Słomniki

Słomniki
Kościół z Słomnikach
Herb Słomnik
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Powiat	krakowski
Gmina	Słomniki gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja	krakowska
Prawa miejskie	1358 r., 1917 r.
Burmistrz	Paweł Knafel
Powierzchnia	3,34 km²
Ludność (2010) • liczba • gęstość	4365 1299,4 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 12
Kod pocztowy	32-090
Tablice rejestracyjne	KRA
Położenie na mapie Polski Słomniki
50°14′27″N 20°04′54″E
TERC (TERYT)	2121506124
Urząd miejski ul. Kościuszki 64 32-090 Słomniki
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Synagoga w Słomnikach

Słomniki – miasto w woj. małopolskim, w powiecie krakowskim, położone 24 km na północ od Krakowa, na Wyżynie Miechowskiej, nad rzeką Szreniawą; siedziba gminy miejsko-wiejskiej Słomniki. Jest jednym z ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. krakowskiego.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 4365 mieszkańców.

Ośrodek handlowo-usługowy regionu rolniczego; drobny przemysł spożywczy i metalowy.

Gmina Słomniki została laureatem Rankingu Samorządów „Rzeczpospolitej” 2007 w kategorii najlepsza gmina miejska/miejsko-wiejska.^{[potrzebne źródło]}

Historia

Nazwa Słomniki pochodzi najprawdopodobniej od szłomiarzy (zwanych w średniowieczu szłomnikami), którzy wyrabiali szłomy, czyli hełmy dla drużyny królewskiej.

Pierwsze wzmianki historyczne o Słomnikach jako osadzie myśliwskiej i stacji kupieckiej pochodzą z 1287 roku. Prawa miejskie od 1358 r. nadane przez króla Kazimierza Wielkiego. Z tego okresu pochodzi, zachowany do tej pory, układ architektoniczny rynku (na planie kwadratu) o powierzchni 1,75 ha.

Położenie przy trakcie solnym z Wieliczki oraz Bochni do Wielkopolski stworzyło możliwość szybkiego rozwoju miasta. Co było najbardziej zauważalne w XV i XVI wieku.

W 1554 roku powstał tutaj pierwszy formalny zbór kalwiński.

W swoich dziejach miasto było kilkakrotnie niszczone przez najazdy tatarskie, a potem szwedzkie (1655-1660). (Według przekazów ustnych pod słomnickim rynkiem znajduje się lochy, które służyły ochronie mieszkańców przed najazdami. Jest to jedna z teorii tłumacząca zapadanie się płyty rynku.)

Podczas insurekcji kościuszkowskiej miasto było świadkiem wielu ważnych wydarzeń. Po bitwie pod Racławicami Słomniki były miejscem zgrupowania wojsk polskich. Dnia 5 kwietnia 1794 r. Tadeusz Kościuszko zredagował tutaj raport o bitwie pod Racławicami, wydał odezwę: „Narodzie (...) chciej być wolnym i niepodległym”, oraz po raz pierwszy przywdział sukmanę, jako strój wyróżniający się w bitwie formacji. 6 kwietnia na tutejszym rynku do stopnia generała został awansowany Józef Zajączek i Antoni Madaliński.

Po trzecim rozbiorze Polski Słomniki znalazły się w zaborze austriackim, później od 1809 w Księstwie Warszawskim, a następnie od 1815 w Królestwie Polskim.

Podczas powstania styczniowego okolice Słomnik były miejscem walk partyzanckich.

Słomniki utraciły prawa miejskie po upadku powstania w 1870 r. Ponownie miasto od 1917 r.

