Senatorowie dożywotni we Włoszech (wł. Senatore a vita) są członkami Senatu, wyższej izby Parlamentu Włoch.
Instytucję senatorów dożywotnich wprowadziła uchwalona przez konstytuantę Konstytucja Włoch z 27 grudnia 1947. Przepis art. 59 tego aktu prawnego przewidział dwa rodzaje senatorów dożywotnich – z urzędu i z mianowania. Z mocy prawa staje się nim każdy były Prezydent Republiki (art. 59 zdanie pierwsze). Ponadto Prezydent Republiki może powierzyć godność senatora dożywotniego pięciu obywatelom w uznaniu ich zasług dla kraju w sferze społecznej, naukowej, artystycznej lub literackiej (art. 59 zdanie drugie)[1][2]. Przepis art. 59 nie był zmieniany od czasu uchwalenia Konstytucji Włoch, natomiast wątpliwości budziła wykładnia zdania drugiego odnoszącego się do senatorów dożywotnich z mianowania w zakresie interpretacji liczby senatorów. Luigi Einaudi łącznie mianował ośmiu senatorów, jednak każdorazowo liczba senatorów z mianowania nie przekraczała pięciu. Kolejni Prezydenci Republiki nominowali senatorów w taki sposób, że łączna liczba senatorów z mianowania aktualnie zasiadających w Senacie nie przekraczała pięciu. Trend ten zmienił się w czasach Sandra Pertiniego i jego następców – Prezydenci Republiki nominowali do pięciu senatorów dożywotnich każdy, niezależnie od liczby urzędujących senatorów powołanych przez poprzedników.
Spośród Prezydentów Republiki z prerogatywy mianowania senatora dożywotniego nie skorzystali Enrico De Nicola i Oscar Luigi Scalfaro.
Wszyscy byli prezydenci Włoch sprawowali mandat senatora do czasu swojej śmierci. Francesco Cossiga, 27 listopada 2006 zadeklarował rezygnację z tej funkcji, którą jednak w głosowaniu z 31 stycznia 2007 Senat odrzucił większością 178 głosów "przeciw" przy 100 głosach "za"[3]. W przypadku senatorów mianowanych jeden raz doszło do rezygnacji z nominacji – dyrygent Arturo Toscanini ogłosił tę decyzję już dzień po jej otrzymaniu. Dwie osoby zaprzestały wykonywania mandatu w związku z wyborem przez specjalne kolegium na urząd Prezydenta Republiki. Z tego powodu z godności senatora dożywotniego zrezygnowali Giovanni Leone (prezydent w latach 1971–1978) i Giorgio Napolitano (prezydent od 2006). Pierwszy z nich po zakończeniu urzędowania powrócił do Senatu jako senator dożywotni z mocy prawa.
Według stanu obecnego (2012) mandaty senatorów dożywotnich w XVI kadencji Senatu wykonują Giulio Andreotti, Emilio Colombo, Rita Levi-Montalcini, Sergio Pininfarina i Mario Monti, a także były prezydent Carlo Azeglio Ciampi[4].
Spis treści |
| Prezydent | Zdjęcie | Objęcie mandatu | Wygaśnięcie mandatu | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| Enrico De Nicola | 12 maja 1948 | 1 października 1959 (zmarł) |
[5] | |
| Luigi Einaudi | 11 maja 1955 | 30 października 1961 (zmarł) |
[6] | |
| Giovanni Gronchi | 11 maja 1962 | 17 października 1978 (zmarł) |
[7] | |
| Antonio Segni | 6 grudnia 1964 | 1 grudnia 1972 (zmarł) |
[8] | |
| Giuseppe Saragat | 29 grudnia 1971 | 11 czerwca 1988 (zmarł) |
[9] | |
| Giovanni Leone | 15 czerwca 1978 | 9 listopada 2001 (zmarł) |
[10] | |
| Sandro Pertini | 2 czerwca 1985 | 24 lutego 1990 (zmarł) |
[11] | |
| Francesco Cossiga | 28 kwietnia 1992 | 17 sierpnia 2010 (zmarł) |
[12] | |
| Oscar Luigi Scalfaro | 15 maja 1999 | 29 stycznia 2012 (zmarł) |
[13] | |
| Carlo Azeglio Ciampi | 15 maja 2006 | urzęduje | [14] |
| Nominujący | Senator | Profesja lub funkcja | Data nominacji | Uzasadnienie | Wygaśnięcie mandatu | Źródło |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Luigi Einaudi | Guido Castelnuovo | matematyk | 5 grudnia 1949 | zasługi naukowe | 27 kwietnia 1952 (zmarł) |
[15][16] |
| Arturo Toscanini | dyrygent | 5 grudnia 1949 | zasługi artystyczne | 6 grudnia 1949 (rezygnacja) |
[17][16] | |
| Pietro Canonica | rzeźbiarz i kompozytor | 1 grudnia 1950 | zasługi artystyczne | 8 czerwca 1959 (zmarł) |
[18][16] | |
| Gaetano De Sanctis | historyk specjalizujący się w tematyce starożytności | 1 grudnia 1950 | zasługi naukowe | 9 kwietnia 1957 (zmarł) |
[19][16] | |
| Pasquale Jannaccone | ekonomista | 1 grudnia 1950 | zasługi naukowe | 22 grudnia 1959 (zmarł) |
[20][16] | |
| Carlo Alberto Salustri | poeta znany pod pseudonimem "Trilussa" | 1 grudnia 1950 | zasługi literackie i artystyczne |
21 grudnia 1950 (zmarł) |
[21][16] | |
