiezienie urn z masowych grobów w Katyniu do Warszawy i ich uroczyste złożenie na Powązkach oraz w Grobie Nieznanego Żołnierza. Z jego inicjatywy powołano przy Radzie Komisję ds. Upamiętnienia Ofiar Stalinizmu z Zenonem Komenderem na czele. Wniósł duży wkład w upamiętnienie czynu bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Jeden z głównych patronów budowy Muzeum Czynu Bojowego Kleeberczyków w gminie Adamów.
Ponadto w latach 1985–1989 był posłem na Sejm PRL IX kadencji i przewodniczącym sejmowej Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej. W latach 1974–1979 oraz 1985–1990 był członkiem Rady Naczelnej ZBoWiD, w 1986 wiceprzewodniczącym Komitetu Honorowego Encyklopedii Pamięci Narodowej. W latach 1986–1989 był członkiem Ogólnopolskiego Komitetu Grunwaldzkiego. Przewodniczący Komitetu Honorowego Odbudowy Zamku w Raciborzu. 11 listopada 1988 r. wszedł w skład Honorowego Komitetu Obchodów 70 rocznicy Odzyskania Niepodległości przez Polskę, którego przewodnictwo objął I sekretarz KC PZPR gen. armii Wojciech Jaruzelski. W 1989 wszedł w skład Komisji ds. Rewaloryzacji Cmentarza Łyczakowskiego we Lwowie.
Działacz lotnictwa sportowego, w latach 1964–1968 prezes, a od 1968 honorowy prezes Aeroklubu Warszawskiego.
Od 1990 działał w środowisku kombatanckim, w latach 1996–1998 był prezesem Klubu Generałów Wojska Polskiego.
[edytuj] Śmierć i pogrzeb
Mieszkał w Warszawie. Zmarł 16 sierpnia 1998 w Katowicach, gdzie uczestniczył w uroczystościach jubileuszu święceń kapłańskich zaprzyjaźnionego księdza[1]. W dniu 20 sierpnia biskup tarnowski Wiktor Skworc odprawił w Archikatedrze Chrystusa Króla w Katowicach mszę żałobną w intencji generała.
Został pochowany 21 sierpnia 1998 z honorami na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Uroczystość pogrzebową poprzedziła msza święta w Katedrze Polowej WP w Warszawie, którą celebrował biskup polowy Wojska Polskiego gen. dyw. Sławoj Leszek Głódź. W pogrzebie wziął udział m.in. były Prezydent RP gen. armii Wojciech Jaruzelski i były premier PRL Zbigniew Messner. Egzekwie żałobne odprawił z-ca Dziekana WP ks. płk Jan Mrugacz. Mowy pogrzebowe wygłosili: gen. dyw. Jarosław Bielecki – w imieniu Sztabu Generalnego WP, gen. broni pil. Jerzy Gotowała – w imieniu żołnierzy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej oraz gen. bryg. dr Jan Celek – w imieniu Klubu Generałów WP.
[edytuj] Odznaczenia i wyróżnienia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (1946)
- Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (20 sierpnia 1998, pośmiertnie)[2]
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1983)
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1969)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1946)
- Order Sztandaru Pracy I klasy (1973)
- Order Sztandaru Pracy II klasy (1963)
- Złoty Krzyż Zasługi (1958)
- Medal Komisji Edukacji Narodowej (1973)
- Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 (1945)
- Medal Za udział w wojnie obronnej 1939 (1982)
- Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974)
- Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984)
- Złoty Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny" (1968)
- Srebrny Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny" (1958)
- Złoty Medal "Za Zasługi dla Obronności Kraju" (1973)
- Srebrny Medal "Za Zasługi dla Obronności Kraju" (1968)
- Brązowy Medal "Za Zasługi dla Obronności Kraju" (1966)
- Brązowa Odznaka „Za Zasługi w Ochronie Porządku Publicznego” (1974)
- Odznaka Grunwaldzka (1945)
- Złota Odznaka Honorowa PCK I stopnia (1973)
- Złota Odznaka "Zasłużony dla Górnictwa PRL" (1984)
- Złota Odznaka im. Janka Krasickiego (1971)
- Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej (1987)
- Złoty Krzyż "Za Zasługi dla Związku Harcerstwa Polskiego" (1983)
