Służba intendentury (II RP)

Służba intendentury (II RP) – dział administracji wojskowej II RP.

Zadania

• Zaopatrzenie wojska w żywność, opał, umundurowanie i wyekwipowanie, sprzęt koszarowy, kuchnie polowe, piekarskie piece polowe, materiały piśmienne i graficzne,przybory kancelaryjne i wszelkie z tym związane operacje finansowe;
• uposażenie pieniężne wojska – pobory, koszty podróży itp. oraz pokrywanie kosztów transportów osobowych i materiałowych;
• dokonywanie przez komisję gospodarczą operacji finansowych wszystkich kategorii dla wszelkich formacji wojskowych.
• Administrowanie kredytami niesamodzielnych służb administracyjnych;
• Administracja i dokonywanie wypłat etatowych dla personelu cywilnego, zatrudnionego w formacjach wojskowych,

Do wykonania powyższych zadań służba intendentury posiadała osobny, specjalistyczny personel, osobny budżet (wydzielony z budżetu ogolnego wojska) i osobne zakłady służby intendentury.

Personel:

• korpus oficerów intendentów;
• korpus oficerów administracyjno-gospodarczych;
• chorążowie administracyjno-gospodarczy;
• szeregowi gospodarczy.

Organy centralne

• Szef Departamentu Intendentury Ministerstwa Spraw Wojskowych.
• Zakłady centralne.
  • Wyższa Szkoła Intendentury (oficerowie intendenci)
  • Centralna Szkoła Oficerów Administracyjno-Gospodarczych (oficerowie administracji gospodarczej – kasowych, rachunkowych, prowiantowych i mundurowych).

Szkoły te podlegały Dowódcy Okręgu Korpusu, na terenie którego się znajdowały, jednak w zakresie wyszkolenia podlegały bezpośrednio Sztabowi Generalnemu.

Służba intendentury w Okręgach Korpusów

Działalnością administracyjną służby intendentury na obszarze Okręgu Korpusu kierował Szef Służby Intendentury Okręgu Korpusu, który wchodził w skład Kwatery Głównej właściwego Okręgu Korpusu.

Szef Służby Intendentury Okręgu Korpusu zarządzał:

• kredytami budżetowymi;
• personelem stanowiącym Szefostwo Służby Intendentury Okręgu Korpusu;
• Okręgowymi Zakładami Służby Intendentury;
• kierownikami rejonów intendentury.

Okręgowe Zakłady Służby Intendentury

Okręgowy Zakład Gospodarczy

Skład:

• kierownictwo (z komisją gospodarczą),
• magazyn,
• piekarnia,
• rzeźnia,
• szkoła podoficerów gospodarczych (kadry personelu szeregowego służby intendentury dla danego Okręgu Korpusu).

Zadania:

• gromadzenie, produkowanie, magazynowanie i konserwowanie środków żywności, opału na potrzeby bieżące Okręgu Korpusu i zapasów na czas wojny;
• komisyjny odbiór i wysyłka wszelkich transportów odnośnych artykułów i materiałów;
• wydawanie odnośnych artykułów i materiałów poszczególnym Rejonowym Zakładom Gospodarczym (przynależnym terytorialnie do danego Okręgu Korpusu), lub też wprost oddziałom wojskowym.
• szkolenie specjalistyczne (i uzupełnianie) personelu szeregowego dla całego Okręgu Korpusu, prowadzenie ewidencji oficerów administracyjno-gospodarczych i szeregowych *formowanie – przewidzianych organizacyjnie, polowych zakładów gospodarczych.

Okręgowy Zakład Mundurowy.

Skład:

• kierownictwo,
• magazyn,
• warsztat z krajalnią.

Zadania:

• gromadzenie, produkowanie, magazynowanie i konserwowanie zapasów umundurowania i oporządenia mundurowego, przyborów szewskich i krawieckich, rymarskich itp., pościeli, sprzętu koszarowego oraz wszelkiego rodzaju materiałów piśmienniczych, graficznych i przyborów kancelaryjnych na potrzeby bieżące Okręgu Korpusu i zapasów na czas wojny,
• komisyjny odbiów i wysyłanie wszelkich właściwych transportów,
• wydawanie materiałów i sprzętu oddziałom i zakładom wojskowym (przynależnym terytorialnie do danego Okręgu Korpusu).

