Centrum Kultury w Ropczycach
Ropczyce (ji. ראָפּשיץ) – miasto w zachodniej części województwa podkarpackiego, siedziba powiatu ropczycko-sędziszowskiego i miejsko-wiejskiej gminy Ropczyce. Położone jest na pograniczu Pogórza Środkowobeskidzkiego i Kotliny Sandomierskiej, nad rzeką Wielopolką.
Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 15 369 mieszkańców[1], co lokuje miasto pod względem ludności na 14. miejscu w województwie.
Miasto stanowi centrum administracyjne powiatu – znajduje się tu m.in. starostwo, sąd rejonowy, prokuratura rejonowa, komenda powiatowa Policji i Państwowej Straży Pożarnej.
Ropczyce (przy współrzędnych 50°05′N 21°38′E / 50.083, 21.633) położone jest na granicy mezoregionów Pradoliny Podkarpackiej i Pogórza Strzyżowskiego, na granicy dwóch makroregionów Pogórza Środkowobeskidzkiego i Kotliny Sandomierskiej. Przez miasto przepływa rzeka Wielopolka.
Historycznie Ropczyce wchodziły w skład województwa sandomierskiego (I Rzeczpospolita), Galicji (XVIII – 1918 rok), województwa krakowskiego (okres II Rzeczypospolitej), województwa rzeszowskiego (wg podziału administracyjnego z okresu 1945-1975 i 1975-1998).
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 47,10 km²[2].
Nazwy Ropczyce nie da się w żaden prosty sposób wyjaśnić. Istnieją 3 różne hipotezy na temat jej pochodzenia:
- W 1906 Józef Sulisz, etnograf pochodzący z Ropczyc, szukał źródła jej nazwy. Napisał, że Pierwotnymi osadnikami mieli być Niemcy, a ponieważ w tych stronach były wtedy liczne bandy rozbójnicze, stąd nazwali swoją osadę z niemiecka Raub-schütze, by się mieć na baczność przed napastnikami[3].
- W 1975 A. Orzechowska w swojej książce przytacza zapisy pt. Ropczyca, Ropczicze, Antiqua Roboczicze seu Chechli, Ropczyce. Twierdzi, że nazwa pochodzi od nazwy osobowej Ropek, która została zanotowana w 1482[4]
- W dokumencie zakonu koprzywnickiego wystawionym w 1363 wśród świadków wymieniony jest Zbygniew de Ropaczycz. Dokument zachował się w późniejszej kopii[5]. W dokumencie z 1391 dotyczącym plebana ropczyckiego nazwa miasta została zapisana kilkakrotnie Robczicze, a raz Robszicze. To pierwszy zapis, który zachował się w oryginale[6]. W przywileju lokacyjnym Gnojnicy z 1394 wspomniane są też Ropczicze, w którym występuje Więcesław de Ropczicze[7]. Do końca XIV w. nazwa została zanotowana w sześciu różnych wariantach: Robcice (1400); Ropczyce (1356, 1394, 1397, 1399); Ropczyca (1362); Robczyce (1391, 1399, 1400); Robszyce (1391); Ropszyce (1399) [8][9].
[edytuj] Odkrycia archeologiczne
Okolice Ropczyc są ubogie w skarby archeologiczne. Najstarsze znaleziska archeologiczne okolic miasta to dwa fragmenty toporków z przewierconymi otworami, odkryte w 1863 w Rzegocinie koło Wielopola Skrzyńskiego, przekazane do Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie. Najciekawszego jednak odkrycia dokonał W. Demetrykiewicz, który znalazł grodzisko wczesnośredniowieczne w Braciejowej[10]. W dwudziestoleciu międzywojennym, podczas budowy linii kolejowej w Sędziszowie Małopolskim, odkryto dwie bardzo stare monety rzymskie[11]. Większe zainteresowanie archeologów okolicami Ropczyc obserwować można od lat 60. Największe wyprawy to:
- Badania sondażowe na grodzisku w Będziemyślu, prowadzone przez A. Kunysza[12]
- Badania powierzchniowe i weryfikacyjne prowadzone w 1961 przez A. Jodłowskiego i A. Talara z inspiracji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Archeologicznych w Rzeszowie. Objęły one Brzyznę, Kamionkę, Ropczyce, Skrzyszów i Sędziszów Małopolski. Uzyskane zabytki złożono w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie.
