Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Royal Australian Navy | |
 |
|
| Historia | |
| Państwo |  Australia |
| Sformowanie | 1901 |
| Tradycje | |
| Rodowód | Commonwealth Naval Force |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | William Rooke Creswell |
| Obecny | Russell Crane |
| Działania zbrojne | |
| I wojna światowa II wojna światowa wojna koreańska wojna wietnamska I wojna w Zatoce Perskiej II wojna w Zatoce Perskiej |
|
| Organizacja | |
| Podporządkowanie | Australian Defence Force |
| Rodzaj sił zbrojnych | marynarka |
Royal Australian Navy (RAN) − australijska marynarka wojenna, część sił zbrojnych Związku Australijskiego (Australian Defence Force). Pod obecną nazwą powstała w 1911 roku, po przemianowaniu istniejących od 1901 roku Commonwealth Naval Forces. Pierwszym dowódcą obydwu formacji był komandor (od 1911 roku kontradmirał) William Rooke Creswell.
Okręty Royal Australian Navy brały udział w działaniach I wojny światowej, zarówno na wodach okalających macierzysty kontynent, jak i europejskich. W okresie dwudziestolecia międzywojennego liczebność floty uległa znacznemu zmniejszeniu, by pod koniec lat 30. ponownie wzrosnąć. Podczas II wojny światowej okręty australijskie były obecne u boku Royal Navy na wodach europejskich i Oceanie Indyjskim, by po wybuchu wojny na Pacyfiku działać również na tym akwenie, samodzielnie bądź wspólnie z marynarką brytyjską i United States Navy.
W czasie zimnej wojny operacje Royal Australian Navy koncentrowały się głównie na obszarze Pacyfiku. Była ona aktywna podczas wojen koreańskiej i wietnamskiej oraz lokalnych konfliktów, jak konfrontacja indonezyjsko-malezyjska w latach 1963−1966. Po zakończeniu zimnej wojny jednostki marynarki australijskiej uczestniczyły w I wojnie w Zatoce Perskiej w latach 1990−1991, operacjach międzynarodowych w Timorze Wschodnim w latach 1999−2000 i na Wyspach Salomona w 2003 roku oraz II wojnie w Zatoce Perskiej.
W 2010 roku w skład Royal Australian Navy wchodzi ponad 50 jednostek pływających, w tym fregaty rakietowe typów Anzac i Adelaide, okręty podwodne typu Collins, okręty desantowe, patrolowce, niszczyciele min i szereg jednostek pomocniczych. Od 2008 roku dowódcą Royal Australian Navy jest wiceadmirał Russell Crane.
Spis treści |
Przed powstaniem Związku Australijskiego w 1901 roku, obrona kolonii opierała się o posiadane przez nie własne siły morskie, oraz wydzielony zespół okrętów Royal Navy, stacjonujący na stałe w Sydney. Pięć z sześciu australijskich kolonii utworzyło własne marynarki wojenne. Były to: Nowa Południowa Walia, Queensland, Australia Południowa, Tasmania i Wiktoria (Australia Zachodnia dysponowała jedynie własnym oddziałem artylerii nadbrzeżnej). Składały się one przede wszystkim z niewielkich jednostek przeznaczonych głównie do patrolowania wód przybrzeżnych[1]. Stała obecność okrętów brytyjskich w Australii datuje się od 1821 roku. Ich bazą był Port Jackson, zatoka, nad którą leży współczesne Sydney[2].
