Rotmistrz – stopień wojskowy w kawalerii odpowiadający kapitanowi oraz nazwa dowódcy szwadronu. W dawnym wojsku dowódca roty albo chorągwi.
Nazwa wywodzi się od "mistrz roty".
W Polsce nazwa rotmistrza pojawiła się w XV wieku, gdy po raz pierwszy w polskich dziejach użyte zostało wojsko zaciężne. Rotmistrz zaciągał na podstawie listu przypowiedniego rotę konną lub pieszą, nad którą obejmował dowództwo. W XVI wieku nazwę rotmistrza piechoty zaczęła wypierać nazwa kapitan. Odtąd rotmistrz występował już tylko w piechocie węgierskiej i wybranieckiej, dlatego zaczął być kojarzony tylko z jazdą.
W XVII wieku rotmistrzami chorągwi husarskich i kozackich (później pancernych) byli cywilni dygnitarze, a nie zawodowi oficerowie. W pierwszej połowie XVIII wieku stało się to regułą, toteż w imieniu takiego tytularnego rotmistrza chorągwią bezpośrednio dowodzili porucznicy lub namiestnicy.
W końcu XVIII wieku rotmistrze stali się dowódcami szwadronów. Istniał podział na rotmistrzów ze szwadronem, utrzymujących się dzięki prowadzeniu spraw gospodarczych oddziału, oraz na sztabsrotmistrzów, pozbawionych tego typu dochodu.
W XIX wieku rotmistrz był stopniem oficerskim w kawalerii i żandarmerii odpowiadającym stopniowi kapitana w innych rodzajach wojsk.
W okresie międzywojennym oraz w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie stopień rotmistrza istniał w kawalerii oraz w oddziałach pancernych o kawaleryjskim rodowodzie.
W WP stopień rotmistrza używany był do końca II wojny światowej, a także po wojnie – do 1947 r. Obecnie używany jest nieformalnie w Reprezentacyjnym Szwadronie Kawalerii Wojska Polskiego.
Sławni polscy wojskowi w stopniu rotmistrza: