Słownik geograficzny Królestwa Polskiego

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich
Słownik geograficzny..., tom I, Warszawa 1880
Autor	Filip Sulimierski Bronisław Chlebowski Władysław Walewski i in.
Miejsce wydania	Królestwo Polskie
Język	polski
Data I wyd.	1880–1902
Galeria w Wikimedia Commons

Przejdź do indeksu haseł słownika zaczynających się od:

A
Aa, Ab, Ac, Ad, Af, Ag, Ah, Aj, Ak, Al, Ał, Am An i Ań Ana, And, Ane, Ang, Ani, Ank, Ann, Ans, Ant, Anu
Ap, Ar, As, At, Au, Aw, Ay, Ax, Az, Aż

C i Ć
Ca, Ce, Cę Ch Cha, Chą Che, Chę Cheb, Chec, Ched, Cheł, Cher i Chę Chi, Chj, Chl, Chł, Chm, Chn Cho i Chó Chob, Choc, Chod, Choj, Chój, Choł, Chom, Chon, Chor, Chor, Chos, Chot, Choz, Choż, Chr, Chu, Chw, Chy Ci Cia, Cib, Cic, Cie, Cio, Cis, Cit, Ciu,
Cm, Ćm, Co, Cu, Cw, Cy Cz Cza, Czą, Czc Cze Czeb, Czec, Czeh, Czem, Czen, Czep, Czer, Czes, Czew Czę, Czi, Czk, Czł, Czm, Czn, Czo, Czt, Czu, Czw, Czy

E
Eb, Ec, Ed, Eg, Eh, Ei, Ej, Ek, El, Eł, Em, En, Ep, Er, Es, Et, Eu, Ew, Ez

F
Fa, Fe, Fi, Fl, Fł, Fo, Fr, Fu, Fy

Ł
Ła Łab, Łac, Ład, Łag, Łah, Łaj, Łan i Łań, Łap, Łas i Łaś, Łat, Ław, Łaz, Łaż
Łą, Łb, Łd, Łe, Łę, Łg Ło i Łó Łob i Łób, Łoc i Łóc, Łod i Łód, Łoh, Łoj i Łój, Łok, Łom, Łop, Łos, Łot, Łow, Łoz Łt, Łu Łt, Łub, Łub, Łuc, Łuk, Łup, Łus, Łuż Ły, Łż Łyb, Łyc, Łyg, Łys, Łż

Q

U
Ub, Uc, Ue, Ud, Uf, Ug, Uh, Ui, Uj, Uk, Ul, Uł, Un, Up, Ur, Us, Ut, Uz, Uż

Szablon linku SgKP

Czym się to je?

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich – monumentalny słownik encyklopedyczny wydany w latach 1880–1902 w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego; rejestrował toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz niektórych terenów ościennych (niepolskiej części Śląska, Prus Książęcych); wielokrotnie wznawiany, stanowi cenne źródło wiadomości geograficznych, historycznych, gospodarczych, demograficznych i biograficznych.

Prekursorzy dzieła

Inicjatorem i głównym redaktorem słownika był Filip Sulimierski – redaktor "Wędrowca", magister nauk fizyczno-matematycznych b. Szkoły Głównej Warszawskiej. Razem z nim współredagowali dzieło Bronisław Chlebowski - magister nauk filologiczno-historycznych b. Szkoły Głównej Warszawskiej oraz Władysław Walewski - ziemianin, kandydat nauk dyplomatycznych Uniwersytetu Dorpackiego. Praca została opublikowana w dużym stopniu dzięki funduszom Witolda Zglenickiego uzyskanym za pośrednictwem Kasy Mianowskiego. Poszczególne tomy ukazywały się w latach 1880-1902 i były dostępne w prenumeracie pod postacią szczupłych zeszytów, których kilkanaście składało się na każdy tom.

Zawartość

Dzieło to, wydane pod tytułem pozwalającym uniknąć ingerencji cenzury carskiej, stanowi opis prawie wszystkich miejscowości z terenów, które obejmowała pierwsza Rzeczpospolita w swych największych historycznych granicach. W ten sposób hasła obejmują zarówno regiony, miasta, wsie i osady, jak i rzeki, jeziora i szczyty górskie. Zakres geograficzny Słownika obejmuje Królestwo Polskie (Kongresówka), rosyjskie gubernie nadbałtyckie, zachodnie i część południowych, terytorium Prus Zachodnich i Wschodnich, ziemie Wielkiego Księstwa Poznańskiego oraz Śląska pruskiego i austriackiego, Galicję, Morawy, części ziem słowackich przynależne do Węgier, a także obszar Bukowiny. Hasła zawierają położenie geograficzne i administracyjne, dane statystyczno-demograficzne (w tym często wyznaniowe) oraz wiele informacji o szkołach, przemyśle i handlu, transporcie, rolnictwie. Często wiedza ta jest wzbogacona o krótki rys historyczny, nazwiska kolejnych właścicieli i urzędników (państwowych, samorządowych i wyznaniowych) lub znanych mieszkańców. Całość jest wzbogacona o cenną bibliografię.

Niektóre opisy zawierają także współrzędne geograficzne z dokładnością do stopni i minut, ale uwaga – długość geograficzna jest liczona od południka przechodzącego przez wyspę El Hierro (łacińska nazwa Ferro) położoną 17°39'46” na zachód od południka Greenwich. W związku z tym od podanej w Słowniku wartości długości geograficznej należy odjąć ok. 17°39', aby otrzymać położenie w notacji obecnie stosowanej.

Praca redakcyjna

Redaktorzy postawili przed sobą zadanie połączenia w całość danych pochodzących z trzech zaborów. Wykorzystywali do tego dane urzędowe, a także nadsyłane od amatorów lokalnej historii angażujących się dobrowolnie lub odpłatnie. Ich wkład w tworzenie dzieła jest znaczny i to redaktorzy Słownika bardzo mocno podkreślają we wstępie do Słownika. Materiały, które przysyłali do redakcji z wielu miejscowości, odznaczają się niejednolitą wartością merytoryczną.

Sporym utrudnieniem dla redaktorów Słownika były podziały administracyjne i różnice w metodach statystyki urzędowej spotykane na byłych obszarach Rzeczypospolitej. Uniemożliwiły one jednolite opisanie haseł.

Wpływ

Już z chwilą wydania dzieło to stanowiło wyjątkowo cenny - na skalę światową - przykład pracy encyklopedycznej. Z czasem coraz bardziej doceniano ogrom pracy redaktorskiej i wydawniczej. W latach 1975-1977 nakładem Wydawnictw Artystycznych i Filmowych wydano, wykonany techniką fotooffsetową, reprint w limitowanej, numerowanej serii 800 egzemplarzy. Współcześnie Słownik jest jednym z głównych źródeł do prac nad XIX wiekiem dla wielu nauk, takich jak geografia historyczna, genealogia, kulturoznawstwo, etnologia. Wiele wydawnictw kartograficznych po 1989 roku ustaliło w oparciu o Słownik nazwy kresowe mniejszych miejscowości. W 1995 roku wydano indeks nazwisk do Słownika. Następnie pojawiły się wydania na CD-ROM oraz w Internecie.

Lista współpracowników

Lista bezinteresownych stałych i okresowych współpracowników redakcji Słownika została sporządzona w oparciu o informacje zamieszczone w przedmowie do pierwszej części dzieła, napisanej przez Filipa Sulimierskiego 20 listopada 1879, oraz w sporządzonym w czerwcu 1897 zakończeniu tomu 14, w którym redaktorzy Słownika dodali, że ogólnie w pracy nad Słownikiem uczestniczyło przeszło 150 osób. Lista współpracowników sporządzona przez Zygmunta Paruckiego uzupełnia listę Słownika o kilkanaście osób, a także hierarchizuje autorów artykułów. Zygmunt Parucki wymienia tylko 38 nazwisk, a Słownik geograficzny 80. Nazwiska oznaczone gwiazdką „*” podaje również Słownik.

Lista Paruckiego

• 1. Wacław Nałkowski – zamieścił w Słowniku artykuł „Obszar geograficzny Polski historycznej” oraz artykuły o Dnieprze i Dźwinie,
• 2. Eugeniusz Romer* ze Lwowa – pracował w końcowym okresie wydawania Słownika. Dostarczył wiele notatek o niektórych dolinach, szczytach i potokach w Karpatach (Waksmundzka Dolina, Walecka Dolina, Walecki Potok, Wapienna Góra i in.),
• 3. Ludwik Krzywicki – artykuł Czerwony Bór oraz wiele miejscowości na Kurpiach (np. Dobry Las, Gontarze, Grabownica, Gruszka, Grudzic, Gzowo, Gawrychy, Gibałka)
• 4. Aleksander Jabłonowski – artykuły: Ukraina, Wołyń, Wołoszczyzna, Zadnieprze i Zaporoże

Królestwo Polskie

• 5. Bronisław Chlebowski – artykuły dotyczące Królestwa Polskiego
• 6. Józef Bliziński* – znany autor dramatyczny, przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Dostarczył opisy poszczególnych rzek, strumieni i potoków, zwłaszcza na obszarze Kielecczyzny.
• 7. Jan Chorąży* – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Sporządzał opisy miejscowości w powiecie konińskim i tureckim.
• 8. Michał Witanowski* – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Autor monografii Łęczycy, Kłodawy i Piotrkowa. Opracował szereg miejscowości w okolicach Łęczycy, Łowicza, Łodzi i Kielecczyzny.
• 9. R. Oczykowski* – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Opracował niektóre miejscowości w Łowickim, np. Walewice nad Bzurą, Gzinka, pow. łowicki.
• 10. Al. Palmirski* – stały współpracownik redakcji Słownika. Opracował m.in. Chmielnik, Chmielów, Chocimów (pow. opatowski), Chociszewo (pow. kolski), Gozdowo (Sierpc).
• 11. W. Winkler – opracował miejscowości znajdujące się w powiecie wieluńskim
• 12. Stanisław Majerski* (lub St. Majewski) – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Opracował m.in. miasta: Woronce, (dopływ Bystrzycy), Wiejski Potok.
• 13. Robert Przegaliński* – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Opracował miejscowości w powiecie janowskim.
• 14. R. Bruhl – opisał miejscowości podwarszawskie.

Ziemie zaboru austriackiego

• 15. Bronisław Gustawicz* – nauczyciel geografii i historii w Gimnazjum św. Anny w Krakowie, przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika.
• 16. Maurycy Maciszewski* (1847-1917) – nauczyciel historii i geografii, stały współpracownik redakcji Słownika. Opracował m.in. Kraków, Nowy Sącz, Myślenice, Rzeszów, Krosno, Kolbuszową, Łańcut, Mielce i in.
• 17. Ludwik Dziedzicki* (1844-1903) – profesor ze Lwowa, stały współpracownik redakcji Słownika. Opracował artykuły o Przemyślu i Rudkach, Wołczkowcach, Wołczuchach, Olesku.

Wielkie Księstwo Poznańskie

• 18. Edmund Callier* – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Opracował główny artykuł o Wielkim Księstwie Poznańskim oraz miejscowości w porządku alfabetycznym od M do W.
• 19. Maksymilian Studniarski* (1828-1889) – starszy nauczyciel geografii w Poznaniu. Przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Opracował miejscowości w porządku alfabetycznym od A do M.
• 20. Władysław Łebiński* (1840-1907) – działacz polityczny, społecznik, dziennikarz, powstaniec styczniowy, przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Opracował artykuły rozpoczynające się od litery W. Pochowany na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan.

Pomorze, Mazury i Warmia

• 21. ks. Jakub Fankidejski* (1844-1883) z Pelplina – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika.
• 22. ks. Romuald Frydrychowicz* – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika.

