Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Skała | |||||
 Skała-Rynek |
|||||
|
|||||
| Państwo |  Polska |
||||
| Województwo | małopolskie | ||||
| Powiat | krakowski | ||||
| Gmina | Skała gmina miejsko-wiejska |
||||
| Założono | 1267 | ||||
| Burmistrz | Tadeusz Durłak | ||||
| Powierzchnia | 2,97 km² | ||||
| Ludność (2008) • liczba • gęstość |
3 635[1] 1 224 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna |
+48 12 | ||||
| Kod pocztowy | 32-043 | ||||
| Tablice rejestracyjne | KRA | ||||
|
Położenie na mapie Polski
  Skała
|
|||||
| Na mapach: | |||||
| TERC (TERYT) |
2121506104 | ||||
|
Urząd miejski
Rynek 2932-043 Skała |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Skała – miasto w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, siedziba gminy miejsko - wiejskiej Skała. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. krakowskiego.
Według danych z 31 grudnia 2006 miasto miało 3404 mieszkańców.
Miasto Skała położone jest 20 km od Krakowa.
Spis treści |
Skała to jedno z najstarszych miast Małopolski. W pisowni staropolskiej notowane jako „Scala” lub „Magna Schala”, a nazwę swą wywodzi zapewne od skalistego wzniesienia nad malowniczą Doliną Prądnika. Położone 20 km na północ od Krakowa należy do osad o bardzo długim i bogatym rodowodzie. Już w początkach XIII wieku był wymieniany gród piastowski, o który zacięte walki toczyli między sobą książęta piastowscy pretendenci do tronu krakowskiego. Sama lokacja miasta mająca miejsce 10 listopada 1267 roku, to zasługa klaryski Salomei, siostry księcia krakowskiego Bolesława Wstydliwego, która do pobliskiego Grodziska przeniosła klasztor z Zawichostu i wpłynęła na swego brata, aby ten bogato go uposażył w liczne nadania ziemskie. Same przygotowania do założenia miasta trwały kilka lat, a książe zezwolił lokować miasto na terenie książęcej wsi Stanków bądź Stawków (z łac. Stankoy), na wzór Środy Śląskiej. Salomea Piastówna wybrała do roli zasadzcy Ditmara Wolka, byłego wójta i zasadzce Krakowa. Skała jako miasto klasztorne lokowane zostało na ważnym szlaku handlowym, biegnącym z Krakowa na Śląsk i dalej do Wielkopolski. Już w 1257 r. istniała tutaj komora celna. Ludność zajmowała się głównie rolnictwem i rzemiosłem oraz rozwożeniem soli po kraju, za co miała się opłacać w Bochni 1 skojcem srebra od wozu. Od początku swego istnienia Skała stała się ważnym ośrodkiem handlowo- gospodarczym w obszarze woj. krakowskiego. Nieliczne informacje źródłowe poświadczają istnienie już w XIV wieku młynarstwa, nieco później browarnictwa (piwo skajskie w 1424 r. dowożono do Krakowa). Stopniowo rozwijało się rzemiosło: Rzeźnictwo, szewstwo, kołodziejstwo, piekarnictwo, tkactwo. W latach 1445 oraz 1529, wzmiankowano o mierze zbożowej skajskiej, co należy wiązać z koncentrowaniem się w mieście handlu płodami rolnymi i bydłem. Pełniło ono zatem w okresie staropolskim rolę rynku lokalnego dla okolicznych wsi, a nadto stanowiło zaplecze handlowe dla Krakowa. Oprócz tradycji handlowych, ludność znana była z wyrobów kaszy tatarczanej i powideł. Z biegiem czasu dużą rolę poczęli odgrywać rzemieślnicy, grupujący się w swoich cechach. Najbardziej znaczącymi byli szewcy, którzy w 1669 r. od króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego, a także w 1687 r. od króla Jana III Sobieskiego otrzymali stosowne statuty dla braci cechowych oraz rzeźnicy, legitymujący się przywilejem nadanym przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1788 roku. Skała kilkakrotnie ulegała pożarom m. in. w latach 1611, 1737, 1763, 1810, dwukrotnie w 1914 roku oraz we wrześniu 1939 roku. Dla podniesienia miasta z upadku król Poniatowski potwierdził w 1786 r. dotychczasowe oraz wydał przywilej na pięć nowych jarmarków. Pod względem zaludnienia miasto zamieszkiwało w 1580 r. 218 mieszkańców, a w 1789 r. 624, w tym 12 Żydów. Od XV w. istniała szkoła. W 1596 r. W 1596 r. odnotowano istnienie w Skale 92 domów (17 w rynku, 45 przy ulicach, 30 na przedmieściach), natomiast w 1789 r. było ich już 118. W 1794 r. Naczelnik Tadeusz Kościuszko po bitwie racławickiej rozkazał założyć obóz wojskowy, który miał za zadanie zabezpieczyć komunikację w północnej części województwa, między Krakowem a granicą pruską. 