Służby specjalne

Odznaka WSW (1957-1990)

Służby specjalne – ogólna nazwa opisująca instytucje, które prowadzą działania operacyjno-rozpoznawcze o charakterze niejawnym wewnątrz kraju. Domeną służb specjalnych jest pozyskiwanie i ochrona informacji kluczowych dla zapewnienia wewnętrznego bezpieczeństwa państwa. W państwach demokratycznych działania służb specjalnych wymykają się niekiedy spod kontroli organów nadzorczych. Kontrowersje budzą niektóre techniki stosowane przez służby specjalne, szczególnie te niedozwolone przez prawo ich państwa macierzystego, jak przekupstwo, szantaż, tortury, skrytobójstwo oraz nielegalny handel bronią i narkotykami. Praktyki te są niekiedy usprawiedliwiane ochroną interesów państwa i jego obywateli i dotyczą służb specjalnych zarówno krajów demokratycznych (np. tortury więźniów CIA) jak i reżimów dyktatorskich (np. likwidacja opozycjonistów przez radzieckie KGB).

Podział służb specjalnych

Służby specjalne można podzielić na dwie zasadnicze grupy:

• służby informacyjno-wywiadowcze – których podstawowym zadaniem jest pozyskiwanie cennych informacji o strategicznym znaczeniu oraz czasami dezinformowanie analogicznych służb wrogich państw. Służby informacyjno-wywiadowcze prowadzą m.in.
  • wywiad wojskowy – polegający na gromadzeniu i przetwarzaniu informacji wywiadowczych dotyczących obcych sił zbrojnych przez służbę opartą na strukturze militarnej
  • wywiad polityczny – gromadzenie przez daną agencję informacji dotyczących sytuacji politycznej, poszczególnych państw lub ugrupowań
  • wywiad wewnętrzny – działalność wywiadowcza prowadzona wobec przedmiotów krajowych, których działalność stwarza sytuację zagrażającą bezpieczeństwu wewnętrznemu państwa
  • wywiad techniczny – działalność wywiadowcza prowadząca do zdobycia materiałów z obcych źródeł, dotyczących wyposażenia technicznego i możliwości technicznych danego państwa
  • wywiad operacyjny – gromadzenie danych wywiadowczych następnie wykorzystywanych w planowaniu operacyjnym na poziomie regionalnych teatrów działań wojennych
  • wywiad parapsychologiczny – gromadzenie danych wywiadowczych za pośrednictwem (pomocą), osób obdarzonych rzekomo zdolnościami percepcji pozazmysłowej
• służby policyjno-prewencyjne – których zadaniem jest ochrona bezpieczeństwa wewnętrznego – zarówno w sensie bezpieczeństwa osobistego obywateli danego kraju, jak i zapewnianie bezpieczeństwa i stabilności władzy

W niektórych przypadkach funkcje te sprawuje w jednym państwie jedna służba specjalna. Tak było np. w Polsce do 2002 r., gdzie Urząd Ochrony Państwa (UOP) spełniał obie te funkcje naraz.

Agencje wywiadu, kontrwywiadu i służb bezpieczeństwa w Polsce i za granicą

Polskie służby specjalne

Służby specjalne III Rzeczypospolitej

• Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego od 2002 r. (ABW),
• Agencja Wywiadu od 2002 r. (AW),
• Centralne Biuro Antykorupcyjne od 2006 r. (CBA),
• Służba Kontrwywiadu Wojskowego od 2006 r. (SKW),
• Służba Wywiadu Wojskowego od 2006 r. (SWW),

Obecnie zlikwidowane:

• Urząd Ochrony Państwa (UOP) istniał do 29 czerwca 2002, zastąpiony przez ABW i AW,
• Wojskowe Służby Informacyjne (WSI) istniały do 30 września 2006, zastąpione przez SKW i SWW

Służby specjalne Polski Ludowej (1944-1990)

• Resort Bezpieczeństwa Publicznego, RBP – (1944-1945)
• Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, MBP – (1945-1954)
• Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego, Kds.BP – (1954-1956) nazwa analogiczna do KGB
• Ministerstwo Spraw Wewnętrznych
  • Służba Bezpieczeństwa MSW
    • Departament I Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wywiad zagraniczny
    • Departament II Ministerstwa Spraw Wewnętrznych kontrwywiad
    • Biuro Studiów Służby Bezpieczeństwa MSW - (1982-1989) koordynacja działań przeciwko opozycji
• Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (1945-1951)
• Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (1951-1990)
  • Agenturalny Wywiad Operacyjny, AWO
• Główny Zarząd Informacji, GZI (WP/MON/Kds.BP) – (1945-1957)
• Wojskowa Służba Wewnętrzna MON, WSW MON (1957-1990)

Polskie służby specjalne podczas II wojny światowej

• Oddział II Sztabu Naczelnego Wodza PSZ
• Oddział II Komendy Głównej SZP/ZWZ/AK

Służby specjalne II Rzeczypospolitej (1918-1939)

• Biuro Wywiadowcze Ministerstwa Spraw Wewnętrznych
• Wydział Informacyjny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych
• Inspektorat Defensywy Politycznej przy Komendzie Głównej Policji Państwowej (IDP KGPP)
• Oddział II Sztabu Generalnego WP – wywiad i kontrwywiad wojskowy
  • Biuro Szyfrów – Wywiad Radiowy i Kryptologia

Służby specjalne na świecie

• Lista służb specjalnych na świecie
• Lista służb kontrwywiadu na świecie
• Lista służb wywiadu wojskowego na świecie

Ciekawostki

Służby specjalne lubują się w ukrywaniu tematów swoich działań pod kryptonimami, wykazując przy tym często poczucie humoru.

FBI wprowadziło do obiegu akronim MICE (ang. mice l.mn. od mouse – mysz). Oznacza on główne motywy, które powodują, że ktoś decyduje się na podjęcie współpracy z wywiadem: money, ideology, compromise/coercion, ego czyli pieniądze, ideologia, szantaż, ambicje (inne rozwinięcie tego skrótu podaje conscience – sumienie w miejsce compromise).

Literatura

• Służby specjalne. Historia wywiadu i kontrwywiadu na świecie, Wydawnictwo Iskry 2006

Zobacz też

• Wywiad
• Wywiad wojskowy
• Kontrwywiad
• Kryptologia
• Szpiegostwo
• Rozpoznanie
• Rekonesans
• Dezinformacja
• Tajemnica wojskowa
• Wojna elektroniczna
• Policja polityczna

Linki zewnętrzne

• CBA: http://www.cba.gov.pl/
• ABW: http://www.abw.gov.pl/
• AW: http://www.aw.gov.pl/
• SKW: http://www.skw.gov.pl/
• SWW: http://www.sww.gov.pl/
• Sejmowa Komisja do Spraw Służb Specjalnych: http://www.sejm.gov.pl/komisje/www_kss.htm
• Informacja NIK o wynikach kontroli organizacji służb specjalnych, nadzoru nad nimi oraz realizacji wybranych zadań (2005)
• A. Macierewicz, RAPORT o działaniach żołnierzy i pracowników WSI ..., Warszawa 12 lutego 2007.