Rejony administracyjne

Każdy Okręg Korpusu podzielony był na rejony administracyjne służby intendentury, oznaczane nazwą miejscowości siedziby kierownika danego rejonu intendentury.

Kierownik Rejonu Intendentury

Odpowiadał za działalność administracyjno-techniczną służby intendentury i funkcjonowaniem Rejonowego Zakładu Służby Intendentury – w każdym rejonie – We wszystkich oddziałach wojskowych, stacjonujących na obszarze danego Okręgu Korpusu.

Zadania:

• Administracja zapasami materiałowymi,
• Ewidencja stanu wyżywienia rejonu, zestawianie pojedynczych zapotrzebowań artkułów,
• dostarczanie Intendenturze Okręgu Korpusu danych statystycznych co do lokalnych źródeł zaopatrzenia oraz ewentualne ich wykorzystanie,
• zawieranie kontraktów i umów z prywatnymi dostawcami dla całego rejonu, ewentualnie zatwierdzanie kontraktów i umów zawartych przez poszczególne formacje wojskowe,
• wstępne sprawdzanie i badanie rachunkowości formacji całego rejonu odnośnie zgodności transakcji z obowiązującymi przepisami, a także (w zakresie intendentury), ze względu ich wartości praktycznej,
• administrowanie i nadzór nad materiałami niezbędnymi do organizacji polowych zakładów służby intendentury.

Kierownikowi Rejonu podlegały:

• personel etatowy (Kierownictwa Rejonu Intendentury),
• Rejonowy Zakład Gospodarczy (ewentualnie filia Rejonowego Zakładu Gospodarczego),
• kredyty finansowe przekazane z Szefostwa Intendentury Okręgu Korpusu.

Rejonowe Zakłady Gospodarcze

W każdym rejonie intendentury istniał zasadniczo jeden Rejonowy Zakład Gospodarczy, stacjonujący w siedzibie kierownika danego rejonu i oznaczony nazwą tej miejscowości.

Skład:

• kierownictwo zakładu,
• magazyn,
• piekarnia,
• rzeźnia.

W siedzibach dowództw Okręgu Korpusu, które rownocześnie były siedzibami kierownika rejonu intendentury, nie było oddzielnych Rejonowych Zakładów Gospodarczych. Administracją zapasami zajmował się Okręgowy Zakład Gospodarczy.

Zadania:

• gromadzenie, magazynowanie i konserwowanie artykułów intendentury na potrzeby bieżące całego rejonu oraz zapasów,
• komisyjny odbiór i wysyłanie wszelkich transportów żywności i innych, przeznazonych dla rejonu,
• wydawanie artykułów intendentury wszystkim formacjom wojskowym danego rejonu,
• przygotowanie do organizacji zakładów polowych.

Filie Rejonowych Zakładów Gospodarczych

W zależności od warunków dyslokacyjnych, w wypadkach wyjątkowych mogły być utworzone filie Rejonowych Zakładów Gospodarczych w ilości nie większej, niż jedna filia na dany rejon.

Personel: Filia nie posiadała własnego etatu. Obsadę personalną stanowiła część etatowego personelu Rejonowego Zakładu Gospodarczego, wydzielona dla filii.

Filia nosiła nazwę swojego macierzystego Rejonowego Zakładu Gospodarczego, z dodaniem nazwy tej miejscowości, w której się znajdowała.

Administracja wewnętrzna formacji wojskowych

Administację wewnętrzną we wszystkich formacjach wojskowych wykonywały Komisje Gospodarcze. Każda formacja wojskowa, przy której znajdowała się etatowa Komisja Gospodarcza, nazywała się "jednostką gospodarczą". Formacja wojskowa nie posiadająca etatowej Komisji Gospodarczej (kompania, szwadron czy mniejszy zakład) nazywała się "oddziałem gospodarczym".