- Badania prowadzone przez W. Blajera, G. Ilasz, A. Kostek i G. Marzec w 1977 na zlecenie Rzeszowskiego Muzeum Okręgowego[13]. Objęły one zasięgiem Brzezówkę i Lubzinę. Były to największe tego typu poszukiwania.
- Badania prowadzone przez A. Barłowską i A. Gruszczyńską w ramach akcji Archeologicznego Zdjęcia Polski w latach 1980-1981. Zebrane materiały to wyroby krzemienne i mało charakterystyczne ułamki ceramiki, pochodzące z neolitu[14].
Dorobek ten uzupełniają jeszcze toporek kamienny z Czarnej Sędziszowskiej i siekierka krzemienna z Sielca[15].
[edytuj] Miasto w XVII-XVIII w.
Na temat dziejów miasta w tych latach nie ma żadnych drukowanych opracowań historycznych. Do dyspozycji pozostają rozsiane po bibliotekach archeologicznych i naukowych materiały źródłowe. Niektóre z nich to:
- Szczątki ksiąg radzieckich i ławniczych z lat 1674-1704[16],
- Inwentarze z archiwum rodziny Jaworskich – Starzeńskich z Góry Ropczyckiej z lat 1765 i 1778[17]. ,
- Biblioteka Oddziału PAN w Krakowie i Biblioteka Jagiellońska.
- Wojskowy spis ludności z 1799, Archiwum Państwowe w Krakowie, Teki Schneidra, sygn. 1849.
- Starostwo ropczyckie
Ropczyce w tych czasach podzieliły los innych miast polskich, ulegając procesom degradacji we wszystkich dziedzinach życia miejskiego. Spadek ten spotęgowany został przez nawiedzające Rzeczpospolitą liczne wojny i klęski. Wszystkie te zjawiska nie ominęły Ropczyc i na długi czas zamroziły rozwój miasta. Tworzyło ono wraz z okolicznymi wsiami niewielkie starostwo ropczyckie, które powstało zapewne w 1614. Listę starostów otwiera Mikołaj Spytek Ligęza. Po jego śmierci w 1637 wdowa po nim Zofia Krasińska wyszła za mąż za Krzysztofa Ossolińskiego, który otrzymał po żonie akces na starostwo ropczyckie. Z drugą żoną miał syna Baldwina Krzysztofa, który po śmierci ojca w 1645 przejął cały jego majątek. W posiadanie starostwa Ropczyckiego wszedł dopiero po 1656, po swojej śmierci w 1649 pod Zborowem. Bezpośrednio bowiem po Krzysztofie Ossolińskim jako starosta występuje Dominik Zasławski-Ostrogski[18]. Potomstwu Baldwina nie udało się utrzymać starostwa. Następnym obejmującym ten urząd był Stanisław Rewera Potocki. W spadku po nim obejmowali go kolejno: Feliks Kazimierz Potocki, Józef Potocki i Franciszek Salezy Potocki. W 1768 starostwo otrzymał Stanisław Kostka Sadowski, marszałek konfederacji barskiej i poseł na sejm w 1784. Sadowski umarł 23 sierpnia 1794, jeszcze przed śmiercią sprzedał starostwo ropczyckie hr. Gabrielowi Bobronicz-Jaworskiemu. W 1799 zarządcą dominium ropczyckiego obejmującego wsie: Brzyzna, Chechły, Gryfów, Hucisko, Pietrzejowa, Poręby, Ropczyce i Wola Domatkowska był Marceli Wiszniewski.
[edytuj] Miasto w XIX w.
- Dominium ropczyckie
W 1772 starostwo ropczyckie zostało zajęte przez władze austriackie, które wprowadziły nowy podział terytorialny, dzieląc zagarnięte tereny na cyrkuły, okręgi i dominia. Starostwo ropczyckie przestało istnieć, a Ropczyce z okolicznymi wsiami jako dominium weszły w skład cyrkułu pilźnieńskiego (z siedzibą w Rzeszowie) a później cyrkułu tarnowskiego.