1 marca 1901 roku z połączenia flot kolonii, tworzących teraz Związek Australijski, powstała wspólna marynarka wojenna, pod nazwą Commonwealth Naval Forces[3]. 25 lutego 1904 roku jej pierwszym dowódcą został komandor William Rooke Creswell, z pochodzenia Brytyjczyk. Przez kilka następnych lat w jej skład wchodziły wciąż te same okręty i jej zadania wciąż ograniczały się do ochrony strefy przybrzeżnej[4]. Dopiero w 1909 roku premier Australii Alfred Deakin, na fali społecznego entuzjazmu wywołanego wizytą w australijskich portach Wielkiej Białej Floty i wspierany przez komandora Creswella, uzyskał zgodę rządu brytyjskiego na rozbudowę własnej marynarki wojennej[5]. 10 lipca 1911 roku król Jerzy V oficjalnie sygnował akt powstania niezależnej Royal Australian Navy, przewidujący jednocześnie dla jej okrętów skrót HMAS (His/Her Majesty's Australian Ship)[6][7].
Pierwszymi pełnomorskimi jednostkami marynarki australijskiej były dwa, z sześciu ogółem zbudowanych, kontrtorpedowce typu River: "Parramatta" i "Yarra", budowane w stoczniach brytyjskich i przejęte w 1910 roku[8]. W tym samym roku rozpoczęto budowę jedynego w historii Royal Australian Navy okrętu liniowego (w rozumieniu klasy jednostek grupującej pancerniki i krążowniki liniowe): "Australia". Ukończono ją w połowie 1913 roku, zaś 4 października tegoż roku odbyła się w porcie w Sydney pierwsza oficjalna parada floty, po której marynarka australijska oficjalnie przejęła obowiązek obrony kraju od okrętów Royal Navy[9]. Stanowisko dowódcy floty (Rear Admiral Commanding HM Australian Fleet − najwyższe operacyjne stanowisko w marynarce australijskiej) objął kontradmirał George Edwin Patey z Royal Navy[10].
.jpg&filetimestamp=20110528131933)
W dniu przystąpienia Wielkiej Brytanii i jej dominiów do działań I wojny światowej (4 sierpnia 1914 roku) w skład Royal Australian Navy wchodziły: krążownik liniowy "Australia" (okręt flagowy), dwa nowoczesne krążowniki lekkie, trzy kontrtorpedowce, dwa okręty podwodne i szereg mniejszych i starszych jednostek[11]. Kolejny lekki krążownik i trzy niszczyciele były w trakcie budowy. Zgodnie z przedwojennymi ustaleniami, całość floty została na czas wojny oddana pod rozkazy brytyjskie i stan ten trwał do 19 sierpnia 1919 roku[12].
Pierwszymi akcjami okrętów Royal Australian Navy były operacje przeciwko niemieckim koloniom na Pacyfiku: Karolinom, Nauru i Nowej Brytanii[13] i Nowej Gwinei[14]. W tym czasie marynarka poniosła pierwszą większą stratę: 14 września 1914 roku zaginął w morzu wraz z całą załogą (35 osób) okręt podwodny HMAS AE1[15].
9 listopada 1914 roku niemiecki krążownik lekki "Emden" zaatakował brytyjską stację radiowo-telegraficzną na jednej z wysp archipelagu Wysp Kokosowych. W kilka godzin później został doścignięty przez HMAS "Sydney", wchodzący w skład eskorty płynącego w pobliżu konwoju. Dowódca australijskiego krążownika, komandor John Glossop, wykorzystał przewagę prędkości oraz donośności dział swojego okrętu i w pojedynku artyleryjskim, znanym jako bitwa koło Wysp Kokosowych, zniszczył jednostkę niemiecką. Była to pierwsza bitwa i pierwsze zwycięstwo nad wrogim okrętem w historii Royal Australian Navy[16][17].