Górny i Dolny Śląsk

• 23. Anna Nałkowska* (1862-1942)
• 24. Walerian Heck* (lub Hech) – nauczyciel historii i geografii w Gimnazjum św. Anny w Krakowie, autor historycznej mapy Polski. Przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika.
• 25. Filip Sulimierski – opisał wiele miejscowości w pierwszych tomach Słownika.
• 26. J. Parczewski – opisał niektóre miejscowości na Dolnym Śląsku.

Obszary leżące poza obecną RP

• 27. Edward Rulikowski* z guberni kijowskiej – historyk, archeolog, etnograf, członek Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności w Krakowie, a także członek Komisji Archeograficznej w Kijowie. Urodził się w 1825 w Motowidłówce na Ukrainie w zamożnej rodzinie ziemiańskiej. W 1880 Rulikowski podjął stałą współpracę z redakcją Słownika geograficznego. Dla tego wydawnictwa opisał szereg miejscowości na Ukrainie i Białorusi. Zmarł w roku 1900.
• 28. Aleksander Jelski*, obywatel guberni mińskiej, stały współpracownik redakcji Słownika. Dostarczał dane z Polesia i Białorusi.
• 29. Gustaw Manteuffel* (1832-1916) z Rygi – baron, historyk i etnolog polski. Ze znanej inflancko-pomorskiej rodziny Manteufflów. Badacz dziejów Inflant polskich. Przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Dostarczał dane z Łotwy i Estonii.
• 30. Józef Krzywicki – dostarczał dane głównie odnośnie Wołynial.
• 31. Aleksander Dowojna-Sylwestrowicz* (1857-1911) z Łapkaś – opracowywał Litwę.
• 32. Józef Bieliński - opracowywał Litwę.
• 33. A.T. Parczewski – dostarczał informacje z Łużyc.

Pomocnicy redakcji Słownika

• 34. Henryk Sienkiewicz
• 35. Adolf Dygasiński
• 36. Aleksander Świętochowski
• 37. Wojciech Gerson*
• 38. Stefan Szolc-Rogoziński

