Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronySędzia – funkcjonariusz publiczny uprawniony do orzekania w sprawach należących do właściwości sądów i trybunałów, na zasadach niezawisłości i bezstronności.
Tym samym słowem określa się zarówno mężczyzn jak i kobiety wykonujące ten zawód, aczkolwiek w przypadku kobiet stosuje się odmianę żeńską (ta sędzia, tej sędzi). Słowo sędzina dawniej było rozumiane jako żona sędziego, więc jego używanie na określenie kobiety pełniącej tę funkcję, pomimo jego funkcjonowania w języku potocznym, nie jest wskazane.
Spis treści |
Od 1989 sędziów powołuje Prezydent RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa.
W Rzeczypospolitej Polskiej pozycję ustrojową sędziów, ich prawa i obowiązki, zasady powoływania i odwoływania na stanowiska oraz wynagradzania regulują:
Do podstawowych ustrojowych zasad związanych z tym zawodem należą, we wszystkich rodzajach sądownictwa:
Atrybuty te nie dotyczą w pełnym zakresie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, którzy wybierani są przez Sejm na kadencje (nie pełnią służby bezterminowo) oraz w niewielkim zakresie dotyczą sędziów Trybunału Stanu, którzy pełnią te funkcje niezawodowo, jako że Trybunał Stanu orzeka tylko w przypadku potrzeby zwołania go i sędziami, wybieranymi również na kadencje, są prawnicy wykonujący inne zawody.
Na stanowisko sędziego sądu rejonowego może być powołany ten, kto:
Wymogi co do złożenia egzaminu bądź ukończenia aplikacji sędziowskiej w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury lub pracy w charakterze asesora prokuratorskiego - co najmniej przez trzy lata przed wystąpieniem o powołanie na stanowisko sędziego nie dotyczą osób, które przed powołaniem wykonywały przez odpowiedni okres niektóre inne zawody prawnicze (art. 61 § 2–5 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych).
Przepisy te nie w pełni jeszcze funkcjonują, jako że aplikacji sędziowskiej w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury nie ukończył jeszcze nikt (została ona powołana niedawno).
Odpowiednio wyższe wymagania co do wspomnianych okresów przepracowanych na innych stanowiskach, jak i co do granicy wieku, obowiązują kandydatów na sędziów sądów okręgowych i apelacyjnych.
Czas pracy sędziego jest nienormowany - określony jest wymiarem jego zadań.
Jest to jedyna grupa zawodowa, która w Konstytucji zagwarantowane ma uposażenie i warunki pracy odpowiadające godności urzędu.
Zgodnie z przepisami art. 69 Prawa o ustroju sądów powszechnych sędzia przechodzi w stan spoczynku z dniem ukończenia 65 roku życia, chyba że nie później niż na sześć miesięcy przed ukończeniem 65 roku życia oświadczy Ministrowi Sprawiedliwości wolę dalszego zajmowania stanowiska. Ponadto sędzia może przejść na swój wniosek w stan spoczynku, po ukończeniu 55 lat przez kobietę, jeżeli przepracowała na stanowisku sędziego lub prokuratora nie mniej niż 25 lat, a 60 lat przez mężczyznę, jeżeli przepracował na stanowisku sędziego lub prokuratora nie mniej niż 30 lat.
Sędzia może być, na mocy decyzji Krajowej Rady Sądownictwa, przeniesiony wcześniej w stan spoczynku jeżeli z powodu choroby lub utraty sił uznany został przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków sędziego albo jeżeli z powodu choroby lub płatnego urlopu dla poratowania zdrowia nie pełnił służby przez okres roku.
Za przewinienia służbowe, w tym za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawnych i uchybienia godności urzędu, sędzia odpowiada dyscyplinarnie.
Karami dyscyplinarnymi są:
Do orzekania w sprawach dyscyplinarnych sędziów sądów powszechnych są powołane sądy apelacyjne i Sąd Najwyższy działające jako sądy dyscyplinarne. W sprawach dyscyplinarnych sędziów sądów administracyjnych, w tym sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego powołany jest Naczelny Sąd Administracyjny, który działa zarówno jako sąd pierwszej jak i drugiej instancji. W sprawach sędziów sądów wojskowych orzekają jako sądy dyscyplinarne wojskowe sądy okręgowe i Sąd Najwyższy Izba Wojskowa.
W sprawach dyscyplinarnych sędziów Sądu Najwyższego orzeka w obu instancjach Sąd Najwyższy, zaś w sprawach sędziów Trybunału Konstytucyjnego - ten Trybunał w obu instancjach.