W pierwszym okresie wojny jednostki australijskie pozostawały na wodach macierzystych, zagrożonych przez działania Niemieckiej Eskadry Wschodnioazjatyckiej admirała Maximiliana von Spee. Po jej rozgromieniu w bitwie koło Falklandów 8 grudnia 1914 roku, możliwe stało się przebazowanie części sił Royal Australian Navy na inne teatry działań wojennych[18]. Flagowa "Australia" od początku 1915 roku przebywała na wodach europejskich, uczestnicząc w ramach Grand Fleet w operacjach przeciwko niemieckiej Hochseeflotte. Stary krążownik pancernopokładowy "Pioneer" (przejęty od Royal Navy w 1913 roku) został wysłany na Ocean Indyjski i do wycofania z linii w 1916 roku brał udział w walkach przeciwko siłom Niemieckiej Afryki Wschodniej, między innymi w bitwie w delcie Rufidżi z krążownikiem "Königsberg", zakończonej jego zniszczeniem 11 lipca 1915 roku[19][20]. Okręt podwodny HMAS AE2 z kolei operował w rejonie Dardaneli, będąc pierwszą aliancką jednostką, której 26 kwietnia 1915 roku udało się przejść cieśninę. Trzy dni później został zatopiony przez turecki torpedowiec a jego załoga dostała się do niewoli[15].
23 kwietnia 1918 roku Brytyjczycy przeprowadzili śmiały rajd na Zeebrugge, celem zablokowania tego portu dla floty niemieckiej. Wzięło w nim udział 11 ochotników z załogi "Australii": porucznik inżynier W. H. V. Edgar i dziesięciu marynarzy. Oficer za swą postawę podczas akcji został odznaczony Distinguished Service Cross, trzej marynarze Distinguished Service Medal, trzej inni zostali wymienieni w sprawozdaniu[21][22].
Trzy spośród jednostek Royal Australian Navy weszły w skład zespołu przyjmującego 21 listopada 1918 roku płynące na internowanie na mocy rozejmu w Compiègne okręty Hochseeflotte. Były to: krążownik liniowy "Australia" oraz krążowniki lekkie "Sydney" i "Melbourne"[23][24]. Pod koniec wojny marynarka australijska liczyła 37 jednostek i ponad 5000 osób personelu[25]. Straty wojenne to dwa okręty podwodne i 171 zabitych, w tym 63 marynarzy Royal Navy, służących pod banderą australijską[26].
Po zakończeniu wojny, na fali nastrojów pacyfistycznych i przy znacznych trudnościach budżetowych, rząd australijski zdecydował o znaczącej redukcji potencjału własnej marynarki wojennej. Na mocy ustaleń konferencji waszyngtońskiej wycofany z linii został największy okręt Royal Australian Navy, krążownik liniowy "Australia". Ostatecznie został ceremonialnie zatopiony 12 kwietnia 1924 roku[9]. Do rezerwy przesunięto szereg starszych okrętów (w tym lekkie jednostki otrzymane w 1919 roku z demobilu Royal Navy[27]), część z nich przeznaczając do celów pomocniczych. Jednak już w tym samym roku podjęto decyzję o zamówieniu w ramach pięcioletniego planu budżetowego nowych jednostek: dwóch krążowników waszyngtońskich brytyjskiego typu County: "Australia" (II) i "Canberra" oraz transportowca wodnosamolotów "Albatross". Weszły one do służby pod koniec lat 20.[25]
Wielki kryzys 1929 roku spowodował kolejne ograniczenia w wydatkach na siły zbrojne i zmniejszenie liczebności personelu marynarki do około 3000 osób. Jednak już w 1933 roku rząd australijski zamówił w stoczniach brytyjskich trzy kolejne nowoczesne jednostki: krążowniki lekkie zmodyfikowanego typu Leander[28]. Budowę jednego z nich sfinansowano, przekazując Royal Navy niedawno nabyty "Albatross" (w czasie II wojny światowej służył jako okręt warsztatowy[29])[25]. Z mniejszych okrętów zakupiono stare brytyjskie niszczyciele typu V, pochodzące z końcowego okresu I wojny światowej[30][31].