Typy i skład komisji gospodarczych:

Typ I

• 1 oficer kasowy – major gospodarczy,
• 2 podoficerów rachunkowych – szeregowi gospodarczy,
• 2 pisarzy – starszy szeregowy i szeregowy,
• 1 oficer prowiantowy – kapitan gospodarczy,
• 2 podoficerów prowiantowych – sierżant i kapral,
• 2 szeregowców prowiantowych,
• 1 podoficer mundurowy – sierżant sztabowy.

Typ II

• 1 oficer kasowy – kapitan gospodarczy,
• 2 podoficerów rachunkowych – sierżant i kapral,
• 1 oficer prowiantowy – kapitan (porucznik) gospodarczy,
• 2 podoficerów prowiantowych – plutonowy i kapral,
• 1 szeregowiec prowiantowy,
• 1 podoficer mundurowy – sierżant.

Typ III

• 1 oficer kasowy – porucznik lub podporucznik gospodarczy,
• 1 podoficer rachunkowy – plutonowy,
• 1 pisarz – starszy szeregowy,
• 1 oficer prowiantowy – kapitan (porucznik) gospodarczy,
• 1 podoficer prowiantowy – plutonowy,
• 1 szeregowiec prowiantowy.

Pisarze i szeregowcy prowiantowi przydzieleni byli do komisji gospodarczej z właściwej jednostki gospodarczej. Cały personel komisji gospodarczej podlegał dowódcy właściwej jednostki wojskowej.

Dyslokacja

Zakłady okręgowe

Okręgowy Zakład Gospodarczy Nr I – Warszawa – DOK Nr I, Okręgowy Zakład Mundurowy Nr I – Warszawa – DOK Nr I,

Okręgowy Zakład Gospodarczy Nr II – Lublin – DOK Nr II Okręgowy Zakład Mundurowy Nr II – Lublin – D.O.K Nr II

Okręgowy Zakład Gospodarczy Nr III – Grodno – DOK Nr III Okręgowy Zakład Mundurowy Nr III – Grodno filia Suwałki – DOK Nr III

Okręgowy Zakład Gospodarczy Nr IV – Łódź – DOK Nr IV Okręgowy Zakład Mundurowy Nr IV – Łódź – DOK Nr IV

Okręgowy Zakład Gospodarczy Nr V – Kraków – DOK Nr V, Okręgowy Zakład Mundurowy Nr V – Kraków – DOK Nr V,

Okręgowy Zakład Gospodarczy Nr VI – Lwów – DOK Nr VI, Okręgowy Zakład Mundurowy Nr VI – Lwów – DOK Nr VI,

Okręgowy Zakład Gospodarczy Nr VII – Poznań – DOK Nr VII, Okręgowy Zakład Mundurowy Nr VII – Poznań – DOK Nr VII,

Okręgowy Zakład Gospodarczy Nr VIII – Toruń – DOK Nr VIII, Okręgowy Zakład Mundurowy Nr VIII – Toruń – DOK Nr VIII,

Okręgowy Zakład Gospodarczy Nr IX – Brześć nad Bugiem – DOK Nr IX, Okręgowy Zakład Mundurowy Nr IX – Brześć nad Bugiem – DOK Nr IX,

Okręgowy Zakład Gospodarczy Nr X – Przemyśl – DOK Nr X, Okręgowy Zakład Mundurowy Nr X – Przemyśl – DOK Nr X,

Filia Okręgowego Zakładu Mundurowego Nr V – Tarnów – DOK Nr V.

Rejonowe Zakłady Gospodarcze

Dęblin, Modlin, Łomża filia Białystok, Chełm, Kowel, Równe, Grodno, Wilno, Lida, Częstochowa, Skierniewice, Bielsko-Biała filia Nowy Sącz, Mysłowice, Tarnów, Tarnopol (w Złoczowie) filia Brzeżany, Stanisławów filia Kołomyja, Gniezno, Kalisz w Szczypiornie, Toruń, Grudziądz, Bydgoszcz, Brześć nad Bugiem, Siedlce, Baranowicze, Kielce, Jarosław, Stryj.

Zobacz też

• Ordre de Bataille Wojska Polskiego II RP w okresie pokoju

Bibliografia

• "Almanach oficerski" – Praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923.