- Złoty Medal "Za Zasługi dla Ligi Obrony Kraju" (1983)
- Złota Odznaka "Za Zasługi dla Obrony Cywilnej" (1983)
- Odznaka Honorowa I stopnia "Zasłużony dla PLL-Lot" (1976)
- Odznaka "Zasłużony Działacz Lotnictwa Sportowego" (1967)
- Odznaka Tysiąclecia Państwa Polskiego (1966)
- Złoty Medal im. Jana Kilińskiego z odznaką
- Złota Odznaka "Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej"
- Medal "Za Zasługi dla Aeroklubu PRL"
- Złota Odznaka Honorowa Towarzystwa Wolnej Wszechnicy Polskiej
- Medal Za Zasługi dla Towarzystwa Wiedzy Obronnej
- Odznaka Srebrna „Za Zasługi dla Gospodarki Przestrzennej”
- Złota odznaka "Za Zasługi dla Uniwersytetu Śląskiego"
- Odznaka „Za Zasługi dla ZBoWiD”
- Odznaka „Zasłużony dla Śląskiego Okręgu Wojskowego”
- Medal „Za Zasługi dla Marynarki Wojennej” (dwukrotnie)
- Medal pamiątkowy „Zasłużonemu dla Pomorskiego Okręgu Wojskowego”
- Medal „Zasłużony dla Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSW”
- Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Związku Byłych Żołnierzy Zawodowych”
- Odznaka „Zasłużonemu dla Akademii Ekonomicznej w Katowicach”
- Pamiątkowa Odznaka „Za współpracę i pomoc w działalności Środowiska Żołnierzy SGO „Polesie” gen. bryg. F. Kleeberga” (1986)
- Medal i dyplom "Za zasługi i wzorową pracę" (Ministerstwa Administracji i Gospodarki Przestrzennej, 1985)
- Odznaka „Zasłużony dla Kielecczyzny”
- Złota odznaka honorowa „Za zasługi dla Warszawy”
- Odznaka „Budowniczego Wrocławia”
- Wielka złota odznaka honorowa „Zasłużony w rozwoju województwa katowickiego” (dwukrotnie)
- Złota odznaka „Zasłużony w rozwoju województwa katowickiego” (dwukrotnie)
- Złota odznaka honorowa „Zasłużony dla Warmii i Mazur”
- Odznaka „Zasłużony Bieszczadom” (dwukrotnie)
- Odznaka honorowa „Za zasługi w rozwoju województwa koszalińskiego”
- Odznaka pamiątkowa „Gryfa Pomorskiego”
- Odznaka honorowa „Za zasługi dla województwa krośnieńskiego I stopnia”
- Złota odznaka „Zasłużony Białostocczyźnie”
- Odznaka honorowa „Za zasługi dla województwa gorzowskiego”
- Order Czerwonego Sztandaru (ZSRR, 1968)
- Order Przyjaźni Narodów (ZSRR, 1973)
- Medal "Za Umacnianie Braterstwa Broni" (ZSRR, 1985)
- Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR, 1972)
- Odznaka "25 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-45" (ZSRR,1970)
- Medal 30-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR, 1975)
- Medal 40-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR, 1985)
- Srebrny Order Zasług dla Ojczyzny (NRD, 1975)
- Medal "Za umacnianie Przyjaźni Sił Zbrojnych" II stopnia (CSSR, 1970)
- Medal "40 lat Wyzwolenia Czechosłowacji przez Armię Radziecką" (CSSR, 1985)
- Order Zasługi (Bułgaria, 1948)
- Medal "30 lat Bułgarskiej Armii Ludowej" (Bułgaria, 1974)
- Medal 1300-lecia Bułgarii (Bułgaria, 1983)
- Medal Przyjaźni (Socjalistyczna Republika Wietnamu, 1976)
- Medal Wyzwolenia I klasy (Republika Wietnamu Południowego, 1976)
- Medal pamiątkowy "Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata" (Izrael, Instytut Yad Vashem, 1988)
- Medal im. Ferdinanda Focha (Francja)
- Wpis do "Honorowej Księgi Czynów Żołnierskich" (1977)
- Wpis do Księgi Ludzi Czynu Ministerstwa Administracji i Gospodarki Przestrzennej (1985)
- Dyplom i tytuł "Weterana Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej" (1997)
- Odznaka Weterana Walk o Niepodległość
- Specjalny Medal Katyński za istotny wkład w upamiętnienie zbrodni stalinowskiej w Katyniu (1990)
- Honorowy Przewodniczący wszystkich środowisk Woldenberczyków
- Honorowy Górnik PRL (1983)
- Honorowy Członek Stowarzyszenia Kadetów Korpusu im. gen. Karola Świerczewskiego
- Honorowy Członek Stowarzyszenia Polskich Kombatantów we Francji "Polonia Restituta"
- Honorowy Członek Karkonoskiego Towarzystwa Naukowego
- inne wyróżnienia
Posiadał także szereg innych wyróżnień polskich i zagranicznych.