18 maja 1794 roku doszło do bitwy z wojskami pruskimi, które przejściowo zajęły obóz i miasto. Po trzecim rozbiorze Polski Skała znalazła się na krótko pod panowaniem austriackim. Od 1809 r. należała do Księstwa Warszawskiego, a decyzją Kongresu Wiedeńskiego w 1815 roku włączono ją do Królestwa Polskiego, zależnego od Rosji. Lata niewoli to czas degradacji miasta. Oddzielenie Skały od Krakowa kordonem granicznym doprowadziło do zerwania wielowiekowych tradycji gospodarczo- handlowych między oboma miastami. Pozostając na uboczu nowych szlaków komunikacyjnych i dokonujących się przemian gospodarczo- społecznych miasto, pomimo wzrostu liczby mieszkańców, zaczynało stopniowo upadać; nie rozwinął się tutaj żaden duży zakład przemysłowy w XIX w. W 1863 r. Skała była ośrodkiem działalności i walk oddziałów powstańczych, początkowo Apolinarego Kurowskiego, który założył obóz wojskowy w pobliskim Ojcowie, a następnie gen. Mariana Langiewicza. Jego to oddział powstańczy z 4 na 5 marca 1863 r. zaatakował stacjonujących na skajskim cmentarzu Rosjan. W bitwie poległo 23 powstańców, a wśród nich Ukrainiec a zarazem oficer rosyjski kpt. Andrzej Potebnia. Wszyscy zostali pochowani na cmentarzu, a 1953 r. ich doczesne szczątki zostały z honorami przeniesione do Pieskowej Skały i tam złożone w symbolicznej mogile. Udział i aktywność skalan w powstaniu doprowadziła m. in. do utraty w 1869 r. praw miejskich oraz przeniesienia siedziby gminy do pobliskiej wsi Minoga. Na ich przywrócenie Skała czekała do 1987 roku, kiedy to uchwałą Rady Państwa PRL stała się miastem. Na przełomie XIX i XX w. liczyła 2823 mieszkańców, z czego 87,6% stanowili katolicy, 12% Żydzi, a niecałe 0,5% Rosjanie. W tym czasie zaczynały się pojawiać w osadzie liczne instytucje i organizacje o charakterze społecznym. Były to m. in. ochronki i towarzystwa opiekuńcze, stacja pocztowa, apteka, księgarnia, ochotnicza straż pożarna, szkoły, biblioteka, towarzystwo kredytowe. Od ok. 1885 r. istnieje Orkiestra Włościańska. W okresie I wojny światowej, a w szczególności w listopadzie i w grudniu 1914 r. w okolicach Skały toczyły się zacięte walki na froncie rosyjsko- austriackim, czego dowodem są liczne mogiły żołnierskie rozsiane wzdłuż dróg i na cmentarzach parafialnych. W czasach II Rzeczpospolitej Skała pozostawała osadą rzemieślniczo- rolniczo- handlową, liczącą 3593 mieszkańców, w tym 605 Żydów, zamieszkujących w 469 domach (1921 r.). Instytucje funkcjonujące w tym czasie to: sąd pokoju, kasa Stefczyka, towarzystwo przeciwgruźlicze, poczta, posterunek policji. Prowadziły również działalność partie polityczne: Stronnictwo Narodowe, BBWR, PPS i ludowcy. Istniało ponadto Koło Związku Strzeleckiego a w szkole powszechnej założono harcerstwo. Już 6 września 1939 roku Skała została zajęta przez wojska hitlerowskie, a następnie w znacznym stopniu spalona. Podczas okupacji Skała była ośrodkiem ruchu oporu, głównie Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich. Boje z Niemcami stoczyły oddziały AK w lipcu i sierpniu 1944 r. pod Wielmożą i na Barbarce. Wielu mieszkańców Skały oddało życie, walcząc i ginąc na wielu frontach II wojny światowej oraz potem, w czasach tzw. „realnego socjalizmu”. Miasto zachowało po dziś dzień układ przestrzenny otrzymany w średniowieczu, który wyraźnie wykazuje miejski charakter z czytelnie zachowanym podziałem w obszarze centrum i dużym rynkiem pośrodku, gdzie znajduje się pochodzący z ok. 1800 r. kamienny posąg św. Floriana. Zachowało się też kilka budynków z poł. XIX w. Obecnie miasto jest siedzibą gminy, znajdują się tutaj drobne zakłady usługowo- handlowe.[2] Kalendarium :
Kościół
Lista placówek edukacyjnych w mieście:
Ważne szlaki komunikacyjne:
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||||||
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||||||
