Sankcja

Sankcja (funktor normotwórczy) – społeczna reakcja na określone działanie jednostki w postaci kary lub nagrody w danej zbiorowości w zależności od tego, czy jednostka ta działa zgodnie lub niezgodnie z ustalonymi w tej zbiorowości regułami. Karane są działania, które są niezgodne z imperatywami, a nagradzane te, które są zgodne z preferencjami.

W zależności od podjętych przez jednostkę działań można wyróżnić;

• sankcje prawne - gdy jednostka narusza normy prawne lub gdy wykonała określony przepis prawny pozwalający jej uzyskać nagrodę
• sankcje towarzyskie - sankcje stosowane nieformalnie w zbiorowościach o charakterze wspólnoty w przypadku realizacji bądź łamania norm i wartości przyjętych w zwyczajach
• sankcje moralne - doznawane przez jednostkę w postaci poczucia winy, w momencie uświadomienia sobie rozbieżności między własnym postępowaniem, a przyjętymi normami społecznymi zinternalizowanymi w niej w postaci sumienia (normami moralnymi).

Rozumienie pojęcia w prawie

Sankcja to:

1. określona w normie prawnej konsekwencja naruszenia prawa; rozróżnia się m.in.:
   • sankcje karne (np. kara pozbawienia wolności)
   • sankcje egzekucyjne (np. związana z prawem administracyjnym i cywilnym)
   • sankcje nieważności czynności prawnej (np. związana z prawem cywilnym i rodzinnym)
2. nadanie mocy prawnej, zatwierdzenie jakiegoś aktu przez wyższą instancję,
3. negatywna reakcja ze strony państwa na złamanie obowiązujących norm prawnych; jest trzecią częścią budowy norm, nie zawsze występującą.

Rodzaje sankcji:

• represyjna - polega na pozbawieniu podmiotu ważnych dla niego dóbr
• egzekucyjna - polega na przymusowym wykonaniu zachowania wymaganego przez normę prawną
• nieważności - polega na unieważnieniu działań niezgodnych z prawem:
  • ex nunc - unieważnienie od momentu wydania decyzji
  • ex tunc - unieważnienie od momentu złamania prawa

• sankcje rozsiane - wyrażają dezaprobatę społeczną wobec przestępstwa, mogą przyjąć formę bojkotu, potępienia i pogardy;
• sankcje skupione - organizowane przez państwo działania bezpośrednio na osobę popełniającą wykroczenie.

Wyróżnia się sankcje formalne i nieformalne.

Zobacz też

• sankcja pragmatyczna
• sankcje w prawie międzynarodowym
• sankcje gospodarcze