Ryszard Zembaczyński (ur. 28 czerwca 1948 w Cieplicach Śląskich-Zdroju) – polski polityk, były wojewoda opolski, od 2002 prezydent Opola.
Ukończył studia na Politechnice Śląskiej w Gliwicach, działał w ZSP. Uczestniczył też w szkoleniach w USA i we Francji.
Od 1974 pracował w Wojewódzkim Biurze Projektów Budownictwa Komunalnego w Opolu. W 1981 mianowano go na dyrektora Wydziału Ochrony Środowiska i Gospodarki Terenowej Urzędu Wojewódzkiego w Opolu, później w latach 1982–1985 kierował Wydziałem Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w tym urzędzie. W 1985 objął funkcję wicewojewody opolskiego, rekomendowany przez Stronnictwo Demokratyczne, w którym działał od 1970. Stanowisko to zajmował do 1990, tj. do czasu mianowania na urząd wojewody opolskiego. Funkcję tę sprawował do końca 1998 – był najdłużej urzędującym wojewodą w latach 90.
W latach 1998–2002 z ramienia Akcji Wyborczej Solidarność zasiadał w sejmiku opolskim I kadencji, przewodniczył Komisji Polityki Regionalnej i Współpracy z Zagranicą. Od 1999 do 2001 zajmował stanowisko dyrektora oddziału Banku Ochrony Środowiska w Opolu. Następnie do 2002 prowadził działalność gospodarczą jako doradca inwestycyjny.
Od 2001 działa w Platformie Obywatelskiej, pełni funkcję wiceprzewodniczącego zarządu regionu opolskiego tej partii. W 2002 po raz pierwszy został prezydentem Opola, wygrywając w pierwszej turze wyborów bezpośrednich z wynikiem około 66% głosów. W wyborach samorządowych w 2006 uzyskał reelekcję (również w pierwszej turze, w której zdobył ponad 51% głosów). W 2010 wygrał wybory na kolejną kadencję w drugiej turze[1]. W maju 2012 został skazany przez sąd I instancji nieprawomocnym wyrokiem na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 4 lat próby za przekroczenie uprawnień w czasie pełnienia funkcji dyrektora opolskiego oddziału Banku Ochrony Środowiska[2]
13 grudnia 2003 odznaczony "Missio Reconciliationis"[3].