Kalendarium

• 1287 – Pierwsza wzmianka o Słomnikach jako osadzie myśliwskiej i stacji kupieckiej;
• 1241, 1259, 1287 – miasto było celem najazdów tatarskich;
• 1358 – Słomniki otrzymały od króla Kazimierza Wielkiego prawa miejskie;
• 1392 – Królowa Jadwiga gościła na dworze w Słomnikach;
• 1420 – król Władysław Jagiełło odwiedził Słomniki;
• 1447 – do miasta przybył król Kazimierz IV Jagiellończyk;
• 1548 – w Słomnikach nocował król Zygmunt Stary;
• 1554 – pierwszy formalny zbór kalwiński;
• 1655-1660 – najazdy szwedzkie niszczą miasto;
• 1794 – w Słomnikach przebywa Tadeusz Kościuszko;
• 1870 – miasto traci prawa miejskie;
• 1917 – słomniki odzyskują prawa miejskie;
• 15 stycznia 1945 – wyzwolenie Słomnik;

Zabytki

• Neoromański kościół Bożego Ciała (wzniesiony w latach 1888-1893). W świątyni znajduje się późnogotycki krucyfiks i obraz Świętej Rodziny z I poł. XVI wieku.
• Synagoga z końca XIX wieku

Transport

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

• Droga krajowa nr 7: Chyżne-Kraków-Słomniki-Warszawa-Gdańsk
• Droga wojewódzka nr 775: Słomniki-Proszowice-Nowe Brzesko

Przez miasto przebiega dwutorowa, zelektryfikowana linia kolejowa (Warszawa) – Tunel – Miechów – Kraków. Stacje kolejowe: Słomniki i Słomniki Miasto.

W mieście znajduje się również przystanek PKS oraz prywatnych linii mikrobusowych. Od 11 kwietnia 2011 roku dojeżdża tu autobus MPK Kraków na linii 222 z pętli Czyżyny Dworzec.

Edukacja

W mieście znajduje się przedszkole oraz zespół szkół ogólnokształcących (szkoła podstawowa, gimnazjum, liceum ogólnokształcące, liceum profilowane).

Kultura i sport

W Słomnikach działa Miejsko-Gminne Centrum Kultury. Istnieje również kino „Czar”, biblioteka publiczna oraz Muzeum Ziemi Słomnickiej.

Od ponad 100 lat funkcjonuje orkiestra dęta „Echo”.

Od 1923 r. w mieście działa KS Słomniczanka. Obecnie istnieją sekcje piłki nożnej oraz piłki siatkowej. W przeszłości klub posiadał sekcję łucznictwa.

Od 2008 r. istnieje zespół tańca nowoczesnego Escape.

Od 2009 r. istnieje zespół pantomimy „Uporządkowany Nieład”.

Wspólnoty wyznaniowe

• Kościół rzymskokatolicki
  • Parafia Bożego Ciała w Słomnikach – Kościół Bożego Ciała w Słomnikach.
• Świadkowie Jehowy
  • zbór Słomniki.

Osoby związane ze Słomnikami

• Stanisław Brykalski (1912-1939) – uczestnik wojny obronnej we wrześniu 1939, bohaterski obrońca reduty Wizna.
• Rachel Knobler (ur. 1924) – kompozytorka, malarka i poetka.
• Feliks Kruciger – proboszcz kalwiński w zborze reformowanym w Słomnikach w XVI wieku.
• Edmund Kowalski (1913-1998) – wykładowca w Wyższej Oficerskiej Szkole Pożarnictwa.
• Czesław Marchaj (ur. 1918) – specjalista z zakresu aero- i hydrodynamiki.
• Jan Maszadro (1832-1879) – pierwszy farmaceuta w Słomnikach i naczelnik miasta w czasie powstania styczniowego.
• Zygmunt Nowicki – w roku 1918 ambasador RP w USA.
• Jan Rutkowski (1844-1919) – powstaniec styczniowy.
• Krzysztof Wieczorek (ur. 1961) – pilot i wielokrotny mistrz w zawodach lotniczych.
• Władysław Zieliński (1939-1987) – historyk, profesor Śląskiego Instytutu Naukowego, zastępca dyrektora Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce.
• Łukasz Czapla (ur. 08.12.1982) – 4-krotny Mistrz Świata w strzelectwie sportowym.

Zobacz też

• Cmentarz żydowski w Słomnikach

Linki zewnętrzne

• Miasto i gmina Słomniki