[edytuj] Publikacje
- gen. R. Paszkowski, słowo wstępne /w/ R. Juszkiewicz, A. Urbaniak, Dowódcy Polskiego Września 1939 r. Katalog wystawy, Muzeum Okręgowe w Ciechanowie, Muzeum Bitwy nad Bzurą w Kutnie, Ciechanów 1989
- gen. R. Paszkowski, słowo wstępne /w/ J. Przemsza - Zieliński, Księga wrześniowej chwały pułków śląskich, tom I, Krajowa Agencja Wydawnicza, Katowice 1989
- gen. R. Paszkowski, Pragniemy oddać hołd oficerom polskim zamordowanym w Katyniu /w/ Za Wolność i Lud, 1989, nr 49, str. 2
- gen. R. Paszkowski, słowo wstępne /w/ K. Filipow, Z. Wawer, Przechodniu powiedz Polsce--: Narvik-Tobruk-Monte Cassino-Falaise, Wydawnictwo Arkady, 1991
- gen. R. Paszkowski, słowo wstępne /w/ Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa: lata wojny 1939-1945, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1988
- gen. R. Paszkowski, Trzydzieści lat na straży powietrznych granic PRL /w/ Przegląd Wojsk Lotniczych i Wojsk Obrony Powietrznej Kraju, 1974, nr 8
- gen. R. Paszkowski, Rozwój wojsk obrony powietrznej kraju /w/ Myśl Wojskowa, 1968, nr 10
- gen. R. Paszkowski, Wojska Obrony Powietrznej Kraju /w/ Ludowe Wojsko Polskie 1943-1973, Wydawnictwo MON, Warszawa 1974
- gen. R. Paszkowski, Wojska OPK — ważnym ogniwem systemu obrony PRL /w/ Myśl Wojskowa, 1973, nr 10
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Bogdan Snoch: Górnośląski Leksykon Biograficzny. Suplement do wydania drugiego. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006, s. 88. ISBN 83-60353-11-5.
- M. Bondzior, Jak zdobywałem swój kawałek nieba. Wspomnienia generała lotnictwa, Redakcja Czasopism WLOP, Poznań 2001
- J. Celek, Generał broni pilot Roman Paszkowski /w/ Głos Weterana nr 12, Warszawa 1998
- S. Czmur, W. Wójcik, Generałowie w stalowych mundurach, Redakcja Czasopism WLOP - Dom Wydawniczy Bellona, Poznań - Warszawa 2003
- S. Czmur, W. Wójcik, Dowódcy Lotnictwa Polskiego, Redakcja Przeglądu WLOP, Poznań 1998
- Leksykon Historii Polski, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1995
- E. Gawlikowska-Świechowska, Cmentarz Łyczakowski we Lwowie-współpraca polsko-ukraińska, Fundacja Kultury Polskiej, 1995
- L. Grot, T. Konecki, E. Nalepa, Pokojowe dzieje Wojska Polskiego, Wojskowy Instytut Historyczny im. Wandy Wasilewskiej, 1988
- W. Hermaszewski, Moje przestworza, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1995
- W. Jaruzelski, Obrachunki z przeszłością/w/Polska pod rządami PZPR, Wydawnictwo Profi, Warszawa 2000
- F.- A. Kadell, Die Katyn Lüge: Geschichte einer Manipulation : Fakten, Dokumente und Zeugen, F.A. Herbig, 1991
- H. P. Kosk, Generalicja Polska, tom II, Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Pruszków 2001
- L.Kowalski, Generałowie,Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1992, ss. 56-87, wywiad z marca 1990
- L. Kowalski, Generał ze skazą, Wydawnictwo Rytm, Warszawa 2001
- J. Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943−1990, tom III, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010, ISBN 978-83-7611-801-7
- Kto jest kim w Polsce 1984. Informator encyklopedyczny, Wydawnictwo Interpress,Warszawa 1984
- Kto jest kim w Polsce 1989. Informator encyklopedyczny, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989
- J. Kuropieska, Obozowe refleksje. Oflag 2C, Wydawnictwo MON, Warszawa 1974
- W. Lisowski, Polskie Korpusy Kadetów, Wydawnictwo MON, Warszawa 1982
- P. Martell, G. P. Hayes, World military leaders, Bowker, New York 1974
- J. Poksiński, TUN. Tatar–Utnik–Nowicki, Represje wobec oficerów Wojska Polskiego w latach 1949-1956, Warszawa 1992, ISBN 83-11-07980-3
- M. Rakowski, Dzienniki polityczne, tom 9, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2005
- I. Rowecka, W życiu i w legendzie, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 1998
- Sejm PRL IX kadencji, Warszawa 1986
- J. Stroynowski, Who's who in the socialist countries of Europe: a biographical encyclopedia of more than 12,600 leading personalities in Albania, Bulgaria, Czechoslovakia, German Democratic Republic, Hungary, Poland, Romania, Yugoslavia, Tom 3, K.G. Saur Pub., 1989
- H. Tomiczek, M. S. Zarudzki, Jeniecka konspiracja wojskowa w Oflagu IIC Woldenberg, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1989
- J. Wodzyński, St. Łodygowski, Księga pamięci kadetów II Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Rytm, Warszawa 2001
- Pamięć wiecznie żywa. 40 lat działalności Rady Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, Warszawa 1988
- Rocznik Oficerski 1939
- Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, tom XIII (Suplement), Wydawnictwa PWN, Warszawa 1970
- Za Wolność i Lud, 1985, nr 27 (1124), str. 8
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
generał broni
Multimedia w Wikimedia Commons
