Sfera publiczna

Sfera publiczna (ang. public sphere) w socjologii i politologii to pojęcie oznaczające to obszar dyskursu politycznego i wymiany poglądów w nowoczesnym społeczeństwie. Idea ta kojarzy się przede wszystkim z nazwiskiem niemieckiego socjologa Jürgena Habermasa.

Koncepcja Habermasa

Według Habermasa tradycyjne procedury demokratyczne - w tym parlamenty i partie polityczne - nie tworzą wystarczających podstaw do właściwego podejmowania zbiorowych decyzji. Ramy demokracji tworzy sfera publiczna.

Sferę publiczną może przywrócić reforma procedur demokratycznych oraz większe zaangażowanie instytucji społecznych i organizacji lokalnych.

"Komercyjnie zorientowana telewizja i prasa nie mają szansy stać się forum publicznej debaty.Ale publiczna telewizja i radio oraz Internet mogą tworzyć doskonałe warunki dla otwartego dialogu i dyskusji" - rozważa Anthony Giddens, analizując koncepcje Habermasa.

Inne rozumienia

Edmund Wnuk-Lipiński zwraca uwagę na dwa inne rozumienia sfery publicznej:

• Dorota Pietrzyk-Reeves: Sfera publiczna "jako przestrzeń, w której może się realizować prawdziwie demokratyczne uczestnictwo obywateli w kształtowaniu wspólnych norm consensu i porozumienia oraz w formowaniu opinii publicznej, a tym samym wpływania na instytucje systemu".

• Margaret Somers: "Sfera publiczna oznacza kontestacyjno-partycypacyjną przestrzeń, w ramach której podmioty prawa, obywatele, aktorzy ekonomiczni oraz członkowie rodzin i społeczności lokalnych tworzą publiczne ciała i angażują się w negocjacje i kontestacje życia politycznego i społecznego".

Jest to przestrzeń - objaśnia Wnuk-Lipiński, w której zachodzą relacje szczególnego typu - takie, których świadkiem może być każdy aktor działający w tej przestrzeni. "Może to być demonstracja pojedynczego człowieka na rogu ulicy, informującego przechodniów o celu tej jednostkowej demonstracji, marsz protestacyjny, strajk, zbiórka pieniędzy na cel charytatywny, msza polowa, zbieranie podpisów pod petycją, czy organizowanie spontanicznej pomocy dla ofiar wypadku" - wskazuje Wnuk-Lipiński Sfera publiczna jest nie tylko miejscem zachowań politycznych, ale także przestrzenią, w której realizowane bywają role konsumenta, wyznawcy religii czy kibica drużyny piłkarskiej. Jednak wszystkie działania w roli obywatelskiej wkraczają w sferę publiczną.

Wnuk-Lipiński analizuje sferę publiczną w ramach proponowanej przez niego w Socjologii życia publicznego nowej subdyscypliny socjologii o nazwie socjologia życia publicznego.

Zobacz też

• socjologia polityki
• socjologia życia publicznego

Bibliografia

1. Anthony Giddens, Socjologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, ISBN 83-01-14225-1.
2. Dorota Pietrzyk-Reeves, Idea społeczeństwa obywatelskiego: współczesna debata i jej źródła, Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2000.
3. Margaret R. Somers, Citizenship and the place of the public sphere: Law, community, and the political culture in the transition to democracy, American Sociological Review, 58 (5), 1993.
4. Edmund Wnuk-Lipiński, Socjologia życia publicznego, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2008, ISBN 978-83-7383-307-4.