Lista współpracowników redakcji Słownika

• 39. Jan Banzemer
• 40. Ludwik Bryndza z Woroblina
• 41. Adam Chmara (1829 - 1889) – obywatel z guberni mińskiej
• 42. Chmurzyński z Radomska
• 43. Aleksander Czołowski ze Lwowa
• 44. Emilia Dobrzańska urodziła się w Rożenku i była wychowywana w dworku należącym do rodziny jej ojca Franciszka Karczewskiego. Uczęszczała na pensję sióstr Emilii i Felicji Krzywickich, działającej od 1856 w gmachu przy ulicy Kaliskiej (obecnie Słowackiego 11) w Piotrkowie. Gdy w 1881 kurator Apuchtin zamknął szkołę dla dziewcząt, jeszcze w tym samym roku zorganizowała na jej miejsce czteroklasową szkołę żeńską. Funkcjonowanie tej placówki od samego początku budziło trwogę władz zaborczych i w konsekwencji doprowadziło do jej zamknięcia po dwóch latach działalności. W 1883 pod pretekstem utworzenia stancji dla dziewcząt Dobrzańska zorganizowała prężnie działający zakład wychowawczy dla dziewcząt, w którym odbywało się ich tajne nauczanie.
• 45. Stanisław Eliasz-Radzikowski (1869-1935) – syn Walerego, lekarz, z zamiłowania badacz historii oraz folkloru Tatr i Podhala
• 46. Władysław Federowicz z Okna
• 47. ks. M. Gapiński z Nawry pod Chełmżą
• 48. Karol Gerlach
• 49. C. Haller
• 50. Karol Hoffmann (lub Hofman) z Suwałk
• 51. Bolesław Kamiński Żyłłok z guberni wołyńskiej
• 52. dr Wojciech Kętrzyński ze Lwowa
• 53. Władysław Korotyński
• 54. Adam Kosmowski z Wilna
• 55. Kajetan Kraszewski
• 56. Kazimierz Król
• 57. Józef Kuczyński
• 58. Kurtzman spod Rawicza
• 59. Michał Kuściński z guberni witebskiej
• 60. Wojciech Leppert
• 61. Józef Łabuński
• 62. Józef Łazowski z Sawina
• 63. Adam Łopaciński przez dłuższy czas stale pracował dla Słownika
• 64. Edward Maliszewski 1875-1928 – dziennikarz; krajoznawca; historyk
• 65. M. Marassé z Krosna
• 66. dr Eugeniusz Maryański z Jarmoliniec – stały współpracownik redakcji Słownika
• 67. hrabia Tadeusz Miączyński z Wielgiego
• 68. Ildefons Mroczkowski z Wyszek
• 69. Henryk Müldner – literat z Krakowa, autor takich pozycji: Kąpiele Schwarzenberg, węgierski Gräfenberg na Spiżu: wspomnienia z podróży odbytéj w lecie 1878 r., Warszawa: Gebethner i Wolff, 1879; Szkice z podróży po Słowacyi: z dodaniem krótkiego przewodnika, Kraków 1877; Bibliografia karpacka, „Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego”, tom I, rok 1876
• 70. Adam Napieralski – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika
• 71. J.J. Ossowski z Czerwonej (pod Ełkiem)
• 72. ks. Ostaszewski – stały współpracownik redakcji Słownika
• 73. Ostrołęcki z Lubartowa
• 74. Juliusz Ostrowski
• 75. Kazimierz Plebański z Izdebna
• 76. Klaudyusz Przedrzymirski z guberni kijowskiej
• 77. Klemens Przedrzymirski z Wołynia
• 78. Antoni Rehman ze Lwowa
• 79. Ludwik Rokossowski z guberni wołyńskiej
• 80. Bronisław Rozwadowski z Brzeżan
• 81. Zygmunt Różycki z guberni wołyńskiej
• 82. Ignacy Rychlik z Jarosławia
• 83. Adam Rzążewski (1844-1885) – historyk literatury i publicysta. Urodził się 3 listopada 1844 w Cieleśnicy na Podlasiu. W 1862 ukończył Gimnazjum Lubelskie. Do roku 1869 studiował historię i filozofię w Warszawskiej Szkole Głównej. Osiadł następnie na wsi i zajął się gospodarstwem. Zmuszony do wyjazdu za granicę przebywał w Paryżu i pod pseudonimem Aër prowadził działalność literacką jako krytyk studiów literackich oraz korespondent i współpracownik różnych pism polskich. Autor wielu rozpraw, powieści, nowel i poematów. Zmarł 8 listopada 1885 w Paryżu.
• 84. Jan Sembrzycki – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika
• 85. hrabia Józef Skarbek z Osięcin w pow. nieszawskim
• 86. Stanisław Skrzyński
• 87. Tytus Sopodźko (lub Sopoćko) (1845-1896) – obywatel z gub. mińskiej
• 88. Gustaw Szpilewski z Białegostoku
• 89. Edward Śląski (lub Slaski) z Janowa lubelskiego
• 90. Aleksander Tyszyński (1811-1880) – krytyk literacki; współzałożyciel (1841) i współredaktor „Biblioteki Warszawskiej”; 1866-1869 wykładowca Szkoły Głównej; od 1873 członek Akademii Umiejętności; przedstawiciel krytyki romantycznej (m.in. w zbeletryzowanym traktacie filozoficzno-estetycznym Amerykanka w Polsce), ewoluował ku programowi pozytywistycznemu.
• 91. E. Uściński z Maryampola
• 92. Józef Wejssenhof
• 93. Władysław Wiśniewski z Krakowa
• 94. Konstanty Wójciechowski
• 95. Tytus Żukowski – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika

Opis bibliograficzny

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, wyd. pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, J. Krzywickiego i W. Walewskiego, Warszawa 1880-1902, t. 1-15.