.jpg&filetimestamp=20120112073917)
3 września 1939 roku Związek Australijski przyłączył się do brytyjskiej deklaracji wojny przeciwko III Rzeszy. W tym czasie w skład Royal Australian Navy wchodziły dwa krążowniki ciężkie, cztery krążowniki lekkie, pięć niszczycieli i dwa slupy. Personel zawodowy wynosił ponad 5000 osób, drugie tyle powołano z rezerwy[32].
Pierwsze działania australijskich okrętów miały miejsce na wodach europejskich. Pięć niszczycieli dołączyło do Floty Śródziemnomorskiej Royal Navy pod koniec 1939 roku, wkrótce na Morze Śródziemne przybył również krążownik lekki "Sydney"[33]. Australijscy marynarze cieszyli się świetną opinią dowódcy Floty Śródziemnomorskiej, admirała Andrew Cunninghama[34]. Zasłużyli na to doskonałą postawą w akcjach bojowych: "Sydney" zatopił m.in. włoski niszczyciel "Espero" w bitwie 28 czerwca[35] i krążownik lekki "Bartolomeo Colleoni" w bitwie koło przylądka Spatha 19 lipca 1940 roku[36], zaś niszczyciel "Voyager" współuczestniczył w zatopieniu okrętów podwodnych "Console Generale Liuzzi" 27 czerwca i "Uebi Scebeli" 29 czerwca 1940 roku[37] a "Stuart" zatopił okręt podwodny "Gondar" 30 września 1940 roku[38].
W tym czasie do sił australijskich na półkuli północnej dołączyła również "Australia", we wrześniu 1940 roku biorąc udział w operacji Menace, a później w działaniach eskortowych i patrolowych na Atlantyku i Oceanie Indyjskim[39]. Pod koniec 1940 roku "Sydney" odpłynął na wody macierzyste, wkrótce zastąpiony na Morzu Śródziemnym przez "Perth"[40]. Ten ostatni, wraz z dwoma niszczycielami, wziął udział w bitwie koło przylądka Matapan 27 marca 1941 roku[41]. Po rozpoczęciu wojny na Pacyfiku znaczna część jednostek australijskich została wysłana w tamten region, ale niektóre, zwłaszcza nowo przejęte od Royal Navy, uczestniczyły w akcjach na europejskim teatrze działań wojennych do 1945 roku, biorąc udział między innymi w lądowaniu na Sycylii i osłonie konwojów do Związku Radzieckiego[42].
19 listopada 1941 roku Royal Australian Navy poniosła największą stratę osobową podczas II wojny światowej. W bitwie z niemieckim krążownikiem pomocniczym "Kormoran" zatonął "Sydney" wraz z całą, liczącą 645 osób, załogą[43].
Po rozpoczęciu wojny na Pacyfiku część okrętów australijskich weszła w skład połączonych sił amerykańsko-brytyjsko-holendersko-australijskich, znanych jako ABDA, których zadaniem miała być obrona Holenderskich Indii Wschodnich. Po rozbiciu połączonej floty w bitwie na Morzu Jawajskim 27 lutego 1942 roku, usiłujący opuścić zagrożony rejon "Perth" został następnego dnia zatopiony podczas bitwy w cieśninie Sunda, ze stratą 352 członków załogi[44].
W dniach 7 i 8 maja 1942 roku okręty australijskie wzięły udział w bitwie na Morzu Koralowym[45]. W nocy z 31 maja na 1 czerwca 1942 roku japońskie miniaturowe okręty podwodne sforsowały wejście do portu w Sydney i podjęły próbę zaatakowania kotwiczących tam jednostek. Zatopiony został jedynie stary okręt-baza "Kuttabul", zginęło 21 przebywających na nim marynarzy, Japończycy stracili wszystkie trzy biorące udział w akcji okręty wraz z załogami. 8 czerwca pozostające u wybrzeży Australii japońskie okręty podwodne ostrzelały z dział pokładowych Sydney i Newcastle[46][47].