Kolejnymi właścicielami Ropczyc byli Starzeńscy, m.in. w 1851 był nim hr. Kazimierz Starzeński.
- Powiat ropczycki
Po reformie administracyjnej w 1855 utworzono powiat ropczycki wchodzący w skład cyrkułu tarnowskiego. Oddzielono od miast i gmin wiejskich obszary dworskie.
[edytuj] Symbole miasta
- Herb Ropczyc
Herb miasta przedstawia w polu błękitnym ptaka – symbolizującego sokoła, barwy naturalnej (cielistej), o rozpostartych skrzydłach, ze złotą literą „R” w dziobie, stojącego na białej podkowie ze złotym krzyżem maltańskim w środku[19].
[edytuj] Architektura
[edytuj] Układ urbanistyczny
We współczesnym planie miasta wyraźnie widać, że zabudowa miejska koncentruje się wzdłuż głównych dróg przebiegających przez miasto (przed oddaniem obwodnicy miasta), tj. drogi krajowej nr 4 (E40) i drogi wojewódzkiej nr 986. 10 października 2010 oddano do użytku obwodnicę miasta o długości 4,7 km[20][21].
Widocznym podziałem miasta są osiedla o odmiennej zabudowie urbanistycznej. Najbardziej charakterystyczne to tzw. górka, czyli osiedla św. Barbary i Północ. Potoczna nazwa wzięła się od ulokowania osiedli na wzgórzu. Dominuje tu budownictwo mieszkalne wielorodzinne zbudowane z wielkiej płyty w latach 80. i 90. XX wieku (os. Św. Barbary i Północ I) oraz zabudowa mieszkalna jednorodzinna (os. Północ II). Odmienny typ to tzw. dół lub miasto, czyli osiedle Śródmieście z typową miejską zabudową, gdzie zlokalizowane są urzędy, sklepy, gastronomia oraz budynki mieszkalne jednorodzinne i wielorodzinne, tutaj znajduje się centralny punkt miasta, czyli rynek oraz planty. Osiedle Czekaj natomiast to część przemysłowa miasta gdzie znajdują się największe ropczyckie zakłady pracy, osiedle mieszkaniowe wielorodzinne zbudowane w latach 90. XX wieku dla pracowników cukrowni oraz typowe budownictwo jednorodzinne. Pozostałe osiedla w Ropczycach mają charakter budownictwa jednorodzinnego z większym lub mniejszym charakterem rolniczym.
- Kościół Parafialny pw. Przemienienia Pańskiego zbudowany ok. 1368 r. przebudowany po pożarze w 1873 r.
- Sanktuarium Matki Bożej Królowej Rodzin wzniesione ok. 1730 r., dwukrotnie remontowane w latach 1883 i 1951, wraz z bramą wejściową i ogrodzeniem z XIX w.
- Kapliczka św. Jana Nepomucena, zbudowana w XIX w.
- Dom drewniany z XIX w. (ul. Najświętszej Marii Panny) – miejsce urodzenia Józefa Mehoffera.
- Cmentarz żydowski w Ropczycach
[edytuj] Administracja
Miasto ma 9 jednostek pomocniczych zwanych osiedlami: Świętej Barbary, Brzyzna, Chechły, Czekaj, Granice, Pietrzejowa, Północ, Śródmieście, Witkowice. W każdej z nich mieszkańcy wybierają radę osiedla, która z kolei wybiera zarząd osiedla i przewodniczącego zarządu.
Organem wykonawczym władz jest burmistrz, którym obecnie jest Bolesław Bujak (PSL), wybrany po raz kolejny w wyborach samorządowych. Siedzibą władz jest budynek na ul. Krisego, w którym mieści się także większość urzędów.
- Burmistrzowie Ropczyc (od 1990 r.)
- 1990-1998 do uzupełnienia
- Bolesław Bujak (1998-2001 w trakcie pełnienia kadencji został wybrany na posła do Sejmu IV kadencji)
- Ryszard Kapała (2001-2002 wybrany w miejsce ustępującego Bolesława Bujaka)
- Stanisław Fąfara (Porozumienie Samorządowe, 2002-2006)
- Bolesław Bujak (od 2006 – nadal)
W Ropczycach znajdują się 3 biura poselskie: Kazimierza Moskala (PiS), Jana Tomaki (PO) oraz Wiesława Rygla (PSL). Parlamentarzyści zostali wybrani z okręgu wyborczego numer 23 (rzeszowsko-tarnobrzeski). W Ropczycach działa prokuratura rejonowa, znajduje się tu również sąd rejonowy, urząd skarbowy.