• T. I Aa - Dereneczna, 1880, 960 s.
• T. II Derenek - Gżack, 1881, 943 s.
• T. III Haag - Kępy, 1882, 960 s.
• T. IV Kęs - Kutno, 1883, 963 s.
• T. V Kutowa Wola - Malczyce, 1884, 960 s.
• T. VI Malczyce - Netreba, 1885, 960 s.
• T. VII Netrebka - Perepiat, 1886, 960 s.
• T. VIII Perepiatycha - Pożajście, 1887, 960 s.
• T. IX Poźajście - Ruksze, 1888, 960 s.
• T. X Rukszenice - Sochaczew, 1889, 960 s.
• T. XI Sochaczew - Szlubowska Wola, 1890, 960 s.
• T. XII Szlurpkiszki - Warłynka, 1892, 960 s.
• T. XIII Warmbrun - Worowo, 1893, 960 s.
• T. XIV Worowo - Żyżyn, 1895, 930, 8 s.
• T. XV, cz. 1 Abablewo - Januszowo, 1900, 640 s.
• T. XV, cz. 2 Januszpol - Żyżkowo, Aleksin - Wola Justowska, 1902, 741, [2] s.

Nazwy niektórych jednostek administracyjnych

Słownik odwołuje się do nazw powiatów według poniższego spisu. Podział regionalny oraz pisownia według skorowidzu.

Galicya

Powiaty: bialski, bóbrecki, bohorodczański, borszczowski, brodzki, brzeski, brzeżański, brzozowski, buczacki, chrzanowski, cieszanowski, czortkowski, dąbrowski, dobromilski, doliniański, drohobycki, gorlicki, gródecki, grybowski, horodeński, husiatyński, jarosławski, jasielski, jaworowski, kałuski, Kamionka Strumiłowa, kolbuszowski, kołomyjski, kossowski, krakowski, krośnieński, limanowski, Lisko, lwowski, łańcucki, mielecki, Mościska, myślenicki, nadworniański, nisko, nowosądecki, nowotarski, pilzeński, podhajecki, przemyski, przemyślański, Rawa Ruska, rohatyński, ropczycki, Rudki, rzeszowski, samborski, sanocki, skałacki, stanisławowski, staromiejski, stryjski, śniatyński, tarnobrzeski, tarnopolski, tarnowski, tłumacki, trębowelski, turka, wadowicki, wielicki, zaleszczycki, zbaraski, złoczowski, żółkiewski, żydaczowski, żywiecki

Gubernia grodzieńska

Powiaty:

białostocki, bielski, brzeski, grodzieński, kobryński, prużański, słonimski, sokólski, wołkowyski

Gubernia kaliska

Powiaty:

kaliski, kolski, koniński, łęczycki, sieradzki, słupecki, turecki, wieluński

Gubernia kielecka

Powiaty:

jędrzejowski, kielecki, miechowski, olkuski, pińczowski, stobnicki (stopnicki), włoszczowski

Gubernia kijowska

Powiaty:

berdyczowski, czehryński, czerkaski, humański lub umański, kaniowski, kijowski, lipowiecki, radomyski, skwirski, taraszczański, wasylkowski, zwinogródzki

Gubernia kowieńska

powiaty:

kowieński, nowoaleksandrowski, poniewieski, rossieński, szawelski, telszewski, wiłkomierski

Gubernia kurlandzka

powiat mitawski

Gubernia lubelska

powiaty:

powiat biłgorajski, powiat chełmski, powiat hrubieszowski, powiat janowski, powiat krasnostawski, powiat lubartowski, powiat lubelski, powiat nowoaleksandryjski, powiat tomaszowski

Gubernia łomżyńska

powiaty:

powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat makowski, powiat mazowiecki, powiat ostrołęcki, powiat ostrowski, powiat pułtuski, powiat szczuczyński

Gubernia mińska

powiaty:

borysowski, ihumeński, mozyrski, miński, nowogródzki, piński, rzeczycki, słucki

Gubernia mohylewska

powiaty:

czausowski, czerykowski, homelski, horecki, horodecki, klimowicki, mohilewski, mścisławski, orszański, rohaczewski, sieński lub sienneński, starobychowski