Kolejnymi bitwami na Pacyfiku, w których uczestniczyły okręty australijskie były: bitwa koło wyspy Savo 8 i 9 sierpnia 1942 roku, w której zatopiony został krążownik "Canberra" (zginęło 84 marynarzy wraz z dowódcą okrętu)[48] czy bitwa o Leyte w dniach 23−25 października 1944 roku[49]. Jednostki wchodzące w skład Brytyjskiej Floty Pacyfiku wzięły udział w bitwie o Okinawę w 1945 roku[50].
2 września 1945 roku dziesięć okrętów Royal Australian Navy przebywało w Zatoce Tokijskiej podczas podpisywania aktu bezwarunkowej kapitulacji Japonii. W ceremonii na pokładzie pancernika USS "Missouri" Australię reprezentował admirał John Augustine Collins. Okręty australijskie brały później udział w okupacji Wysp Japońskich i rozminowywaniu okolicznych wód[51][52].
Pod koniec wojny ilość jednostek wojennych pod australijską banderą przekroczyła 150, zaś liczebność personelu floty wynosiła 39 650 osób. Straty osobowe Royal Australian Navy wyniosły 1716 zabitych w wyniku akcji nieprzyjaciela na pokładach okrętów australijskich oraz 436 na innych jednostkach bądź z przyczyn niezwiązanych bezpośrednio z prowadzonymi działaniami. Wśród zatopionych okrętów były: trzy krążowniki, cztery niszczyciele, dwa slupy i korweta, oraz inne, małe i pomocnicze jednostki[53].
_(AWM_301423).jpg&filetimestamp=20070604164436)
Po zakończeniu II wojny światowej Royal Australian Navy zasiliły dwa lotniskowce brytyjskiego typu Majestic, noszące tradycyjne nazwy: "Sydney" i "Melbourne". Jednocześnie wycofano ze służby część starszych, zużytych służbą wojenną jednostek[54]. Pierwszym powojennym konfliktem, w który zaangażowały się australijskie siły zbrojne, była wojna koreańska. Pod koniec czerwca 1950 roku dwa okręty australijskie: niszczyciel "Bataan" i fregata "Shoalhaven", zostały formalnie oddane pod kontrolę dowództwa Narodów Zjednoczonych[55]. W październiku niszczyciel "Warramunga" prowadził wsparcie ogniowe wojsk amerykańskich podczas desantu w Wŏnsan, w grudniu 1950 roku okręty australijskie uczestniczyły w ewakuacji z Hŭngnam. Od września 1951 roku na wodach koreańskich przebywał również "Sydney"[56][57].
Od 1955 do 1960 roku australijskie okręty działały na wodach okalających Malezję, wspierając władze Federacji Malajskiej w walce z komunistyczną partyzantką[58]. W 1963 roku wybuchł konflikt pomiędzy Malezją a Indonezją o Borneo. Australia wspólnie z Wielką Brytanią wspierały w nim Malezję, swój udział w działaniach miały również jednostki Royal Australian Navy. Ich głównymi zadaniami były patrole w Cieśninie Singapurskiej i ostrzał pozycji wojsk indonezyjskich[59]. 10 lutego 1964 roku zdarzył się tragiczny wypadek: lotniskowiec "Melbourne" zderzył się podczas manewrów w zatoce Jervis z niszczycielem "Voyager", przecinając go na dwie części. Niszczyciel błyskawicznie zatonął, pociągając za sobą 14 oficerów i 67 marynarzy z liczącej 293 osoby załogi oraz jednego z obecnych na okręcie cywilnych stoczniowców[60].
W 1967 roku używaną dotychczas jako banderę okrętów australijskich brytyjską White Ensign zastąpiła własna bandera: Australian White Ensign, oparta na wzorze flagi cywilnej[61].