- Wyższa Szkoła Inżynieryjno-Ekonomiczna (obecnie uczelnia ta ma swoją siedzibę w Rzeszowie)
- Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki
- Zespół Szkół im. ks. dr Jana Zwierza
- Zespół Szkół Agrotechnicznych im. Wincentego Witosa
- Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych
- Centrum Kształcenia Praktycznego
- Biblioteka Powiatowa oraz 2 filie miejskie
- Centrum Kultury
- miesięcznik „Ziemia Ropczycka”
- tygodnik „Głos Powiatu Ropczycko-Sędziszowskiego”
- tygodnik „Dobry Tydzień”
- Telewizja Miejska
- Tygodnik „Reporter”
[edytuj] Wspólnoty wyznaniowe
[edytuj] Sport i rekreacja
[edytuj] Kluby sportowe
[edytuj] Obiekty sportowe
- Kryta pływalnia
- Hala Widowiskowo-Sportowa
- „Moje Boisko – Orlik 2012” powstałe w ramach programu Orlik 2012.
- Sztuczne lodowisko
[edytuj] Trasy rowerowe
[edytuj] Trasy piesze
Ropczyce – Łączki Kucharskie – Mała – Brzeziny – Góra Bardo (skrzyżowanie szlaków)
Ropczyce – Zawada – Pustków – Ocieka – Blizna – Niwiska (skrzyżowanie szlaków)
Ropczyce – Borki Chechelskie – Broniszów – Wielopole Skrzyńskie – Szufnarowa-Pniaki (skrzyżowanie szlaków)
[edytuj] Współpraca międzynarodowa
Miasta i gminy partnerskie:
[edytuj] Osoby związane z miastem
- Jan Babicz – polski polityk ludowy i samorządowiec, poseł na Sejm Ustawodawczy
- Adam Banaś (polityk) – polski polityk, poseł na Sejm PRL IX kadencji
- Bolesław Bujak – polski polityk, samorządowiec, poseł na Sejm III RP IV kadencji
- Rafał Buszek – polski siatkarz, zawodnik Asseco Resovii Rzeszów, wychowanek Błękitnych Ropczyce
- Marcin Daniec – artysta, satyryk
- Wojciech Durek – polski artysta rzeźbiarz i malarz
- Michał Grendys – działacz państwowy za czasów PRL, prawnik
- Stanisław Jarmoliński -polski polityk i lekarz
- Jan Henryk Jedynak – działacz ludowy okresu II RP, polityk sanacji, wicemarszałek sejmu V kadencji
- Tadeusz Kantor – polski reżyser, malarz, scenograf, grafik
- Grzegorz Kopala – polski kompozytor, wokalista
- Stanisław Kot – polski historyk i polityk
- Maciej Kuciapa – żużlowiec
- Wilhelm Mach – polski prozaik, eseista i krytyk literacki
- Edward Mazur – polski przedsiębiorca działający w USA
- Józef Mehoffer – artysta malarz
- Piotr Michałowski – artysta malarz
- Lidia Miś – polska pisarka, twórczyni literatury dla dzieci i młodzieży
- Kazimierz Moskal (polityk) – polski polityk, nauczyciel, poseł na Sejm III RP V i VI kadencji.
- Naftali z Ropczyc – cadyk, rabin
- Henryk Józef Nowacki – arcybiskup tytularny Blery, nuncjusz apostolski w Nikaragui, prałat honorowy papieża, kapelan honorowy Jego Świątobliwości.