| Luigi Sturzo | duchowny katolicki, inicjator chadeckiej Włoskiej Partii Ludowej | 17 września 1952 | zasługi naukowe i społeczne |
8 sierpnia 1959 (zmarł) |
[22][16] | |
| Umberto Zanotti Bianco | archeolog | 17 września 1952 | zasługi naukowe i społeczne |
28 sierpnia 1963 (zmarł) |
[23][16] | |
| Giovanni Gronchi | Giuseppe Paratore | polityk, minister i przewodniczący Senatu | 9 listopada 1957 | zasługi naukowe i społeczne |
26 lutego 1967 (zmarł) |
[24][25] |
| Antonio Segni | Cesare Merzagora | polityk, minister i przewodniczący Senatu | 2 marca 1963 | zasługi społeczne | 1 maja 1991 (zmarł) |
[26][27] |
| Ferruccio Parri | polityk, działacz ruchu oporu, premier i minister | 2 marca 1963 | zasługi społeczne | 8 grudnia 1981 (zmarł) |
[28][27] | |
| Meuccio Ruini | polityk, prawnik, działacz ruchu oporu i współtwórca Konstytucji Włoch | 2 marca 1963 | zasługi społeczne | 6 marca 1970 (zmarł) |
[29][27] | |
| Giuseppe Saragat | Vittorio Valletta | przedsiębiorca, długoletni prezes koncernu motoryzacyjnego FIAT | 28 listopada 1966 | zasługi społeczne | 10 sierpnia 1967 (zmarł) |
[30][31] |
| Eugenio Montale | poeta | 13 czerwca 1967 | zasługi literackie i artystyczne |
12 września 1981 (zmarł) |
[32][31] | |
| Giovanni Leone | polityk, premier i przewodniczący Izby Deputowanych | 27 sierpnia 1967 | zasługi naukowe i społeczne |
24 grudnia 1971 (wybrany na Prezydenta Republiki) |
[10][31] | |
| Pietro Nenni | polityk, wicepremier i minister, lider Włoskiej Partii Socjalistycznej | 25 listopada 1970 | zasługi społeczne | 1 stycznia 1980 (zmarł) |
[33][31] | |
| Giovanni Leone | Amintore Fanfani | polityk, premier i minister, lider Chrześcijańskiej Demokracji | 10 marca 1972 | zasługi naukowe i społeczne |
20 listopada 1999 (zmarł) |
[34][35] |
| Sandro Pertini | Leo Valiani | polityk, działacz ruchu oporu, dziennikarz | 12 stycznia 1980 | zasługi społeczne | 18 września 1999 (zmarł) |
[36][37] |
| Eduardo De Filippo | aktor teatralny i filmowy, reżyser | 26 września 1981 | zasługi literackie i artystyczne | 31 października 1984 (zmarł) |
[38][37] | |
| Camilla Ravera | polityk, współzałożycielka Włoskiej Partii Komunistycznej | 8 stycznia 1982 | zasługi społeczne | 14 kwietnia 1988 (zmarła) |
[39][37] | |
| Carlo Bo | krytyk literacki, wieloletni rektor Uniwersytetu w Urbino | 18 lipca 1984 | zasługi literackie | 21 lipca 2001 (zmarł) |
[40][37] | |
| Norberto Bobbio | prawnik, działacz ruchu oporu | 18 lipca 1984 | zasługi naukowe | 9 stycznia 2004 (zmarł) |
[41][37] | |
| Francesco Cossiga | Giovanni Spadolini | polityk, premier i minister, lider republikanów | 2 maja 1991 | zasługi naukowe, literackie i społeczne |
4 sierpnia 1994 (zmarł) |
[42][43] |
| Gianni Agnelli | przedsiębiorca, główny akcjonariusz koncernu motoryzacyjnego FIAT | 1 czerwca 1991 | zasługi społeczne | 24 stycznia 2003 (zmarł) |
[44][43] | |
| Giulio Andreotti | polityk, premier i minister | 1 czerwca 1991 | zasługi społeczne i literackie |
urzęduje | [45][43] | |
| Francesco De Martino | polityk, wicepremier i minister, lider Włoskiej Partii Socjalistycznej | 1 czerwca 1991 | zasługi naukowe, literackie i społeczne |
18 listopada 2002 (zmarł) |
[46][43] | |
| Paolo Emilio Taviani | polityk, działacz ruchu oporu, minister, lider Chrześcijańskiej Demokraci | 1 czerwca 1991 | zasługi naukowe i społeczne | 18 czerwca 2001 (zmarł) |
[47][43] | |
| Carlo Azeglio Ciampi | Rita Levi-Montalcini | neurobiolog, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny | 1 sierpnia 2001 | zasługi naukowe i społeczne |
urzęduje | [48][49] |
| Emilio Colombo | polityk, premier i minister | 14 stycznia 2003 | zasługi społeczne | urzęduje | [50][49] | |
| Mario Luzi | poeta | 14 października 2004 | zasługi literackie i artystyczne |
28 lutego 2005 (zmarł) |
[51][49] | |
| Giorgio Napolitano | polityk, przewodniczący Izby Deputowanych i minister | 23 września 2005 | zasługi społeczne | 15 maja 2006 (wybrany na Prezydenta Republiki) |
[52][49] | |
| Sergio Pininfarina | przedsiębiorca, wieloletni prezes rodzinnego przedsiębiorstwa konstrukcyjnego Pininfarina | 23 września 2005 | zasługi społeczne | urzęduje | [53][49] | |
| Giorgio Napolitano | Mario Monti | ekonomista i polityk, komisarz europejski | 9 listopada 2011 | zasługi naukowe i społeczne |
urzęduje | [54] |