W latach 1965−1972 Australia była zaangażowana zbrojnie w konflikt w Wietnamie. Od 1967 roku uczestniczyły w nim również okręty Royal Australian Navy, pierwszym był niszczyciel rakietowy "Hobart" (typu Perth). Ogółem w wojnie wzięły udział cztery australijskie niszczyciele, których głównym zadaniem było ostrzeliwanie nadbrzeżnych pozycji przeciwnika oraz przebudowany na transportowiec wojska "Sydney"[62]. W 1971 roku, zgodnie z decyzją rządu australijskiego o zmniejszaniu zaangażowania militarnego w Wietnamie, wszystkie okręty zostały wycofane ze strefy frontowej[63].
3 czerwca 1969 roku "Melbourne" ponownie uczestniczył w kolizji z niszczycielem, tym razem amerykańskim "Frank E. Evans". Zderzenie miało miejsce podczas międzynarodowych manewrów na Morzu Południowochińskim. I tym razem niszczyciel został rozcięty dziobem lotniskowca i zatonął z 74 członkami załogi[64].
Na przełomie 1974 i 1975 roku okręty Royal Australian Navy wzięły udział w akcji pomocy dla zniszczonego 25 grudnia przez tropikalny cyklon miasta Darwin[65].
Po zakończeniu zimnej wojny marynarka australijska wzięła udział w kolejnych konfliktach: obydwu wojnach w Zatoce Perskiej, operacjach międzynarodowych w Timorze Wschodnim i na Wyspach Salomona[66][67][68]. W listopadzie i grudniu 2006 roku prowadziły operację Quickstep, przygotowanie do ewentualnej ewakuacji obywateli australijskich po kryzysie władzy na Fidżi[69].
Obecna Royal Australian Navy jest marynarką wojenną średniej wielkości, odgrywającą dużą rolę militarną w regionie Azji i Pacyfiku. Znacząca jest również jej obecność na akwenie Oceanu Indyjskiego[70]. Największymi okrętami nawodnymi są fregaty typów Anzac (osiem jednostek) i Adelaide (cztery okręty). Flotę podwodną stanowi sześć okrętów podwodnych typu Collins. Ponadto marynarka dysponuje dużymi okrętami desantowymi, patrolowcami, niszczycielami min i dużą gamą jednostek pomocniczych[71]. Integralną częścią Royal Australian Navy jest lotnictwo morskie (Australian Navy Aviation Group), składające się aktualnie z trzech dywizjonów śmigłowców[72]. Marynarka wojenna dysponuje również siłami specjalnymi: dwoma pododdziałami płetwonurków (Clearance Diving Teams), specjalizujących się w działaniach przeciwminowych, rozpoznawczych i antyterrorystycznych. Oddziały te były użyte operacyjnie podczas wojny wietnamskiej i obydwu wojen w Zatoce Perskiej[73][74].
Naczelne dowództwo sprawuje Kwatera Główna Marynarki (Naval Headquarters − NHQ) w Canberze. Przewodzi jej dowódca marynarki (Chief of Navy − CN), w randze wiceadmirała. Podlegają jej dwa dowództwa: operacyjne floty (Fleet Command) i administracyjne (System Command)[75]. Od lipca 2008 roku dowódcą Royal Australian Navy jest wiceadmirał Russell Crane[76]. Funkcję dowódcy floty (obecna nazwa Commander Australian Fleet) pełni od października 2009 roku kontradmirał Steve Gilmore[77].
14 grudnia 2011 roku rząd Australii zaprosił kilka europejskich stoczni (DCNS, Navantia i HDW) do składania projektów budowy okrętów podwodnych dla swojej marynarki wojennej. Program nosi nazwę SEA 1000 i zakłada zakup 12 okrętów w czterech fazach. Dzień później hiszpańska stocznia Navantia podpisała umowę zgodnie z którą ma wykonać fragmenty kadłuba drugiej jednostki typu Hobart. 16 grudnia podpisano inna umowę z Navatią zakładającą budowę 12 szybkich barek desantowych typu LCM-1E[78].
|
|||||