Gubernia piotrkowska

powiat będziński, powiat brzeziński, powiat częstochowski, powiat łaski, powiat łódzki, powiat noworadomski, powiat piotrkowski, powiat rawski

Gubernia płocka

powiat ciechanowski, powiat lipnowski, powiat mławski, powiat płocki, powiat płoński, powiat przasnyski, powiat rypiński, powiat sierpecki

Gubernia podolska

powiaty:

bałcki, bracławski, hajsyński, jampolski, kamieniecki, latyczowski, lityński, mohylowski, olhopolski, płoskirowski lub proskurowski, uszycki lub nowouszycki, winnicki

Gubernia radomska

powiat iłżecki, powiat konecki, powiat kozienicki, powiat opatowski, powiat opoczyński, powiat radomski, powiat sandomierski

Gubernia siedlecka

powiat bialski, powiat garwoliński, powiat konstantynowski, powiat łukowski, powiat radzyński, powiat siedlecki, powiat sokołowski, powiat węgrowski, powiat włodawski

Gubernia smoleńska

powiaty:

bialski, krasnowski

Gubernia suwalska

powiat augustowski, maryampolski, powiat sejneński, powiat suwalski, władysławowski, wiłkowiski a właściwie Wyłkowyski

Gubernia warszawska

powiat błoński, powiat gostyński, powiat grójecki, powiat kutnowski, powiat nieszawski, powiat nowomiński, powiat radziejowski, powiat radzymiński, powiat skierniewicki, powiat sochaczewski, powiat warszawski, powiat włocławski

Gubernia wileńska

dzisieński, lidzki, oszmiański, święciański, trocki, wilejski, wileński

Gubernia witebska

powiaty:

drysieński, dyneburski, lepelski, lucyński, newelski, połocki, rzeżycki, siebieski, suraski wieliski (Wieliż),

Gubernia wołyńska

powiaty:

dubieński, kowelski, krzemieniecki, łucki, zwiahelski lub nowogradwołyński, ostrogski, owrucki, rówieński, starokonstantynowski, zasławski

Prusy wschodnie

powiat braniewski lub brunsberski (Bransberg), darkiański, powiat ełcki lub łecki (Lyck), fiszhuski, frydlądzki albo frylądzki (fyrlądzki), gąbiński albo głąbiński, gierdawski, powiat gołdapski, powiat pasłęcki czyli holądzki (Preussich-Holand), powiat iławski (Preussich-Eylau), powiat piski lub jańsborski (Johannisburg), kłajpedzki (Memel), królewiecki, labiewski v. labiawski albo Łabiewski (Labiau), lecki (Loetzen), powiat lidzbarski albo świętogórski (Heiselberg), olecki lub margrabowski (Oletzko), żuławski lub nizinowy (Niederung), powiat olsztyński (Allenstein), powiat ostródzki (Osterode), pilkaleński (Pilkallen), ragnecki (Ragnit), rastemborski, powiat reszelski (Roessel), stołupiański (Stallupoehnen), powiat suski (rosenberg), powiat szczycieński lub szczycki (Ortelsburg), szyłokarczemski (Heydekrug), świętomiejski lub świętosiekierski (Heiligenbeil), tylżycki, węgoborski (Angerburg), wystrucki (Insterburg), ządzborski lub sąsborski (Sensburg)

Prusy zachodnie

powiat brodnicki (Strasburg), powiat chełmiński (Culm), powiat człuchowski (Schlochau), powiat elbląski, powiat gdański, grudziąski, powiat kartuski, powiat kościerski (Berent), powiat kwidzyński (Marienwerder), powiat lubawski (Loebau), powiat malborski, niborski albo nidborski (Neidenburg), starogrodzki (Stargardt), powiat sztumski, powiat świecki (Schwetz), powiat toruński, powiat tucholski, powiat wałecki (Deutschkrone), powiat wejherowski (Neustadt), powiat złotowski (Flatow)