- Karol Olszewski – polski fizyk i chemik
- Julian Rataj – pułkownik Ludowego Wojska Polskiego i działacz ruchu ludowego, poseł na Sejm Ustawodawczy RP
- Józef Rojek (poseł) – polski polityk, samorządowiec, poseł na Sejm III RP V i VI kadencji
- Kazimierz Rymut – polski językoznawca, onomasta
- Tadeusz Sinko – polski filolog klasyczny
- Stanisław Skorodecki – polski duchowny katolicki, kapelan prymasa Stefana Wyszyńskiego w więzieniu
- Franciszek Stachnik – polski polityk ludowy, poseł na Sejm III kadencji (1930–1935) oraz na Sejm Ustawodawczy (1947–1952)
- Karolina Stachoń-Weit – łączniczka i skarbniczka dębickich Szarych Szeregów w pierwszych latach II wojny światowej.
- Łukasz Trałka – piłkarz, reprezentant Polski w piłce nożnej
- Seweryn Udziela – etnograf, badacz i popularyzator folkloru i kultury ludowej Małopolski
- Tomasz Wrotoń – piłkarz, trener piłki nożnej
- Roman Zawiliński – językoznawca, pedagog i etnograf
- Jan Zwierz – kapłan, społecznik
[edytuj] Honorowi obywatele Miasta Ropczyce
Przypisy
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
- ↑ Józef Sulisz: Zapiski etnograficzne z Ropczyc. Ropczyce: Lud, 1906, s. 57-81.
- ↑ Alicja Orzechowska: Nazwy miejscowe dawnego powiatu pilzneńskiego oraz prawobrzeżnych części dawnych powiatów sandomierskiego i wiślickiego. Ropczyce: 1975, s. 50.
- ↑ Franciszek Piekosiński: Kodeks dyplomatyczny Małopolski t.3 nr 764. Kraków: 1882.
- ↑ Stanisław Kuraś: Zbiór dokumentów katedry i diecezji krakowskiej cz. 1:1063 – 1415. Lublin: 1965, s. 109.
- ↑ Stanisław Kuraś, Irena Sułkowska-Kuraś: Zbiór dokumentów małopolskich cz. 1. Wrocław: 1962.
- ↑ Oswald Pietruski: Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum bernardyńskiego we Lwowie. Lwów: 1872, s. 62.
- ↑ Teodor Wierzbowski: Matricularum Regni Poloniae summaria vol. IV/3 supl.. Warszawa: 1915.
- ↑ Włodzimierz Demetrykiewicz: Sprawozdanie z posiedzeń Komisji Antropologicznej odbytych w latach 1910 i 1911, „Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne t. VI”. 1912, s. 10.
- ↑ Ludwik Piotrowicz: Znaleziska monet rzymskich i greckich przy budowie kolei małopolskich, „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne t. XVIII. 1936, s. 104.
- ↑ Antoni Kunysz: Grodziska w województwie rzeszowskim, „Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego za rok 1966”. Rzeszów: 1968, s. 40, 82.
- ↑ Notatki z badań w Archiwum Muzeum Okręgowego w Rzeszowie.
- ↑ Materiały z badań znajdują się w zbiorach działu archeologicznego w Muzeum Archeologicznego w Rzeszowie.
- ↑ W Muzeum Okręgowym w Rzeszowie znajduje się notatka na ten temat.
- ↑ Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Rzeszowie, rkp. 135, s. 855.
- ↑ Henryk Oprawko, Kamila Schuster: Lustracja województwa sandomierskiego 1660 – 1664 cz. II. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk: 1977.
- ↑ Kasper Niesiecki: Herbarz polski t. 7. Lipsk: I. N. Bobrowicz, 1847, s. 154-155.
- ↑ Statut Gminy Ropczyce. (opis herbu znajduje się w załączniku nr 2 http://www.bip.ropczyce.um.gov.pl/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=5&mode=thread&order=0&thold=0).
- ↑ Obwodnica Ropczyc wreszcie otwarta.
- ↑ Podkarpackie. Otwarto obwodnicę Ropczyc.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Polska
Multimedia w Wikimedia Commons
Ropczyce – Łączki Kucharskie – Mała – Brzeziny – Góra Bardo (skrzyżowanie szlaków)
Ropczyce – Zawada – Pustków – Ocieka – Blizna – Niwiska (skrzyżowanie szlaków)
Ropczyce – Borki Chechelskie – Broniszów – Wielopole Skrzyńskie – Szufnarowa-Pniaki (skrzyżowanie szlaków)