Szląsk austryacki

powiat bielski, bogumiński (Oldenberg), powiat cieszyński, frydecki, frysztacki, frywałdzki, skoczowski, strumieński

Szląsk pruski

bolesławski (Bunzlau), bolkowicki (Bolkenhayn), powiat brzeski (Brieg), powiat bystrzycki (Habelschwerdt), powiat bytomski (Beuthen), powiat gliwicki albo toszecki (Tost-Gleiwitz), powiat głogowski, głupczycki (Leobschutz), górski (Guhrau), powiat grotkowski, powiat jaworski (Jauer), powiat jeleniogórski (Hirschberg), kamienogórski (Landshut), powiat kluczborski (Crenzburg), kładzki (Glatz), powiat kozielski (Kosel), powiat kożuchowski (Freistadt), powiat lignicki, powiat lubański (Lauban), powiat lubiński (Lueben), powiat lubliniecki (Lublinitz), lwowski (Loewenberg), mielicki (Militsch), powiat namysłowski (Namslau), niemczyński (Nimptsch), powiat niemodliński (Falkenberg), nissański (Neisse), nowotarski (Neumarkt), olawski (Ohlau), olesiński (Rosenberg), powiat oleśnicki, powiat opolski (Oppeln), powiat prądnicki (Neustadt), powiat pszczyński, powiat raciborski (Ratibor), rozbórski (Rothenburg), powiat rybnicki, rychbachowski (Reichenbach), starohucki (Neurode), powiat strzeliński (Strehlen), strzygłowski (Striegau), stynawski (Steinau), powiat sycowski (Wartenberg), szprotowski (Sprottau), szunowski (Schoenau), powiat świdnicki, walbrzyski (Waldenburg), wojrecki lub wojrowicki (Hoyerswerda), powiat wołowski, powiat wrocławski, powiat ząbkowicki (Frankenstein), powiat zgorzelecki (Goerlitz), ziębicki (Münsterberg), powiat zielonogórski (Grunberg), złotoryjsko-hajnowski (Goldberg-Haynau), żegański

Wielkie Księstwo Poznańskie

babimoski, bukowski, powiat bydgoski (Bromberg), powiat chodzieski, powiat czarnkowski, powiat gnieźnieński, powiat inowrocławski, powiat kościański, krobski, powiat krotoszyński, powiat międzychodzki (Birnbaum), powiat międzyrzecki (Meseritz), powiat mogilnicki, powiat obornicki, powiat odolanowski, powiat ostrzeszowski, powiat pleszewski, powiat szamotulski, szremski, powiat szubiński, powiat średzki, powiat wągrowiecki, powiat wrzesiński, powiat wschowski, powiat wyrzyski

Bibliografia

• E. Callier, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Ateneum, Warszawa 1880 (marzec)
• A.W., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Biblioteka Warszawska, Warszawa 1880 (listopad), s. 313
• W. Sabowski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Przewodnik Naukowy i Literacki, Lwów 1881
• E. Callier, Uwagi krytyczne nad słownikiem geograficznym Królestwa Polskiego, Poznań 1882
• B. Korwin, Pomnikowe dzieło, s. 665, „Wędrowiec” 1897, nr 34
• S. Czarnecki, Dawny i nowy słownik geograficzny ziem polskich, Warszawa 1934
• Z. Parucki, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego jako źródło do badań rozmieszczenia sił wytwórczych kapitalizmu w Polsce, „Dokumentacja Geograficzna” 1955, z. 5
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Indeks nazwisk, oprac. Szymon Konarski, słowo wstępne Sławomir Górzyński, Warszawa 1995, ISBN 83-85490-09-4

Zobacz też

• Album widoków historycznych Polski
• Atlas geograficzny ilustrowany Królestwa Polskiego

Linki zewnętrzne

• Słownik w wersji elektronicznej z indeksem haseł oraz indeksem pełnotekstowym
• Słownik w formacie Djvu [1] [2] (wymaga wtyczki DjVu)
• Indeks haseł do Słownika